रामः लक्ष्मणं प्रति उवाच – “लक्ष्मण, तारा यथायोग्यं न दृश्यन्ते, तेषां गमनं लोकान्तस्य सूचनामिव दर्शयति।” तत्र काकाः, गृध्राः, श्येनाः च निम्नं पतन्ति, उच्चैः स्वरैः शुभाशुभवाचः उच्चरन्ति। शीघ्रं भूमिः कपिभिः राक्षसैः च आच्छादिता भविष्यति, ये पर्वतैः शूलैः खड्गैः च सज्जिताः, मांसरुधिरैः भूमिः मलिना भविष्यति। तस्मात् अद्य सर्वतः कपिभिः परिवृत्य, रावणस्य दुर्जयाम् नगरीं आक्रमामः। एवं लक्ष्मणं प्रति उक्त्वा, वीरः रामः, ज्येष्ठः भ्राता, महाबलः, शीघ्रं पर्वतशिखरात् अवततार। तस्मिन् पर्वतात् अवतीर्य, धर्मात्मा राघवः स्वं सैन्यं अपश्यत्, यः अत्यन्तं विक्रान्तः, शत्रुभिः दुष्प्रापः। ततः सुग्रीवेन सह, रामः कालज्ञः, महाकपिसैन्यं व्यवस्थितवान्, यथाकालं युद्धाय प्रेरितवान्। ततः यथाकालं, महाबाहुः रामः, महाबलानिकायेन परिवृतः, धनुष्मान्, लङ्कानगरं प्रति अग्रतः प्रस्थितवान्। तस्य अनन्तरं, विभीषणः, सुग्रीवः, हनुमान्, जाम्बवान्, नलः, ऋक्षराजः, नीलः, लक्ष्मणः च अनुसृतवन्तः। तेषां पश्चात्, विशालं कपिरक्षसैन्यं, भूमिं आच्छाद्य, राघवम् अनुगतम्। महतः कपयः, गजसदृशाः, शतशः पर्वतशिखराणि, महावृक्षांश्च आयुधरूपेण गृहीत्वा स्थिताः। दीर्घकालं अनन्तरं, रामः लक्ष्मणः च, शत्रुसंहारौ, रावणस्य लङ्कां प्राप्तवन्तौ। सा नगरी पताकाभिः अलङ्कृता, रम्या, उद्यानवाटिकाभिः शोभिता, विविधप्राकारैः, दुर्गमद्वारैः, उन्नतगवाक्षैः च समलङ्कृता। देवैः अपि दुर्गम्या सा नगरी, रामाज्ञया वनवासिभिः समन्तात् परिवृता, यथादेशं समागता। रामः भ्रातृसहितः, धनुष्मान्, लङ्काया उत्तरद्वारं, पर्वतशिखरसमुन्नतम्, रक्षितवान्। दशरथसुतः रामः, लक्ष्मणेन सह, वीरः, लङ्कानगरीसंनिधौ आवासं कृतवान्। उत्तरद्वारे रावणः स्वयम् स्थितः, तत्र रक्षणे रामः एव समर्थः। स दुर्दमद्वारः, रावणेन यथा वरुणेन समुद्रः रक्षितः, सर्वतः युद्धाय सज्जैः उग्रैः राक्षसैः रक्षितः। स द्वारः दुर्बलानां भयम् उत्पादयति, यथा अधोभूमौ दानवसमूहे; तत्र नानाविधानि सैन्यानि स्थितानि। रामः आयुधानि कवचानि च विततानि अपश्यत्। तदानीं नीलः कपिसैन्यनायकः पूर्वद्वारं प्रति अगच्छत्। स मैनदेन महाबलद्विविदेन सह तत्र स्थितः; महाबलः अङ्गदः दक्षिणद्वारस्य अधिपः अभवत्। ऋषभः, गवाक्षः, गजः, गवयः च, हनुमान् महाबलिः, पश्चिमद्वारं रक्षितवन्तः। प्रमाथि, प्रघासः, अन्यैः वीरैः सह, सुग्रीवः स्वयम् मध्यभागे स्थितः। सर्वे गरुडवायुसमवेगाः श्रेष्ठाः कपयः, छत्त्रिंशत् कोटयः प्रसिद्धकपिसेनापतयः, सुग्रीवस्य समीपे समागच्छन्। रामाज्ञया, लक्ष्मणः विभीषणः च तत्र उपस्थितौ। रामः प्रत्येकद्वारे कोटिकपीन् नियुक्तवान्; रामस्य पश्चिमे सुसेनः जाम्बवान् च स्थितौ। मध्यभागस्य समीपे, तेषां शक्तिशालिनां अनुचरैः सह, तेषां श्रेष्ठाः कपयः, व्याघ्रदंष्ट्रसदृशाः, युद्धाय हृष्टाः, वृक्षपर्वतशिखराणि गृहीत्वा स्थिताः। सर्वेषां विकृतपुच्छाः, दंष्ट्रक्लिश्तास्त्राणि, विविधरूपाः, भीषणमुखाः कपयः। केचित् दशगजबलाः, केचित् दशगुणबलिनः, केचित् सहस्रगजबलसमाः। केचित् महाप्रवाहबलाः, केचित् शतगुणबलिनः, केचित् अपरिमितबलाः कपिसेनापतयः। तेषां समवायः अद्भुतः, विविधः; कपिसैन्यसमूहः शलभसमूहस्य उदयवत् आसीत्। आकाशः सर्वतः पूरितः, भूमिः अपि, लङ्कायाः चारणाय कपिभिः संनिविष्टैः। शतसहस्रकपिवीराः लङ्कायाः द्वाराणि सर्वतः युद्धाय आगच्छन्। स पर्वतः सर्वतः कपिभिः परिवृतः, दशसहस्रसैन्यसमूहः नगरीं प्रति अग्रसरः। लङ्का सर्वतः शक्तिकपिभिः वृक्षायुधैः परिवृता, वायोः अपि दुर्गमा अभवत्। राक्षसाः सहसा कपिभिः मेघसदृशैः, इन्द्रसमानवीर्यैः, आसीत् विस्मिताः। तत्र सैन्यसमूहात् महाशब्दः उत्पन्नः, यथा समुद्रस्य उद्भेदे गर्जनम्। तस्मात् महाशब्देन, लङ्का समस्तप्राकारद्वारपर्वतवनवाटिकैः कम्पिता। रामलक्ष्मणसुग्रीवसमरक्षितं तत् सैन्यं सर्वदेवासुरैः अपि दुर्जयम् अभवत्। राघवः एवं राक्षसविनाशाय स्वं सैन्यं व्यवस्थितवान्, पुनः पुनः मन्त्रिणः सह मन्त्रयितुम् आरभत।