एवं वीरः लक्ष्मणं सम्बोध्य राघवः तं समागतं सस्नेहम् अभ्यनन्दत्। सः लक्ष्मणं सौमित्रिं शुभलक्षणसमन्वितं इदं वचनम् उवाच— “शीतलं जलम् आम्रजामि, फलानि च वनात् समाहृत्य, एतां सेनां गणशः विभाग्य, सुव्यूहं समाचरावः। लक्ष्मण, अहं पश्यामि भीषणं लोकसंहारकारणं भयम्, यत् भल्लूकवानरराक्षसानां शूराणां विनाशाय संप्रवर्तते। वाताः तीव्रं वात्यन्ति, भूमिः कम्पते, शिखराणि पर्वतानां कम्पन्ते, पर्वतानां निनादः श्रूयते। मेघाः मांसभक्षकसदृशाः, तीक्ष्णनिनादाः, रक्तबिन्दुभिः मिश्रितं निर्दयं वर्षन्ति। सायं संध्या अतीव रक्तवर्णा, रक्तचन्दनसदृशी, दीप्यमानः सूर्यमण्डलः सूर्यादपि पतति। पशवः पक्षिणश्च, क्लेशिताः, कृपणस्वरेण, सूर्यं प्रति भीषणं रवं कुर्वन्ति, तेन महती भीतिः जायते; तदेतत् अशुभं, अमंगलं च। रात्रौ चन्द्रः प्रकाशं न ददाति, सन्निधानेन क्लेशयति, तस्य किरणाः कृष्णरक्तसमाप्ताः, प्रलयकालेव दृश्यन्ते। सूर्यस्य मण्डले रक्तवर्णः तीक्ष्णः अशुभः संक्षिप्तः प्रभामण्डलः दृश्यते, नीलचिह्नं च लक्ष्मण दृश्यते। नक्षत्राणि यथावद् न दृश्यन्ते, तेषां गमनं च, लक्ष्मण, लोकान्तस्य सूचकं इव दृश्यते। काकाः श्येनाः गृध्राश्च, नीचैः पतन्ति, तीव्रस्वरेण शुभाशुभं वचनं कुर्वन्ति। शीघ्रं पृथिवी वानरराक्षसैः पर्वतशूलखड्गहस्तैः आच्छादिता भविष्यति, मांसरुधिरसमलिप्ता च। अतः अद्यैव वयम्, सर्वतः वानरैः परिवृत्य, दुर्जयां रावणपालितां पुरीं प्रति शीघ्रं प्रयाम। इति उक्त्वा, वीर्यवान् रामः, लक्ष्मणस्य ज्येष्ठभ्राता, शीघ्रं पर्वतशिखरात् अवतीर्णः। तस्मात् पर्वतात् अवतीर्य धर्मात्मा राघवः स्वस्य महतीं, शत्रूणां दुर्वारां सेनां अपश्यत्। ततः सः सुग्रीवेण सह, कालज्ञः राघवः, महतीं वानरसेनां सुव्यूह्य, यथाकालं युद्धाय प्रेरयामास। तदा कालानुसारं महाबाहुः, महता सैन्येन परिवृतः, धनुष्पाणिः, लङ्कापुर्याः पुरतः प्रस्थितः। तं अन्वगच्छन् विभीषणः, सुग्रीवः, हनुमान्, जाम्बवान्, नलः, ऋक्षराजः, नीलः, लक्ष्मणश्च। ततः तेषां पृष्ठतः महती वानरऋक्षसेना, पृथिवीं व्याप्त्वा, राघवम् अनुययौ। महावानराः, गजेन्द्रसदृशाः, शतशः पर्वतशिखराणि महाद्रुमांश्च आयुधरूपेण जगृहुः। दीर्घकालात् अनन्तरं, शत्रुनाशकौ तौ भ्रातरौ, रामलक्ष्मणौ, रावणस्य लङ्कां पुरीं प्राप्नुताम्। सा पुरी पताकाभिः भूषिता, रम्या, उद्यानवाटिकाभिः शोभिता, विचित्रप्राकारैः, दुर्गमा, उच्चैः प्राकारद्वारैः च विराजिता। सा पुरी, देवैरपि दुर्गम्या, रामाज्ञया प्रेरितैः वनौकसां सेनया परिवेष्टिता। रामः, भ्रात्रा सह, धनुष्पाणिः, गिरिशिखराकारं लङ्कायाः उत्तरद्वारं रक्षितवान्। दशरथात्मजः रामः, लक्ष्मणेन सह, वीर्यवान्, रावणपालितां लङ्कां समीपं न्यवसत्। यत्र स्वयम् रावणः स्थितः, तस्मिन् उत्तरद्वारे, रामात् अन्यः कश्चिद् रक्षितुं न समर्थः। तद् भीषणं द्वारं, रावणेन वारुणेन सागर इव रक्षितम्, सर्वतः युद्धाय सज्जैः तीव्रैः राक्षसैः संरक्षितम्। तद् दुर्बलानां भयावहम्, पातालस्थदानवैरिव, तत्र नानाविधानां सैन्यानां सङ्घः आसीत्। तत्र सः आयुधवर्मसमूहं विविधान् अवलोक्य, सेनापतिः नीलः पूर्वद्वारं जगाम। तत्र सः मैनदेन सह, महाबलेन द्विविदेन च स्थितः; महाबलः अङ्गदः दक्षिणद्वारस्य रक्षणं चकार। ऋषभ, गवाक्ष, गज, गवयैः सह, बलवान् हनुमान् पश्चिमद्वारं रक्षितवान्। प्रमाथि, प्रघसाद्यैः सह, स्वयम् सुग्रीवः मध्यभागे स्थितः। सर्वे वानरश्रेष्ठाः, गरुडवायुवेगसमाः, षट्त्रिंशत् कोटयः कीर्तिमन्तः वानरयूथपाः तत्र आसन्। ते सुग्रीवस्य समीपे, रामाज्ञया, लक्ष्मणविभीषणौ च सन्निविष्टौ। प्रतिद्वारे लक्ष्मणः कोटिं कोटिं वानरान् स्थापयामास; रामस्य पश्चिमे सुशेणः जाम्बवान् च स्थितौ। तौ च मध्यभागस्य समीपे, स्वीयैः महाबलैः सह, वानरश्रेष्ठौ, व्याघ्रदंष्ट्रसमाः, युद्धाय प्रमुदिताः, द्रुमशिखरपर्वतग्रहणपरायणाः, स्थिताः। सर्वे विकृतपुच्छाः, दंष्ट्रानखायुधधारिणः, विचित्ररूपधारिणः, भीषणमुखाः च। केचित् दशगजबलसम्पन्नाः, केचित् दशगुणबलिनः, केचित् सहस्रगजसमाः। केचित् महाप्रवाहबलसम्पन्नाः, केचित् शतगुणबलिनः, अपरिमितबलवन्तः वानरयूथपाः अपि आसन्। तेषां सङ्घः अद्भुतः, नानाविधः, वानरसेनायाः समवायः शलभसमूहसमुत्थानमिव आसीत्।