तदा गाधिसुतः वसिष्ठं प्राञ्जलिः सम्मान्य उवाच—"एवं भवतु! यथाभिलषितं भवतः सर्वं सिध्यतु, ऋषिसत्तम।" एवमुक्तः स वसिष्ठः, श्रुतिविदां श्रेष्ठः, हर्षपूर्णः पापविमुक्तां कल्माषीं आह्वयन्। "आगच्छ, आगच्छ शीघ्रं, शबलो! मम वचनानि शृणु; अहं निश्चयेन अस्मिन राजर्षौ उत्तमं भोज्यं च सत्कारं च दातुम् इच्छामि—तदर्थं सर्वं व्यवस्थितं कुरु।" "यथाकामं यथेष्टं च, षड्रसयुक्तं, पूर्णसत्कारं, दिव्यानि कामधेनुसिद्धानि वस्तूनि सर्वाणि मे वर्षय, हे कामधेनो।" "शबलो! शीघ्रं सर्वाणि अन्नानि उत्पादय—पाक्यम्, पेयम्, लेह्यम्, चोष्यम्, स्वादु धान्ययुक्तं, पानानि च।" एवं वसिष्ठस्य वचनेन प्रेरिता शबलाऽपि, कामधेनु, सर्वेषां यथाकामं सर्वं प्रदत्तवती। तया इक्षु, मधु, लाजाः, उत्तमं सुरा, बहुमूल्यं पेयं, विविधं अन्नं—स्वादु, साधारणं च—उत्पादितम्। पर्वतसमूहवत् तत्र उष्णं, सुपाकं, बहुशालि, स्वादिष्टं अन्नं, विविधं पक्वं, सूपं, दधि च प्रकटितम्। तत्र बहुविधानि स्वादु खाद्यानि, लड्डवः, सहस्रशः गुडपूर्णानि पात्राणि च दृष्टानि। सर्वं परितोषपूर्णं, हर्षितपुष्टजनसमूहैः युक्तं अभवत्; वसिष्ठः सम्पूर्णतया विश्वामित्रसेनायाः तुष्टिं कृतवान्। तदनन्तरं विश्वामित्रः राजर्षिः, स्वपरिवारैः, पुरोहितैः, परिचारकैः सह, सन्तुष्टः, पुष्टः च अभवत्। मन्त्रिणः सेवकः च सत्कारैः सम्मानितः, परमसन्तोषे स्थितः, वसिष्ठं प्रति इदं वचनम् उवाच—"ब्राह्मण, त्वया मम उत्तमं अतिथिसत्कारं कृतम्; शृणु, वाक्यविदां श्रेष्ठ, यत् वक्तुम् इच्छामि।" "शबलां मे ददातु, लक्षशः गोः विनिमयेन; एषा हि रत्नमिव, राजानः रत्नसंग्राहकाः सन्ति।" "तस्मात्, द्विजश्रेष्ठ, युक्त्या शबलां मे ददातु।" एवमुक्तः वसिष्ठः, ऋषिसत्तमः, प्रत्युवाच—"राजन्, अहं शबलां न दास्यामि, लक्षशः गोः नापि कोटिशः; नापि रजतसमूहस्य, नाहं तां त्यक्तुं योग्यः, रिपुसूदन।" "शबलाऽपि मम नित्यं, यथा धर्मिणः कीर्तिः; तया देवपितृयज्ञः, जीविका च मम लभ्यते।" "तया अग्निहोत्रं, हविः, स्वाहा, वषट्, विविधं विद्याशाखाः च आस्रिताः।" "सर्वं, राजर्षे, तया एव आश्रितं—नात्र संशयः; सा मम सर्वस्वम्, तुष्टिः, सत्यम्।" "अतः बहूनि कारणानि, राजन्, शबलां तुभ्यं न दास्यामि।" एवमुक्तं वसिष्ठं विश्वामित्रः पुनः उवाच। तदाऽतिवेगेन, महतीं उत्सुकताम् उपगम्य, वाक्यविदां श्रेष्ठः इदं वचनं उवाच—"सुवर्णमालाभिः, सुवर्णांकुशैः भूषिताः, सुवर्णकण्ठबन्धैः युक्ताः गजाः तुभ्यं दास्यामि।" "एवं चतुर्दशसहस्रं सुवर्णगजानां, सुवर्णरथानां, चतुर्भिः श्वेताश्वैः युक्तानां दास्यामि।" "अष्टशतं घण्टायुक्तानां, श्रेष्ठवंशसमुत्पन्नानां, बलयुक्तानां अश्वान्, तथा एकसहस्रं दश च दास्यामि।" "कोटिं गोः, विविधवर्णानां, विविधवयस्कानां दास्यामि; शबलां मे ददातु।" "यावद्रत्नं, यावद् सुवर्णं, द्विजश्रेष्ठ, इच्छसि, तत् सर्वं दास्यामि; शबलां मे ददातु।" एवं बुद्धिमता विश्वामित्रेण उक्तः, वसिष्ठः प्रत्युवाच—"राजन्, शबलां कस्यचित् न दास्यामि, न कदापि।" "एषा एव मम निधिः, एषा एव मम धनम्; एषा एव मम सर्वम्, एषा एव मम प्राणः।" "नवचन्द्रयज्ञः, पूर्णचन्द्रयज्ञः, सर्वे यज्ञविधयः—एते मम एव, राजन्, विविधाः कर्माणि च।" "सर्वे मम यज्ञाः तया एव आश्रिताः, नात्र संशयः; किम् विस्तरेण? कामधेनुं न दास्यामि।" ततः, वसिष्ठस्य शबलां न दत्त्वा, विश्वामित्रः शबलां बलात् नयितुम् आरभत्। सा शबला, राज्ञः पृष्ठतः नेतुम् आरब्धा, दुःखिता, रुदती, विषण्णा, चिन्तयामास। "अत्युत्तमव्रतान् वसिष्ठेण परित्यक्ता, अहं दुःखिता, राजपुरुषैः नीयमाना, महद्व्यथिता किम् अपराधं कृतवती?" "किं मे दोषः तस्मिन महात्मनि, यः मां निर्दोषां, भक्तां च, धर्मिष्ठः सन्, परित्यजति?" इति विचार्य, पुनः पुनः श्वसन्ती, शीघ्रं महाबलिनं वसिष्ठं प्रति गच्छति। शतशः राजपुरुषान् विमोच्य, वातवेगेन, महात्मनः पादौ आश्रित्य, शबला रुदती, गर्जन्ती, वसिष्ठं पुरतः स्थित्वा, मेघनिनादसम्वदितया वाचा इदं वचनम् उवाच—"भगवन्, ब्रह्मपुत्र, किम् मां परित्यजसि, यत् राजपुरुषैः अहं तव सन्निधिं परित्यज्य नीयमाना?