सुग्रीवः मन्त्रिभिः सह, विभीषणेन च, हनूमता अङ्गदेन नीलः मैन्दः द्विविदः च तस्य अनुगमनाय पर्वतः आरोहितवन्तः। गजः गवाक्षः गवयः शरभः गन्धमादनः पनसः कुमुदः हरः राम्भः सैन्यपतिः च अपि तत्र समारुह्य गतवन्तः। जाम्बवान् सुसेनः प्राज्ञः ऋषभः बलवान् दुर्मुखः शक्तिमान् शतावली च पर्वते समारुह्य उपस्थितवन्तः। एवं तेषां सहिता अन्ये अपि शीघ्रगामिनः पर्वतचराः वायुसमवेगाः कपयः पर्वतं समारुह्य गतवन्तः। शतशः कपयः सुवेलं रामस्थितं समारुह्य अल्पेन कालेन सर्वतः पर्वतं समारुह्य उपस्थितवन्तः। ते सर्वे पर्वतशिखरे रमणीयं, उत्तमद्वारैः शोभितं, शुभप्राकारैः सुसज्जितं, आकाशे तिष्ठन्तमिव नगरं दृष्टवन्तः। कपिश्रेष्ठाः लङ्कां दृष्टवन्तः, यत्र राक्षसैः पूरितं, बलाढ्यैः प्राकारैः कृष्णवर्णैः राक्षसैः रक्षितं नगरं आसीत्। ते श्रेष्ठाः कपयः तत्र अन्यं प्राकारं निर्मितं अपि दृष्टवन्तः। युद्धोत्सुकान् राक्षसान् दृष्ट्वा, सर्वे कपयः रामस्य साक्षात् विविधं निनादं कृत्वा गर्जितवन्तः। ततः सूर्यः सन्ध्याकाले अस्तं गतः, रात्रिः पूर्णचन्द्रेण प्रकाशिता व्यतीता। ततः रामः कपिसैन्यस्य नायकः, विभीषणेन सत्कारितः पूजितः च, लक्ष्मणेन कपिसैन्यपतिभिः सह सुवेलशिखरे सुखेन निवासं कृतवान्। एवं युध्दकाण्डस्य वाल्मीकिरामायणस्य एकोनचत्वारिंशत् सर्गः आरभ्यते। तत्र कपिश्रेष्ठाः सुवेलशिखरे रात्रिं व्यतीत्य, लङ्कायाः वनानि उपवनानि च दृष्टवन्तः। तानि समतानि, रम्याणि, विशालानि, मनोहराणि, दृष्ट्वा विस्मयेन पूर्णाः अभवन्। चम्पक, अशोक, बकुल, शाल, ताल वृक्षैः समाकीर्णानि, तमालवनैः छन्नानि, नागवृक्षसमूहैः परिवृतानि तानि वनानि दृष्टवन्तः। हिन्ताल, अर्जुन, निप, सप्तपर्ण, तिलक, कर्णिकार, पाटलवृक्षाणि पुष्पितानि तत्र आसीत्। लङ्का विविधपुष्पलताभिः समावृतैः वृक्षैः शोभाम् उपययौ, दिव्यविविधता अमरावतीमिव आसीत्। अद्भुतपुष्पैः, कोमलारुणपत्रैः, हरिततृणैः, नीलवृक्षसमूहैः तत्र शोभा आसीत्। तत्र वृक्षाः सुगन्धिपुष्पफलैः समृद्धाः, येषां पुष्पफलानि कपयः भूषणवत् धारयन्ति स्म, मानववत्। चैत्तरथस्य नन्दनस्य च सदृशं, सर्वकालरम्यं, मधुमक्षिकाभिः पूर्णं तद्वनं शोभितम् आसीत्। दात्यूहः, कोयष्टिः, बकः, मयूराः च नृत्यन्तः, वननदीषु पक्षिणां गीतमश्रूयत। पक्षिणः सदा मदोन्मत्ताः, मधुमक्षिकाः भ्रमन्तः, कोकिलसमूहैः पूर्णं, पक्षिस्वरैः आकाशः निनादितः। भ्रिङ्गराजपक्षिणां गीतानि, कुरराणां क्रन्दनानि, कोणालकानां पुकारः, सरसपक्षिणां स्वरः च प्रतिध्वनितः; ततः ते कपयः तानि वनानि उपवनानि च प्रविष्टवन्तः। ते वीर्यवन्तः कपयः, यथेष्टं रूपधारिणः, तत्र प्रमुदिताः हृष्टाः च प्रविष्टवन्तः, तेषां महाशक्ति प्रकटिता। सुगन्धितः पुष्पगन्धयुक्तः वायुः तत्र प्रवाहितः, तस्मिन्नेव समये अन्ये कपिश्रेष्ठाः, स्वसैन्यं त्यक्त्वा, सुग्रीवस्य अनुमतिः प्राप्त्वा, पताकाः धृत्वा लङ्कां प्रति गतवन्तः। पक्षिणः भीताः, मृगाः गजाः च क्लान्ताः, लङ्कां स्वनैः कम्पयन्तः, ते महाबलिनः गर्जितवन्तः। शीघ्रगामिनः कपयः भूमिं पादैः दद्रुः, तत्र धूलिः आकस्मात् आकाशं प्रति उन्नतवती। भल्लूकाः, सिंहाः, महिषाः, गजाः, मृगाः, पक्षिणः च, तेषां शब्देन भीताः, दशदिशं पलायितवन्तः। त्रिकूटशिखरः, आकाशं स्पृशन्, सर्वतः पुष्पैः आवृतः, महारजतसदृशः शोभितः। शतयोजनविस्तारः, निर्मलः, मनोहरः, समः, शोभायुक्तः, विशालः, पक्षिणां अपि दुर्गमः। मनसापि दुर्गमः, कर्मणा तु जनानां असाध्यः; तस्य शिखरे लङ्का रावणेन शासिता आसीत्। लङ्का दशयोजनविस्तृता, विंशत्योजनदीर्घा, उच्चैः श्वेतमेघसदृशैः शिखरैः, सुवर्णरजतप्राकारैः शोभिता। लङ्का राजमहलैः विमानैः च अलंकृता, मध्यवैष्णवलोकसदृशी, घनैः सूर्येण रक्षितवती। तत्र सहस्रस्तम्भैः अलंकृतं राजमहलम् आसीत्, कैलासशिखरस्य सदृशं, आकाशं विदारयन्तमिव। राक्षसराजस्य आलयं नगरे भूषणमिव आसीत्, सर्वदा शतशः राक्षसैः सम्पूर्णं रक्षितम्। रामः सुवर्णमयीं, पर्वतरत्नैः शोभितां, विविधोपवनैः अलंकृतां लङ्कां दृष्टवान्। विविधपक्षिसमूहैः पूर्णां, नानाजन्तुसंसेवितां, नानापुष्पसमृद्धां, राक्षसैः सेवितां नगरीं अपि अवलोकितवान्। रावणस्य समृद्धविभवयुक्तां लङ्कां, लक्ष्मणस्य ज्येष्ठः भ्राता रामः कपिभिः सह दृष्टवान्। महानिवेशैः पूर्णां नगरीं दृष्ट्वा, वीरः रामः विस्मयेन अभूत्, तद्वै देवलोकसदृशी आसीत्। रामः महाबलिनः सेनया सह, रत्नैः पूर्णां, सुव्यवस्थितां, महाप्रासादश्रेणीभिः अलंकृतां, यंत्रद्वारैः युक्तां नगरीं दृष्टवान्।