ऋषिवर्ययोः वसिष्ठविश्वामित्रयोः धर्म्यम् आलापम् अतिविस्तीर्णं कृत्वा, तौ परमसुखसंयुक्तौ परस्परं प्रहृष्टचित्तौ बभूवतुः। तयोः संवादस्य समाप्तौ, भगवाञ् वसिष्ठः, रघुनन्दन, स्मयमान इव विश्वामित्रं प्रति इदं वचनम् उवाच— “इयं महती सेना, त्वं च महात्मा, अतुलबलः, मम अर्हणं स्वीकुरुष्व; यथायोग्यं सत्कारं मया ते दत्तुम् इच्छामि। त्वं हि अतिथीनां श्रेष्ठः, राजन्, अतिश्रद्धया पूजनीयः; अयं मया कृतः सत्कारः त्वया स्वीकृतव्यः।” एवं वसिष्ठवचनेन संबोधितः महातेजाः विश्वामित्रः प्रत्युवाच— “राजन्, तव प्रियवाक्यैः मम सत्कारः कृत एव। मुनिवर्य, यत् किञ्चिद् फलमूलं तव आश्रमे लभ्यते, पाद्यं अर्घ्यं च, तव दर्शनं च—एतेन सर्वेण मया यथार्हं सत्कृतः अस्मि। अहम् अनुमन्यस्व; अहम् इदानीं यास्यामि; मयि स्नेहं दर्शय।” एवं राज्ञा उक्ते, धर्मात्मा वसिष्ठः पुनः पुनः सान्त्वयन् तम् आमन्त्रयामास। तदा गाधिसुतः विश्वामित्रः प्रत्युवाच— “एवं अस्तु! यथा भगवतः इच्छाः, तथा क्रियताम्, मुनिश्रेष्ठ।” एवं उक्तः वसिष्ठः, श्रुतिसारः, हृष्टः, पापविनाशिनीं कल्माषीं शाबलीं आह्वयामास— “आगच्छ, आगच्छ शीघ्रम्, शबले, मम वचनं शृणु। अयं राजर्षिः उत्तमेन भोज्येन सत्कारश्च कर्तुं मया निश्चितम्; तत् सर्वं मम कृते व्यवस्थितं कुरु। प्रतियाति यथेष्टं षड्रसं सत्कारयुतं दिव्यम् इच्छितं सर्वं वृष्टिं मे कुरु, कामधेनो। शाबले, शीघ्रं सर्वविधानं भोज्यं—पाकं, पेयं, लेह्यं, चोष्यं, स्वादु, धान्ययुक्तं, पानं च उत्पादय।” इति श्रीवाल्मीकिरामायणे बालकाण्डे त्रिपञ्चाशत्तमः सर्गः आरभ्यते। एवं वसिष्ठेन समादिष्टा शबला, कामधेनुः, प्रतियाति यथेष्टं सर्वेषां यथाकामं भोज्यं समुपपादयत्। सा इक्षुं मधु लाजान् श्रेष्ठानि सुरासवपानीयानि, बहुविधानि भोज्यानि, स्वादूनि चोपनिन्ये। तत्र पर्वतसन्निभाः उष्णपक्वशाल्यकानां राशयः, स्वादुशाकानां, सूपानां, दध्नः च महान्तः समुत्पन्नाः। नानारसपरिपूर्णानि स्वादूनि भोज्यानि, मधुराणि, सहस्रशः गुडपूर्णानि पात्राणि च तत्र आसन्। सर्वत्र सन्तुष्टाः तृप्ताः प्रहृष्टजनाः आसन्; वसिष्ठः सम्पूर्णतः विश्वामित्रसेनां तर्पयामास। ततः विश्वामित्रः, सपरिवारः, पुरोहितैः सह, अनुचरैः च, प्रहृष्टः, तृप्तः च बभूव। मन्त्रिभिः सेवकैः च सत्कृतः, परमसुखसम्पन्नः, स वसिष्ठं प्रति इदम् उवाच— “ब्राह्मण, त्वया मम उत्तमः सत्कारः कृतः; शृणु, वाक्यपते, यद् वदामि। शबलां मे प्रयच्छ, लक्षशः गवां प्रतिप्रदानं करिष्यामि; सा हि रत्नं, राज्ञः रत्नग्रहणप्रियाः च। तस्मात्, द्विजश्रेष्ठ, धर्मतः शबलां मे ददातु।“ एवं उक्ते, वसिष्ठः, मुनिवर्यः, प्रत्युवाच— “नाहं शबलां लक्षगवां दास्यामि, न च कोटिशतं दद्यात्, नापि रजतपर्वतान्। नाहं शबलां दातुम् अर्हामि, राजन्, सा मम नित्यं स्वामिनीव, यथा धर्मिणः यशः। तया देवपितृकार्याणि, जीविकं च मया लभ्यते। तया यज्ञाग्निहोत्रं, हविर्दानं, स्वाहा, वषट्, वेदाश्च, सर्वं तिष्ठति। एषा मम सर्वम्, तृप्तिः, सत्यं च। बहून् कारणान् दृष्ट्वा, राजन्, न दास्यामि शबलां।” एवं वसिष्ठवाक्यं श्रुत्वा, विश्वामित्रः उत्सुकः, त्वरितं वचनमुवाच— “स्वर्णकण्ठाभरणैः सुवर्णाङ्कुशैश्च भूषितान् हस्तिनः तुभ्यं दास्यामि। चतुर्दशसहस्राणि सुवर्णहस्तिनः, सुवर्णरथांश्च, श्वेताश्वयुक्तान् दास्यामि। अष्टशतानि घण्टायुक्तानां श्रेष्ठजातीनां बलिनां अश्वानां, सह सहस्रदशभिः, तुभ्यं दास्यामि। कोटिं गवां, नानावर्णवयस्कानां, तुभ्यं दास्यामि; शबलां मे ददातु। यावद् रत्नं यावच्च सुवर्णं इच्छसि, द्विजश्रेष्ठ, तत् सर्वं दास्यामि; शबलां मे ददातु।” एवं मुनिना उक्तः, वसिष्ठः प्रत्युवाच— “नाहं शबलां कदापि दास्यामि, राजन्। एषा एव मम रत्नं, एषा एव मम धनम्, एषा एव मम सर्वस्वम्, एषा एव मम प्राणः। प्रतिपक्षपक्षयोः यज्ञौपयिकाः क्रियाः, अमावास्यापूर्णमास्यादयः, सर्वाः यथाविधि, मम एषा एव। सर्वाः क्रियाः एषया एव तिष्ठन्ति, राजन्; किम् अधिकेन? न दास्यामि कामधेनुं।” इति श्रीवाल्मीकिरामायणे बालकाण्डे चतुश्चत्वारिंशदुत्तरपञ्चाशत्तमः सर्गः आरभ्यते।