राघवकुलोत्पन्न रामः, शृणु। तदा धर्मनिष्ठः वसिष्ठः, पुरुषसिंहम् विश्रामित्रं पापरहितं च राजा महर्षिं प्रशशंस, "कच्चित् ते सैन्यं, कोशः, मित्राणि, पुत्राः, पौत्राश्च कुशलं?" इत्येवम्। ततः राजा वसिष्ठं प्रत्युवाच यत् सर्वत्र कुशलं; तदा तेजस्वी विश्रामित्रः वसिष्ठं नम्रभावेन संबोधितवान्। दीर्घकालं धर्मयुक्तं संवादं कृत्वा, तौ द्वावपि परमसुखेन परस्परं प्रमोदितौ। संवादान्ते, वसिष्ठः, रघुनन्दन, विश्रामित्रं स्मितमिव वक्त्रं कृत्वा इदं वचनं प्रोवाच—"एषा मे महती सेना, त्वं च अपरिमितमहिमा, अतिथिसत्कारं दातुमिच्छामि; यथायोग्यं गृह्णीयाः।" "यत् सत्कार्यं तव कृतं, तं त्वं स्वीकुरु; त्वं अतिथिस्रेष्ठः, राजन्, यथाश्रद्धं पूजनीयः।" इत्युक्त्वा वसिष्ठस्य वचनेन विश्रामित्रः प्राज्ञः प्रत्युवाच—"संपन्नं, राजन्, तव स्वागतवाक्यैः।" "यद् फलमूलं तव आश्रमे उपलब्धं, पाद्यं, आचमनं, तव दर्शनं च—" इति विश्रामित्रः वसिष्ठं प्रत्युवाच। "सर्वथा, महाबुद्धे, यथायोग्यं सत्कृतं; नमः ते, गच्छामि; स्नेहदृष्ट्या मां पश्य।" इत्युक्ते, धर्मात्मा वसिष्ठः पुनः पुनः आमन्त्रणं कृतवान्। गाधिसुतः प्रत्युवाच—"एवम् अस्तु, यथाभिलषितं भवतः, ऋषिस्रेष्ठ।" तदनन्तरं, वसिष्ठः, श्रेष्ठः शब्दविदां, हृष्टः, पापरहितां कल्माषीं आह्वयत्। "आगच्छ, शीघ्रं आगच्छ, शबलें; मम वचनं शृणु; अस्मिन राजर्षौ उत्तमं भोजनं सत्कारं च कर्तुम् निश्चितोऽस्मि—तद् मे समाचरेति।" "सर्वेभ्यः, यथेष्टं, षड्रसयुक्तं, पूर्णसत्कारं, दिव्यानि कामधेनुसिद्धानि वस्तूनि वर्षय; शबलें।" "शीघ्रं, शबलें, सर्वविधानि खाद्यपदार्थानि उत्पादय—स्थूलं, द्रवम्, लेह्यम्, चोष्यम्—रसायुक्तानि, धान्यपानानि च।" एवं वसिष्ठस्य वचनेन शबलां, कामधेनुः, सर्वेषां यथेष्टं यथाभिलाषितं दत्त्वा, इष्टान्नानि, शर्करापाकम्, मधु, लाजान्, श्रेष्ठमद्यं, द्रव्यपानानि, विविधानि खाद्यानि, स्वादिष्टानि च उत्पादयत्। पर्वतसमानं शालिपिण्डं, सुपक्वं, स्वादु, सुपर्णानि, सूपानि, दधि च बहुलं प्रादुरभवत्। विविधरसायुक्तानि, पक्वान्नानि, मधुराणि, सहस्रशः गुडयुक्तानि पात्राणि च दृष्टानि। सर्वे जनाः तृप्ताः, प्रमुदिताः, पोषिताः च अभवन्; हे राम, वसिष्ठः विश्रामित्रस्य सैन्यं पूर्णतया तृप्तं कृतवान्। तदनन्तरं, विश्रामित्रः राजर्षिः, स्वगृहजनैः, पुरोहितैः, परिचारकैः च सह, हृष्टः, पोषितः अभवत्। मन्त्रिभिः, सेवकैः च सत्कृतः, परमसुखपूर्णः, वसिष्ठं इदं वचनं प्रोवाच—"ब्राह्मण, त्वया महत्तमः सत्कारः कृतः; शृणु, वाक्यविदां श्रेष्ठ।" "शबलां मे ददातु, लक्षसङ्ख्यायाः गोभिः प्रतिस्थाने; एषा हि रत्नं, नृपः रत्नसंग्राही।" "तस्मात्, द्विज, शबलां मे धर्मेण ददातु;" इत्युक्ते, वसिष्ठः, ऋषिस्रेष्ठः, प्रत्युवाच—"न लक्षगोभिः, न कोट्याः गोभिः, शबलां दास्यामि।" "न रजतपर्वतेभ्यः शबलां दास्यामि, न त्वं योग्यः त्यक्तुम्, शत्रुतापन।" "शबलां सदा मम, यथा धर्मात्मनः कीर्ति; तया देवपितृयज्ञः, जीविका च मे सम्पद्यते।" "तया अग्निहोत्रं, हविः, स्वाहा, वषट्, वेदवेदाङ्गविद्या च सम्पद्यते।" "सर्वं एतत्, राजर्षे, तया सम्पद्यते; न संशयः; सा मे सर्वम्, तृप्तिः, सत्यं च।" "बहूनि कारणानि, राजन्, न शबलां दास्यामि;" इत्युक्ते, विश्रामित्रः वसिष्ठं प्रत्युवाच। सर्वाधिकस्पृहया, तीव्रभावेन, वाक्यविद् विश्रामित्रः वसिष्ठं इदं वचनं प्रोवाच—"स्वर्णशृङ्गैः, स्वर्णाङ्कुशैः, स्वर्णहारैः भूषितान् गजान् ददामि।" "चतुर्दशसहस्रं स्वर्णगजान्, स्वर्णरथान्, श्वेताश्वयुक्तान् ददामि।" "अष्टशतं घंटायुक्तान्, कुलीनान्, बलिष्ठान् अश्वान्, सहस्रं दश च ददामि।" "कोटिसङ्ख्यायाः विविधवर्णान्, विविधवयस्कान् गोः ददामि; शबलां मे ददातु।" "यावद् रत्नं, यावद् सुवर्णं इच्छसि, द्विजश्रेष्ठ, तत् सर्वं ददामि; शबलां मे ददातु।" एवं विश्रामित्रस्य वचनेन, वसिष्ठः प्रत्युवाच—"न ते शबलां दास्यामि, राजन्, कस्यापि कारणस्य।" "एषा एव मे निधिः, एषा एव मे धनम्, एषा एव सर्वम्, एषा एव मम जीवितम्।" "पौर्णमास्यादि यज्ञाः, सर्वे विधिवत् कृताः, एषा एव मे, राजन्, विविधाः कर्माणि च।" एवं, राम, धर्मात्मा वसिष्ठः विश्रामित्रं सत्कारं कृत्वा, शबलां त्यक्तुं न इच्छति; विश्रामित्रः बहुधा दानं प्रस्तावयन् अपि, वसिष्ठः शबलां स्वस्य सर्वस्वं इति प्रतिपाद्य तां न ददाति।