लङ्कायाः स्थितिं राघवे ज्ञापयन् विभीषणः स्वमन्त्रिणां वचनेन एव तत्र महाबलिनां राक्षसानां संख्याम् आख्यात्। दशसहस्राणि गजानां, शतसहस्राणि रथानां, द्विसहस्राणि हयानां, कोटिमधिकं च राक्षसानां तत्र संनद्धं तिष्ठति। रात्रौ चरन्तः ते राक्षसाः, ये राक्षसराजस्य सदा प्रियाः, वीर्यवन्तः, बलिनः, युद्धविशारदाश्च सन्ति। अत्र प्रत्येकस्य राक्षसस्य सहस्रसहस्राणि अनुचराः युद्धाय स्थिताः। एवमुक्त्वा लङ्कायाः विवरणं मन्त्रिवचनानुसारं विभीषणः तान् राक्षसान् दर्शयामास। सः सर्वं लङ्कावृत्तान्तं रामाय मन्त्रिभिः सह निवेद्य, तदा कमलदलनेत्रं रामं पुनः इदं वचनं उवाच। रावणस्य अनुजः विभीषणः, रामस्य प्रियकारणाय उत्सुकः, इदं कथयामास—यदा रावणः कुबेरं प्रति युद्धाय निर्गतः, तदा षट्षष्टिसहस्राणि राक्षसाः तेन सह निर्जग्मुः, ये रावणसमबलवीर्यतेजसः अहंकारश्चासन्। एवं स्थिते, त्वं न कोपं कर्तुमर्हसि, न च भीतिं कर्तुमर्हसि; न च अहं त्वां भीषयितुमिच्छामि। त्वं स्वबलात् देवानपि निग्रहीतुं समर्थः। अतः त्वं स्वेन महता चतुरङ्गबलसमेतः वानरसेनां व्यवस्थित्य रावणं निष्पीडयिष्यसि। एवं रावणस्य अनुजेन उक्ते, राघवः शत्रून् निहन्तुमभिप्रेत्य इदं प्रत्युवाच। लङ्कायाः पूर्वद्वारे नीलः वानरश्रेष्ठः, बहुवानरैः परिवृतः, प्रहस्तं प्रति युद्धं करोतु। अङ्गदः वालिसुतः महाबलसमेतः दक्षिणद्वारे महापार्श्वमहोदरेभ्यः प्रतियुद्धं करोतु। हनुमान् वातात्मजः, अपारबलसम्पन्नः, पश्चिमद्वारे बहुवानरैः सहितः प्रविश्य युद्धं करोतु। यो दैत्यदानवमुनिसंघान् पीडयितुमिच्छति, यः वरदानबलसम्पन्नः अपि तु तुच्छः, यः समस्तलोकान् परिभ्रम्य जनान् बाधते, तस्मिन् राक्षसराजे अहं स्वयमेव मृत्युमावहिष्यामि। अहं सौमित्रिणा सह उत्तरेण पुरद्वारे स्वसेनया प्रविश्य रावणस्य स्थले आक्रमिष्यामि। वानरराजः महाबलवान्, ऋक्षराजः पराक्रमी, राक्षसराजस्य अनुजः च मध्यभागे तिष्ठन्तु। युद्धे वानरैः मानुषरूपं न स्वीकरनीयम्; एष एव अस्माकं चिह्नं भविष्यति। अस्माकं मध्ये वानररूपमेव लक्षणं स्यात्, किन्तु सप्तजनाः एव शत्रून् प्रतिमानुषरूपेण योधिष्यन्ति। अहं स्वबलसम्पन्नः भ्राता लक्ष्मणः, अयं विभीषणः च मित्ररूपेण, पञ्चमः च—एवमुक्त्वा कार्यसिद्धये विभीषणं प्रति, रामः बुद्धिमान् महाबलवान्, सुवेलशिखरं दृष्ट्वा तत्रारोहणाय निश्चितवान्। अथ त्रयस्त्रिंशदुत्तरत्रिंशत्तमं सर्गं श्रृणु। ततश्च सुवेलारोहणाय निश्चित्य रामः लक्ष्मणेन सह सुग्रीवं इदं उवाच। धर्मात्मनं विभीषणं रात्रिचरं, मन्त्रकुशलं, धर्मविदं च सान्त्वपूर्वकं शुभं वचनं उवाच— "एषः सुवेलः पर्वतराजः, शतशो रत्नैः भूषितः; अस्माभिः सर्वैः सह आरोह्य, अत्र रजनी यापनीया। लङ्कां चापि पश्येम, यस्यां स राक्षसः, दुर्मतिर्भार्या हरणेन स्वमृत्युमावहन्, निवसति। यो न धर्मं, न आचारं, न कुलं जानाति, यश्च नीचेन राक्षसभावेन तद् निन्दितं कर्म अकुरुत्— यदा तं दुर्जनं स्मरामि, कोपः मे जायते; तस्य पापस्य अपराधेन अहं राक्षसानां विनाशं द्रक्ष्यामि। यदा कालपाशवशात् कश्चित् पापं करोति, तस्य दुष्कृतस्य दोषेण सर्वं कुलं विनश्यति। एवं चिन्तयन्, न तु रावणं प्रति कोपवशः, रामः सुवेलस्य शिखरं चित्रं निवासाय आरोहत्। लक्ष्मणः, सजगः, सज्जः, महद् धनुः बाणैः सह उत्तोल्य, भीमकर्मसु रममाणः, पृष्ठतः अन्वगच्छत्। सुग्रीवः मन्त्रिभिः सह, विभीषणः, हनुमान्, अङ्गदः, नीलः, मैन्दः, द्विविदः च अन्वारोहन्। गजः, गवाक्षः, गवयः, शरभः, गन्धमादनः, पनसः, कुमुदः, हरः, राम्भश्च सेनापतिः अपि तत्रारुह्य। जाम्बवान्, सुषेणः, प्राज्ञः ऋषभः, महाबलः दुर्मुखः, शक्तिमान् शतावली च आरोहन्। एते अन्ये च बहवो वेगवन्तः वानराः, पर्वतचराः, वातवेगप्रेरिताः, तं पर्वतं आरोहन्। शतशः वानराः रामस्थितं सुवेलं पर्वतम् आरोहन्; लघुकालेन एव सर्वतो गिरिमारुह्य। तस्य शिखरे ते नगरे ददृशुः, यत् नभसि निलम्बमिव, रम्यं, उत्तमद्वारयुक्तं, शोभनपार्श्वपरिखाभूषितम्। वानरश्रेष्ठाः लङ्कां ददृशुः, या राक्षसैः पूर्णा, महाप्राकारैः, कृष्णराक्षसैः च संरक्षिता। ते वानरश्रेष्ठाः अन्यं प्राकारं तत्र निर्मितं अपि अपश्यन्। युद्धोत्सुकान् राक्षसान् दृष्ट्वा, सर्वे वानराः, रामं पश्यन्तः, नानारवा निनदुः।