अनलः पनसः सम्पातिः प्रमतिश्चेति मम मन्त्रिणः, हे राम, लङ्कां गताः, तत्र नगरीं प्रविश्य सर्वं निरीक्ष्य पुनरिह प्रत्यागच्छन्। सर्वे पक्षिरूपं धृत्वा शत्रुवीर्यं निरीक्ष्य, तत्र राक्षसानां व्यवस्था यथावत् दृष्ट्वा पुनरागच्छन्। तेषां वाक्यानि यथावत् शृणु, येन रावणस्य दुष्टबुद्धेः सेना तथा विन्यस्तेति मया श्रावितम्। पूर्वद्वारे प्रहस्तः स्वसेनया तिष्ठति; दक्षिणद्वारे महापार्श्वः महोदरश्च बलिनौ स्थितौ। पश्चिमद्वारे तु इन्द्रजित् बहुभिः राक्षसैः परिवृतः, ये शूलखड्गधनुष्मन्तः गदाधराश्च, रक्षां करोति। रावणस्य पुत्रः सहस्रशः राक्षसैः, विविधायुधधारिभिः, शूरैः परिवृतः तत्र स्थितः। स्वयं रावणः मन्त्रकुशलः, अत्यन्तमनुशुच्य, राक्षसैः सहितः उत्तरद्वारे तिष्ठति। विरूपाक्षः महता राक्षसबलसमूहेन, शूलखड्गधनुष्मता, मध्ये स्थितः। एवं लङ्कायां विभागान् निरीक्ष्य मम मन्त्रिणः शीघ्रं प्रत्यागच्छन्। तत्र दशसहस्राणि गजानां, लक्षं रथानां, द्वौ लक्षौ हयानां, कोटिशः राक्षसाश्च सन्ति। रात्रौ विचरन्ति ये राक्षसाः, ते राक्षसराजस्य सदा प्रिया: वीर्यवन्तः, बलिनः, युद्धकुशलाश्च। प्रत्येकस्य राक्षसस्य, नरश्रेष्ठ, लक्षं लक्षं सहायाः युद्धाय स्थिताः। एतद्वचनं लङ्कायाः यथामन्त्रिणः कथितवन्तः, विभीषणः राक्षसान् दर्शयामास। सर्वं लङ्कायाः वृत्तान्तं रामाय मन्त्रिभिः सहितः निवेद्य, पुनः कमलपत्राक्षं रामं वाक्यमिदं प्रोवाच। रावणस्य अनुजः विभीषणः, तव प्रियकारणाय, राम, उक्तवान्—यदा रावणः कुबेरं प्रति युद्धमकरोत्, तदा षष्टिसहस्रशः राक्षसाः, रावणसमबलपराक्रमतेजसः, निर्गताः। त्वं न कोपं कर्तुमर्हसि, न च भीतिं गन्तुमर्हसि; न च तव भीषणार्थमेतत्, त्वया देवाः अपि जेतुम् शक्याः। अतः त्वं महता चतुरङ्गबलसमूहेन, वानरसेनां व्यवस्थित्य, रावणं निहनिष्यसि। एवं विभीषणस्य वचने श्रूयमाणे, राघवः रिपून् हन्तुमुद्यतः वाक्यमुवाच। लङ्कायाः पूर्वद्वारे नीलः श्रेष्ठवानरः, प्रहस्तं बहुवानरैः सहितः प्रतियातु। दक्षिणद्वारे वालिसुतः अङ्गदः महता सेनया, महापार्श्वमहौदरौ प्रति युद्धं करोतु। पश्चिमद्वारे हनुमान् वातात्मजः, अप्रमेयबलः, बहुवानरैः परिवृतः प्रविश्य तिष्ठतु। यो दैत्यदानवमुनिसंघान् पीडयति, वरदानबलसम्पन्नः अपि तु तुच्छः, स राक्षसराजः—तमहं स्वयमेव विनाशयितुम् निश्चितवान्। अहं सौमित्रिणा सहितः, उत्तरद्वारं, यत्र रावणः, स्वसेनया प्रविश्य तत्र युद्धं करिष्यामि। बलवान् वानरराजः, वीर्यवान् ऋक्षराजश्च, राक्षसराजानुजश्च मध्ये तिष्ठन्तु। युद्धे वानराः मानुषरूपं न धारयन्तु; एषः अस्माकं चिन्हं स्यात्। केवलं वयं सप्तजनाः एव मानुषरूपेण रिपून् प्रति युद्धं करिष्यामः; अन्ये सर्वे वानररूपेणैव स्युः। अहं स्वबलसम्पन्नः लक्ष्मणश्च, मित्ररूपेण विभीषणश्च पञ्चमः, एवं सप्तजनाः। एवमुक्त्वा कार्यसिद्ध्यर्थं विभीषणं प्रति, रामः बुद्धिमान् बलवान् च, सुबेलस्य रम्यं शिखरं दृष्ट्वा तत्रारोहणाय निश्चितवान्। ततः अष्टत्रिंशत्तमः सर्गः आरभ्यते। तदा सुबेलारोहणाय संकल्प्य, रामः लक्ष्मणेन सहितः सुग्रीवं प्रति वाक्यमुवाच। धर्मात्मानं विभीषणं च, रात्रौ विचरन्तं, मन्त्रकुशलं, धर्मज्ञं च, सान्त्वपूर्वं वाक्यमुवाच। वयं सर्वे सुबेलं पर्वतराजं, शतशिलासंयुतं, आरोह्य रात्रिं तत्र यापयाम। लङ्कां चापि पश्याम यत्र स राक्षसः, दुष्टबुद्ध्या, मम भार्यां हरित्वा स्ववधं कृतवान्। यो न धर्मं, नाचरं, न कुलं जानाति, राक्षसभावेन तं पापकर्म कृतवान्। तस्य नाम्ना स्मर्यमाणे, मे कोपः जायते; तस्य पापस्य राक्षसस्य दोषात् राक्षसवधं पश्यामि। यः कश्चित् कालपाशेन बद्धः पापं करोति, तस्य दुष्कृतात् सर्वं कुलं विनश्यति। एवं चिन्तयन्, रावणं प्रति कोपेन नाभिभूतः, रामः सुबेलस्य चित्रशिखरं आरोह्य तत्रावसत्। लक्ष्मणः, सज्जः, धनुषा बाणैः च, पृष्ठतः अनुगच्छन्, महाकर्मसु रममाणः, तत्र स्थितः। एवं सुसम्बद्धया कथया, रामः सुबेलशिखरे स्वसेनया सह स्थितः, लङ्कायाः विभागं च राक्षसबलं च निरीक्ष्य, राक्षसवधाय निश्चयं कृतवान्।