एवं उक्त्वा वरिष्ठः परमवीर्यवान् राक्षसेश्वरस्य मनो निरीक्ष्य माल्यवान् तस्य समीपे मौनं समास्थाय रावणं सान्त्वयन् तस्थौ। श्रीमद्वाल्मीकीयेषु रामायणे युद्धकाण्डे षट्त्रिंशः सर्गः प्रवर्तते। दशग्रीवस्तु तदनन्तरं दुष्टचित्तः प्राकृतवशेन अभिभूतः माल्यवतः हितं वचनं सहनुं न शशाक। स कोपसमाविष्टः भ्रुकुटिं कृत्वा, नेत्रे रोषेण विक्षिप्य, क्रोधवशात् माल्यवतः प्रति रोषपूर्णं वाक्यम् उवाच। "हितेनापि उद्दिष्टं शत्रुपक्षे स्थितं कटुवचनं मम कर्णपथं न प्राप्नोति। कः खलु रामं दुःखितं, एकं, मृगयुवनवासिनं, पित्रा परित्यक्तं, समर्थं मन्यते? अहं राक्षसाधिपः सुरान् अपि त्रासयन्, वीर्ये न किंचिद् हीनः, कथं त्वं माम् असमर्थं मन्यसे? वीरद्वेषात्, शत्रुपक्षपातात्, वा प्रतिपक्षस्योत्साहनात्, त्वं माम् एवम् उग्रं वचनं ब्रवीषि। यो हि शास्त्रार्थकुशलः, सत्तमः, सत्तायां प्रतिष्ठिताय राज्ञे कदापि कटुवचनं न ब्रूयात्, शत्रुपक्षस्योत्साहनं विना। अहं वनात् सीताम् आनयित्वा, पद्महीनां लक्ष्मीं इव, किं भीत्या राघवाय प्रतिदास्यामि? सुग्रीव-लक्ष्मण-सहितानां अनन्तवानरसमूहैः परिवृतस्य राघवस्य अहं शीघ्रं वधं दर्शयिष्यामि। मम युद्धे सुराः अपि न तिष्ठन्ति, तर्हि रावणस्य युद्धे भीतिः कुतः? यदि द्विधा अपि भवेयं, तर्हि कस्यापि न नमामि; एषा मम स्वभावदोषः, दुर्बोध्यः। यदि रामेण सेतुर्निर्मितः, तद् दैवयोगेनैव, तत्र किम् आश्चर्यं? कुतः ते भीतिः? परन्तु रामः कपिसैन्येन समुद्रं तीर्त्वा, सत्येन वदामि, जीवन् न प्रत्यागमिष्यति।" एवं क्रुद्धं रावणं विलोक्य, माल्यवान् लज्जितः तस्य न किञ्चिद् उत्तरं दत्तवान्। ततः यथोचितं जयाशिषा सम्यक् अभिनन्द्य, अनुमत्य स्वगृहं प्रतस्थे। रावणस्तु मन्त्रिभिः सह मन्त्रयित्वा लङ्कायाः रक्षार्थं सर्वं व्यवस्थां चकार। सः प्रहस्तं राक्षसं पूर्वद्वारे नियुक्तवान्, दक्षिणद्वारे महापार्श्वं महोदरं च बलिनौ स्थापयामास। पश्चिमद्वारे पुत्रं मायाविनं इन्द्रजितं बहुभिः राक्षसैः परिवृतं न्ययोजयत्। उत्तरद्वारे शुक-सारणौ नियुक्तौ, स्वयम् उवाच—"अहं स्वयं अत्र स्थित्वा रक्षामि।" मध्ये विरूपाक्षं महाबलवीर्ययुक्तं राक्षसं बहुभिः राक्षसैः सह स्थापयामास। एवमस्तु लङ्कायाः रक्षां कृत्वा, स राक्षसेश्वरः दैववशात् कृतकृत्यत्वं मन्यते। मन्त्रिणः सम्यक् उपदिश्य, नगरे सम्पूर्णव्यवस्थां विधाय, मन्त्रिभिः जयाशिषा सम्मानितः, सः रावणः शोभनं प्रविशद्गृहं प्रविवेश। श्रीवाय्मीक्ये रामायणे युद्धकाण्डे सप्तत्रिंशः सर्गः प्रवर्तते। तत्र नरवानरराजाः, वायुपुत्रः महाकपिः, जाम्बवान् ऋक्षराजः, विभीषणश्च राक्षसः आसन्। वालिसुतोऽङ्गदः, सौमित्रिः, शरभः कपिः, सुषेणः पुत्रसहितः, मैन्दः, द्विविदः च। गजः, गवाक्षः, कुमुदः, नलः, पनसश्च, सर्वे मिलित्वा, परस्परं प्रेरयन्तः, शत्रोः प्रदेशं प्रविश्य समागताः। ते हर्षेणोच्चैः—"एषा लङ्का नगरी, रावणेन पालिता, अस्माकं पुरतः दृश्यते; सा सुरासुरनागगन्धर्वैरपि दुराधर्षा। अस्माभिः कार्यसिद्धिम् अग्रे स्थापयित्वा, सम्यक् मन्त्रयामः, यतो राक्षसाधिपः रावणः सदा अत्र वर्तते।" इति उक्तवन्तः। तत्र विभीषणः, रावणस्य अनुजः, तान् एवमुक्त्वा, स्पष्टार्थं वचनं प्राह—"अनलः, पनसः, सम्पातिः, प्रमतिः च, मम मन्त्रिणः, लङ्कां गताः, नगरे प्रविश्य, सर्वं निरीक्ष्य, पुनः अत्र प्रत्यागताः।" "ते सर्वे विहगवेषधारिणः शत्रुसैन्यं प्रविश्य, यथायथं व्यवस्थां निरीक्ष्य, सर्वं दृष्ट्वा प्रत्येत्य मम निवेदितवन्तः।" "राम, यथावद् तैः प्रतिवेदितं रावणस्य दुष्टस्य व्यवस्था शृणु। पूर्वद्वारे प्रहस्तः स्वसैन्येन सह स्थितः; दक्षिणद्वारे महाबलौ महापार्श्वः महोदरश्च। पश्चिमद्वारे रावणपुत्रः इन्द्रजित्, शूल-खड्ग-धनुष्पाणिभिः बहुभिः राक्षसैः परिवृतः रक्षां करोति। रावणात्मजः सहस्रशः शस्त्रधारिभिः वीरैः राक्षसैः परिवृतः अस्ति। स्वयं रावणः मन्त्रकुशलः अतिव्यग्रः राक्षसैः सह उत्तरद्वारे स्थितः। विरूपाक्षः बहुभिः शूल-खड्ग-धनुष्पाणिभिः महाबलैः राक्षसैः सह मध्ये स्थितः। एवं लङ्कायां स्थितानां विभागानां यथावत् निरीक्षणं कृत्वा, मम मन्त्रिणः शीघ्रं प्रत्यागच्छन्।" एवं श्रीरामादयः सर्वे वीराः लङ्कायाः व्यवस्था ज्ञात्वा, विजयाय संयुज्यन्त।