वसिष्ठस्य आतिथ्यं प्राप्य, राजा श्रेष्ठः वसिष्ठं मुनिवरं प्रति, तत्रैव तापसानां, अग्नीनां, शिष्यानां च कुशलं पृष्टवान्। तस्मिन्नेव काले, महातेजाः विश्वामित्रः तेषां वृक्षाणां मध्ये स्थितस्य वसिष्ठस्य कुशलं वदन्, सौम्यवचः अब्रवीत्। ततः ब्रह्मपुत्रः वसिष्ठः, ऋचां श्रेष्ठः, सुखोपविष्टं, तपसा समन्वितं राजानं विश्वामित्रं पप्रच्छ। ‘‘राजन्, सर्वं कुशलं किल? धर्मेण प्रजाः पालयसि किम्? धर्मात्मा राजा यथा आचरितव्यम्, तथा आचरसि किम्?’’ इति। ‘‘ते तव सेवकाः यथोचितं सम्प्राप्ताः किल? ते सर्वे तवाज्ञां पालयन्ति किम्? त्वं शत्रून् जितवान् किल, रिपुघ्न?’’ इति। ‘‘नरशार्दूल, पापरहित, तव सेनायाः, कोशस्य, मित्राणां, पुत्राणां, पौत्राणां च कुशलं किल?’’ इति। एवं पृष्टः राजा वसिष्ठं प्रति सर्वत्र कुशलमिति प्रत्युवाच। ततः महातेजाः विश्वामित्रः, विनयसम्पन्नं वसिष्ठं प्रति वाक्यमब्रवीत्। धर्मसंवादेन चिरकालं स्थित्वा, तौ उभौ परमानन्देन परस्परं हृष्टौ, अन्योन्यं प्रहृष्टौ। संवादस्य अन्ते, भगवाञ् वसिष्ठः, रघुनन्दन, प्रहसन्निव विश्वामित्रं वाक्यमुवाच— ‘‘एषा मम इच्छा, यत् एषा महाबला त्वं च तव च सेनां आत्मनि अतिथिसत्कारं दातुम् इच्छामि। यथार्हं मत्तः गृहाण।’’ ‘‘एषः सत्कारः मया तव कृते कृतः, त्वं अतिथीनां श्रेष्ठः, राजन्, परमा श्रद्धया पूजनीयः।’’ एवं वसिष्ठेन उक्तः, बुद्धिमान् विश्वामित्रः प्रत्युवाच— ‘‘राजन्, स्वागतवचनेन एव कृतं।’’ ‘‘भगवन्, यद् यद् फलमूलं तव आश्रमे लभ्यते, पाद्यं अर्घ्यं च, तव दर्शनं च—एतेन सर्वेण अहं यथार्हं सत्कृतः। नमोऽस्तु ते, गच्छामि, त्वं माम् अनुगृहाण।’’ एवं उक्ते राज्ञा, धर्मात्मा वसिष्ठः पुनः पुनः तम् आमन्त्रयामास। गाधिसुतः विश्वामित्रः प्रत्युवाच— ‘‘एवमस्तु! यथा भगवतः इच्छा, तथा भवतु, मुनिश्रेष्ठ।’’ एवं उक्ते, वसिष्ठः ऋचां श्रेष्ठः हृष्टः पापविनिर्मुक्तां काल्माषीं आह्वयत्। ‘‘आगच्छ, शीघ्रं आगच्छ, शबले! मम वचनं शृणु। अस्य राजर्षेः उत्तमं भोज्यं सत्कारं च दातुं निश्चितवानस्मि; तत् मम व्यवस्थितं कुरु।’’ ‘‘यथाकामं प्रतिप्रत्येकं षड्रसं पर्या सत्कारयुक्तं दिव्यं कामधुग्भाव्यम् अवर्षय, हे कामधेनो।’’ ‘‘शबले, शीघ्रं सर्वविधानि भोज्यानि, पेयानि, लेह्यानि, चोष्यानि, रसान्नानि, धान्यपानानि च उत्पादय।’’ एवं वसिष्ठेन उक्ता शबला, कामदुघा, प्रतिप्रत्येकस्य यथाकामं सर्वं प्रदत्तवती। सा इक्षुक्षीरं मधु लाजांश्च, उत्तमानि सुरासवपेयानि, बहुविधानि भोज्यानि, स्निग्धानि रूक्षाणि च उत्पादयामास। तत्र पर्वतसमूहवत् उष्णाणि सुसिद्धान्नानि, स्वादूनि व्यञ्जनानि, सुप्रबुद्धं सूपं दधि चाभवत्। तत्र स्वादुरसानां, विविधप्रकाराणां, मधुराणां भोज्यानां, सहस्रशः गुडपूर्णानां च पात्राणां समृद्धिः अभवत्। सर्वं परिपूर्णं, हृष्टपुष्टजनसमाकुलं, राम, वसिष्ठः विश्वामित्रस्य सेनां सर्वथा तर्पयामास। ततः विश्वामित्रः, राजर्षिः, स्वगृह्यैः, पुरोहितैः, परिचारकैः च सह, हृष्टः तृप्तः च अभवत्। मन्त्रिभिः सेवकैः च सत्कृतः, परमानन्देन पूरितः, वसिष्ठं वाक्यमुवाच— ‘‘ब्राह्मण, त्वया मम परं सत्कारः कृतः; शृणु, वाक्यकुशल, यद् वक्ष्यामि।’’ ‘‘मम शबलां प्रयच्छ, लक्षगवां प्रतिकल्पम्; एषा हि रत्नगवः, नृपाणां रत्नसंग्रहो हि।’’ ‘‘तस्मात् द्विज, ददामि शबलां धर्मतः;’’ इति उक्ते, वसिष्ठः मुनिवरः प्रत्युवाच— धर्मात्मा वसिष्ठः राजानं विश्वामित्रं प्रत्युवाच— ‘‘नाहं शबलां लक्षगवां प्रतिकल्पं दास्यामि, न च शतकोटिभिः।’’ ‘‘राजन्, न च रौप्यराशिभिः दास्यामि; नाहं तां त्यक्तुं योग्यः, रिपुघ्न।’’ ‘‘शबलां सदा मम, यथा सत्पुरुषस्य कीर्तिः; तया देवपितृकार्याणि, जीविकां च प्राप्नोमि।’’ ‘‘तया हि यज्ञकर्म, हविर्भागः, स्वाहा, वषट्, वेदवेदाङ्गविद्या च प्रस्थिताः।’’ ‘‘सर्वं ह्येतत् तया एव, न संशयः; सा मम सर्वस्वं, तृप्तिः, सत्यं च।’’ ‘‘बहुभिः हेतुभिः, राजन्, न दास्यामि शबलां;’’ इति वसिष्ठे उक्ते, विश्वामित्रः पुनरुवाच— स तीव्रमनोबलः, वाक्पतिः, उत्क्रान्तेन मनसा वाक्यमुवाच— ‘‘हे मुनिवर, सुवर्णशृङ्खलाभिः सुवर्णाङ्कुशैश्च भूषितान् गजेन्द्रान् दास्यामि।’’ ‘‘चतुर्दशसहस्राणि सुवर्णगजानाम्, सुवर्णरथांश्च चतुर्हययुक्तान् दास्यामि।’’ ‘‘अष्टशतानि हयानां, घण्टाशोभितानां, उत्तमजातीनां, महाबलानां च, सह सहस्रदशेन च, सर्वं तव दास्यामि, स्थिरव्रत।