वीरं तं दृष्ट्वा महातेजाः विश्वामित्रः परमं हर्षं प्राप। स सविनयं मन्त्रविदां श्रेष्ठं वसिष्ठं प्रणम्य तस्थौ। महर्षिः वसिष्ठः तम् अभ्यागतं सादरं समभाषत—"स्वागतम्," इति, तस्मै पूज्यं āsanam अपि प्रददौ। तत्र स्थिते प्राज्ञे विश्वामित्रे, वसिष्ठः यथाविधि फलमूलानि समुपनिनाय। वसिष्ठात् तां आतिथ्यशुश्रूषां प्राप्त्वा, स राजा तपस्विनां, अग्नीनां, शिष्याणां च कुशलं पप्रच्छ। तस्मिन्नेव काले महातेजाः विश्वामित्रः वृक्षसमवेतायां सभायां वसिष्ठं मुनिश्रेष्ठं कुशलवचनैः अभ्यनन्दत्। ब्रह्मपुत्रः मन्त्रविदां श्रेष्ठः वसिष्ठः, सुखोपविष्टं तपस्विनं राजानं विश्वामित्रं पप्रच्छ—"राजन्, सर्वं कुशलम् अस्ति किल? धर्मेण जनान् रञ्जयन्, धर्मयुक्तया नयेन राज्यं पालयसि वा? सेवकाः ते सम्यक् पाल्यन्ते? ते तवाज्ञां पालयन्ति किल? सर्वान् शत्रून् विजित्य स्थितः असि वा, रिपुघ्न? पुरुषशार्दूल, निष्पाप, ते सैन्यं, कोशः, मित्राणि, पुत्राः, पौत्राश्च कुशलिनः किल?" एवं वसिष्ठेन पृष्टः राजा विश्वामित्रः सर्वत्र कुशलं निवेद्य, नम्रं वसिष्ठं प्रत्यभाषत। तौ च धर्मसंवादेन चिरकालं समयं नीत्वा, परस्परं परमं हर्षं प्राप्य, परस्परं प्रीतिम् अनुभूतवन्तौ। अथ संवादान्ते भगवाँस्स वसिष्ठः रघुनन्दन, स्मितपूर्वकं विश्वामित्रं इदं वचनं उवाच—"इमां महतीं सेनां त्वां च, अपरिमिततेजसं, आतिथ्येन सत्कारयितुम् इच्छामि। यथार्हं मया कृतं सत्कारं त्वं गृहाण। त्वं हि अतिथीनां श्रेष्ठः, राजन्, अतीव आदरेण पूजनीयः।" एवं वसिष्ठेन उक्तः महाबुद्धिः विश्वामित्रः प्रत्युवाच—"स्वागतेन तव वचनेन सर्वं कृतम्, राजन्। भगवन्, यानि फलमूलानि तव आश्रमे सुलभानि, पाद्यं, अर्घ्यं च, तव दर्शनं च—सर्वथा मह्यं यथार्हः सत्कारः कृतः। अहम् अनुग्रहीतः, त्वाम् अभिवाद्य गमिष्यामि—मां स्नेहेन पश्य।" इति उक्ते राज्ञा, धर्मात्मा वसिष्ठः पुनः पुनः तं आमन्त्रयामास। ततः गाधिसुतः विश्वामित्रः वसिष्ठं प्रत्युवाच—"एवं भवतु, यथा भगवतः इच्छा, मुनिश्रेष्ठ।" एवं उक्तः वसिष्ठः मन्त्रविदां श्रेष्ठः हृष्टः पापविनिर्मुक्तां काल्माषीं आह्वयामास। "आगच्छ शीघ्रम्, शबले, मम वचनं शृणु। एषा राजर्षये उत्तमं भोज्यं सत्कारं च दातुम् अभिप्रेतम्; तत् मम यथायोग्यं समाचर। यथेष्टं सर्वेषां षड्रसं सत्कारयुक्तं दिव्यं कामधुक् वस्तु वर्षय। हे शबले, शीघ्रं सर्वाणि भोज्यानि—स्थूलानि, द्रव्यानि, लेह्यानि, चोष्यानि—रसैः धान्यैः पानैः च समृद्धानि उत्पादय।" इति श्रीवाल्मीकि रामायणे बालकाण्डे त्रिपञ्चाशत्तमः सर्गः। एवं वसिष्ठेन उक्ता सा कामधुक् शबला सर्वेषां यथाकामं यथेष्टं समुपाददात्। सा इक्षु, मधु, लाजान्, उत्तमानि सुरासवपानानि, बहुविधं महाप्रायं भोज्यं चापि उत्पादयामास। पर्वतोपमा उष्णान्नपिण्डाः, सुसिद्धानि शाकानि, सूपाः, दधि च बहु तत्र अभवत्। तत्रान्येऽपि बहुविधानि रसान्नानि, मधुराणि च, सहस्रशः गुडपूर्णानि पात्राणि च सञ्जज्ञिरे। सर्वत्र तृप्ताः, प्रमुदिताः, पुष्टाः च जनाः आसन्; वसिष्ठः राम, विश्वामित्रसेनां सम्यक् तर्पयामास। ततः विश्वामित्रः राजर्षिः स्वसकलपरिवारैः, पुरोहितैः, परिचारकैः च सह तृप्तः प्रमुदितः च अभवत्। स मन्त्रिभिः सेवकैः च सह सत्कारितः, परमं हर्षं प्राप्य, वसिष्ठं इदं वचनं उवाच—"ब्राह्मण, त्वया मम परमः सत्कारः कृतः; वचः मे शृणु, वाक्यकृत्स्रेष्ठ। शबलां मे प्रयच्छ, लक्ष्मं गोसहस्रशतेन; एषा हि रत्नम्, नृपाः च रत्नसञ्चयिनः। अतः द्विज, धर्मेण मे शबलां प्रयच्छ।" इति उक्तः, वसिष्ठः मुनिश्रेष्ठः प्रत्युवाच। धर्मात्मा वसिष्ठः राजानं विश्वामित्रं प्रत्युवाच—"नाहं शबलां दास्यामि, न गोशतेन, न कोटिशतैः अपि। न च रजतपर्वतानां हेतोः अपि दास्यामि, नाहं ताम् उत्स्रष्टुम् अर्हामि, रिपुघ्न। शबला मम नित्यं स्वधर्मवत्, सा च मे कीर्तिः; तया देवपितृकार्यं, जीविका च मम। तया यज्ञकर्म, हविर्दानं, स्वाहा, वषट्, विविधा विद्याश्च आश्रिता। एषा सर्वं राजर्षे, न संशयः; सा मम सर्वस्वम्, तृप्तिश्च, सत्यं च। अनेकेषु हेतुषु, राजन्, न तव शबलां दास्यामि।" इति वसिष्ठेन उक्तः, विश्वामित्रः तदा वाक्यम् उवाच।