रावणस्य मनसि मृत्युकामनया दृढनिश्चयः उत्पन्नः। भयात् सः त्वां न मोचयितुं शक्नोति, युद्धे च स्थिरः तिष्ठति। रामः युद्धे रावणं सर्वैः राक्षसैः स्वयञ्च सह हत्वा, नूनं त्वां शरैः तीक्ष्णैः, श्यामलोचने, अयोध्यां प्रत्यानेष्यति। तस्मिन्नेव काले दुन्दुभीनां शङ्खानां च महद् निनादं पृथिवीं कम्पयन्तं सर्वाणि सैन्यानि व्याप्नुवन्तं च श्रुत्वा, लङ्कायां राक्षसाधिपतेः सेवकाः, वानरसेनायाः घोषं श्रुत्वा, बलं नष्टं, चेष्टा निराशया व्याप्नुताः, राज्ञः दोषात् कल्याणस्य आशां न पश्यन्ति। इदानीं वाल्मीकि-रामायणे युद्धकाण्डे पञ्चत्रिंशः सर्गः प्रवक्ष्ये। तत्र तस्य दुन्दुभीशङ्खनिनादस्य मध्ये, रामः महाबाहुः, रिपुनगरविजयी, अग्रे प्रस्थितवान्। तदा रावणः राक्षसपतिः, तं महानिनादं श्रुत्वा, क्षणमेकं चिन्तां प्रविश्य, मन्त्रिणः अवलोकयत्। ततः सः बलवान् रावणः सर्वान् मन्त्रिणः सम्भाषमाणः, सभा सर्वां प्रतिनादयन्, इदं वचनम् अब्रवीत्। राक्षसेश्वरः सः, क्रूरः, लोकतापयिता, समुद्रस्य अतिवाहनं, स्वबलं, पराक्रमं च स्तुत्वा, इदं प्राह। यद् यूयं रामस्य विषये उक्तवन्तः, तदहं श्रुतवान्; युद्धे च यथार्थबलं युष्माकं वेद्मि। अन्योन्यं मौनं पश्यन्तः, रामस्य पराक्रमं जानाथ। तदा महाबुद्धिः राक्षसः माल्यवान्, रावणस्य वचनं श्रुत्वा, मातामहः सन्, इदं वाक्यं अब्रवीत्— "राजन्, यः राजा नीतिशास्त्रवित्, युक्त्या यः चरति, दीर्घकालं राज्यं पालयति, शत्रून् च वशे स्थापयति। समये संधिं कुर्वन्, शत्रुभिः व्यवहारं च कुर्वन्, स्वपक्षं वर्धयन्, महद्राज्यं प्राप्नोति। पतनकाले राजा समशक्त्या शमं कुर्यात्; शत्रुं न अवज्ञाय, बलवता सहैव युद्धं कुर्यात्। तस्मात् रावण, रामेण सह शमं समर्थये; यस्य हेतोः त्वं आक्रान्तः, तस्मै सीतां प्रत्यपादय। सर्वे दिव्यर्षयः गन्धर्वाश्च विजयमिच्छन्तः, तेन वैरं न इच्छन्ति; तस्मात् सः शमः त्वया प्रियः क्रियताम्। भगवाञ्छ्रष्टा पितामहः केवलं द्वौ पक्षौ असृजत्—देवानां च दानवानां च, धर्माधर्मनिष्ठौ। धर्म एव अमरमहात्मनां पक्षः उच्यते; अधर्मः दानवानां राक्षसानां च, हे राक्षस। यदा धर्मयुगं प्रवर्तते, धर्मः अधर्मं निगच्छति; तिष्ययुगे तु अधर्मः धर्मं निगच्छति। एवं त्वया लोकेषु कृतं, महदपि धर्मं नष्टं; अधर्मः उपगृहीतः, तस्मात् शत्रवः अस्माकं बलवन्तः अभवन्। सः अधर्मः, अलस्यात् तव वर्धितः, अधुना सर्पवदस्मान् ग्रसति; स च देवकृद् देवपक्षस्य बलं वर्धयति। त्वं हि विषयरागात् प्रमादेन कृतवान्, महर्षीणां, अग्निसमानां, महद्व्यसनं जनयितुम्। तेषां तेजः दुरुत्तरं, अग्निवत् दीप्तम्; तपसा शुद्धात्मानः, धर्मानुग्रहे रताः च। ते द्विजातयः मुख्यैः यज्ञैः पूजयन्ति, तैः एव यज्ञैः हविः अग्निषु यथावत् जुहोति, वेदं च उच्चारयन्ति। राक्षसान् अभिभूय, मन्त्रनिनादं उच्चारयन्तः, सर्वदिक् कम्पयन्ति, घर्मकाले मेघनिनादवत्। तेषां महर्षीणां अग्निसमानां हविर्दानात् धूमः उदेत्य, दश दिशः व्याप्नोति, राक्षसानां तेजः हरति। तेषु विविधेषु पुण्यस्थलेषु, तेषां दृढव्रतानां तपः घोरं राक्षसान् पीडयति। त्वं देवैः दानवैः यक्षैः च वरदः अभवः; अधुना तु मनुष्याः, वानराः, ऋक्षाः, महाकपयः च, दृढपराक्रमनिनदिताः, अत्र आगताः। बहूनि विविधानि भीषणानि निमित्तानि दृष्ट्वा, अहं सर्वेषां राक्षसानां विनाशं पश्यामि। भीषणाः मेघाः गर्दभवर्णाः, भयावहाः, सर्वलङ्कायां उष्णं रक्तं वृष्टवन्ति। पशूनां नेत्रेभ्यः अश्रूणि पतन्ति, रजसा आवृताः ते विकृतवर्णाः, यथापूर्वं न शोभन्ते। वन्यपशवः, शृगालाः, गृध्राः च, भीषणं नदन्तः, लङ्कायाः उद्यानेषु प्रविश्य, समवेताः दृश्यन्ते। कृष्णाः स्त्रियः पाण्डुदन्त्यः पुरतः स्थित्वा हसन्ति; स्वप्नेभ्यः स्त्रियः गृहात् अपहृत्य, अमङ्गलं वदन्ति। गृहेषु श्वानः नैवेद्यं खादन्ति; गवां मध्ये गर्दभाः जायन्ते, मूषकाः नकुलानां मध्ये। माषाः चित्राः बिडालैः सह, सूकराः श्वभिः सह, किन्नराः राक्षसैः मानवैः सह दृश्यन्ते। कालप्रेरिताः पाण्डुपिकाः रक्तपादाः च, राक्षसानां विनाशाय विचरन्ति। शारिकाः गृहेषु उपविष्टाः 'चीचीकू' इति कुर्वन्ति, कलहकामैः बाधिताः पतन्ति। सर्वे पक्षिणः मृगाः च सूर्यं प्रति क्रोशन्ति; कोऽपि विकटः भीषणः मुण्डः कृष्णपिङ्गलः पुरुषः दृश्यते। कालः भीषणरूपः सर्वगृहान् निरीक्षते पुनः पुनः; एतानि अन्यानि च पापानि निमित्तानि उत्पद्यन्ते। येन आश्चर्यरूपः सेतु समुद्रे निर्मितः, तेन, हे रावण, रामेण नरपतिना शमं कुरु; यानि कार्याणि युक्तानि स्यात्, तानि विचिन्त्य निर्णीय।