श्रीमान् वाल्मीकिरामायणे बालकाण्डे द्विपञ्चाशत्तमः सर्गः आरभ्यते। महातेजस्वी विश्वामित्रः वसिष्ठं मन्त्रवेदिनां श्रेष्ठं दृष्ट्वा परमं हर्षं प्राप्य, स विनयेन प्रणम्य तं अभ्यवन्दत्। वसिष्ठः महर्षिः तं अभिप्राप्तं विश्वामित्रं अभ्यागतं इति उक्त्वा, आदरात् आसनं दत्तवान्। तत्र प्राज्ञः विश्वामित्रः उपविष्टः सति, वसिष्ठः यथाकालं फलमूलानि समुपनयत्। वसिष्ठस्य आतिथ्यं प्राप्त्वा, स राजर्षिः तपस्विनां, अग्नीनां, शिष्याणां च कुशलं पप्रच्छ। तस्मिन्नेव काले, महातेजाः विश्वामित्रः वसिष्ठं मुनिपुङ्गवं वृक्षसमूहमध्ये शुभवाक्यैः अभ्यनन्दत्। ततः वसिष्ठः ब्रह्मपुत्रः मन्त्रवेदिनां अग्रगण्यः, सुखमासीनं तपोधनं विश्वामित्रं पप्रच्छ— "राजन्, सर्वं कुशलं वा? धर्मेण प्रजाः पालयसि? सत्क्रिया युक्तं राज्यं कर्तुम् अर्हसि वा?" "सेवकाः सम्यक् पालिताः? ते आदेशे स्थिताः? सर्वान् शत्रून् जितवान् वा, विप्रलम्भनं कृतवान् वा?" "नरश्रेष्ठ, निष्पाप, सेनाः, कोशः, मित्राणि, पुत्राः, पौत्राः च सर्वं कुशलं वा?" तदा विश्वामित्रः सर्वत्र कुशलं इति वसिष्ठं प्रत्युवाच, वसिष्ठं नम्रतायुक्तं महत् तेजस्विनं सम्बोधितवान्। दीर्घकालं धर्मयुक्तं संवादं कृत्वा, तौ द्वावपि परमं हर्षं प्राप्य, परस्परं सन्तुष्टौ। संवादस्य अन्ते, वसिष्ठः रघुवंशजं रामं प्रति स्मिताननः विश्वामित्रं इदं वचनम् उवाच— "महाबलिनं सैन्यं तव च अतुल्यं महत्त्वं आतिथ्यं कर्तुम् इच्छामि; यथायोग्यं मम सत्कारं स्वीकरोतु।" "राजन्, अतिथिसत्तमः त्वं, तव पूजायाः सर्वथा युक्तः; मया कृतं सत्कारं गृह्णीयात्।" एवं उक्ते वसिष्ठेन, विश्वामित्रः प्राज्ञः प्रत्युवाच— "राजन्, तव स्वागतवाक्यैः एव कृतं।" "मुनिवर्य, यद् यद् फलमूलं तव आश्रमे, पाद्यं, आचमनं, तव दर्शनं च—" "सर्वथा सम्यक् सत्कृतोऽस्मि, त्वां नमामि; गच्छामि, त्वं माम् अनुग्रहेण पश्य।" इति राजन् उक्तवान्, वसिष्ठः धर्मज्ञः पुनः पुनः आमन्त्रितवान्। गाधिसुतः विश्वामित्रः वसिष्ठं प्रत्युवाच— "एवमस्तु! यथा भगवन् इच्छति, तथा भविष्यति, मुनिपुङ्गव।" तत्र वसिष्ठः मन्त्रवेदिनां श्रेष्ठः हर्षपूर्णः पापविमुक्तां कल्माषीं आह्वयत्। "आगच्छ, शीघ्रं आगच्छ शबलः, मम वचनं शृणु; अहं अस्मिन् राजर्षौ उत्तमं भोजनं सत्कारं च कर्तुम् इच्छामि, तद् मे समारम्भय।" "सर्वेषां यथेष्टं षड्रसैः सम्यक् सत्कारेण दिव्यानि कामधेन्वन्ति वस्तूनि वर्षय।" "शबलः, शीघ्रं सर्वविधानं खाद्यं, पेयं, लेह्यं, चोष्यं, स्वादु धान्यं, पेयम् च उत्पादय।" ततः श्रीमान् वाल्मीकिरामायणे त्रिपञ्चाशत्तमः सर्गः आरभ्यते। वसिष्ठस्य वचनेन शबलः कामधेनुः सर्वेषां यथेष्टं वस्तु प्रदत्तवती। सा इक्षुं, मधु, लाजान्, उत्तमानि मद्यपानीयानि, मूल्यवानि पेयानि, सर्वविधानि खाद्यानि च उत्पादयत्। तत्र पर्वतानि सदृशानि तुष्टानि, सुसिद्धानि, गरमाणि, अन्नानि, स्वादु व्यञ्जनानि, सूपानि, दधि च बहुलं अभूत्। तत्र विविधरसयुक्तानि स्वादूनि खाद्यानि, पिष्टानि, सहस्रशः गुडपात्राणि च आसीत्। सर्वं तृप्तिपूर्णं, हृष्टपुष्टजनसमाकीर्णं; राम, वसिष्ठः विश्वामित्रस्य सैन्यं पूर्णं तृप्तिं प्रापयत्। ततः विश्वामित्रः राजर्षिः स्वगृहजनैः, पुरोहितैः, अनुचरैः सह हृष्टः पुष्टः च अभवत्। स मन्त्रिभिः सेवकैः सह सम्मानितः, परमं हर्षं प्राप्य, वसिष्ठं प्रति वचनं उवाच— "ब्राह्मण, त्वया परमं आतिथ्यं कृतं; शृणु, वाक्यसामर्थ्ययुक्त, यद् वदामि।" "शबलां ददातु, लक्षसहस्रगवां स्थानम्; सा हि रत्नम्, राज्ञः रत्नसंग्राहकाः।" "तस्मात् द्विज, शबलां धर्मतः मे ददातु।" एवं उक्ते, वसिष्ठः श्रेष्ठः प्रत्युवाच। धर्मात्मा वसिष्ठः विश्वामित्रं प्रत्युवाच— "शबलां लक्षसहस्रगवां स्थानम् न दास्यामि, न च कोटिकोटिधनानि दत्त्वा।" "राजन्, शबलां रजतपर्वतानां स्थानम् अपि न दास्यामि; अहं तया वियोगं न अर्हामि, शत्रुविनाशन।" "शबलां मम सदा स्वधर्मख्यातिरिव, तया देवपितृयज्ञं जीविकां च प्राप्नोमि।" "तया अग्निहोत्रं, हविर्दानं, स्वाहा, वषट्, विद्याशाखाः च सदा सन्ति।" "एतत् सर्वं तया एव, राजर्षे, असंशयं; सा मम सर्वम्, तृप्तिः, सत्यम् च।" इति एषा कथा श्रीवाल्मीकिरामायणे बालकाण्डे उक्तानां श्लोकानां आधारः।