सा सरमा तत्र प्रविश्य जनकात्मजान् दीनाम् आत्ममोक्षस्य प्रतीक्षां कुर्वतीम्, शुष्कपद्मात पतितां लक्ष्मीं इव, अपश्यत्। सीता तु, स्निग्धभाषिणीं प्रतिनिवृत्तां सरमां दृष्ट्वा, स्नेहेन आलिङ्ग्य स्वयं आसनं दत्तवती। सा उवाच—"इह उपविश्य सर्वं सत्येन विस्तारतः वद, किं तस्य क्रूरस्य रावणस्य मन्तव्यम् अस्ति?" इति। कम्पमानया सीतया एवम् उक्ता सा सरमा, रावणस्य मन्त्रिभिः सह उक्तं सर्वम् आख्यात्। राक्षसराजः रावणः, मातरं ज्येष्ठं च मन्त्रिणम् प्रेर्य, त्वदीयमोक्षणार्थं, हे वैदेहि, स्नेहेन बहु समालोच्य भाषितवान्। "मैथिली नृपाय सम्यक् समर्प्यताम्; यत् जनस्थानस्थे अद्भुतं जातं, तत् पर्याप्तं प्रमाणम्। कः मानुषः समुद्रम् उल्लङ्घयेत्, हनूमन्तं पश्येत्, राक्षसान् च युद्धे हन्याद्?" इति। एवं पुनः पुनः मातृभिः प्राज्ञैश्च मन्त्रिभिः उपदिष्टः अपि, सः स्वार्थनिष्ठः त्वां मोक्तुं न इच्छति। "हे मैथिलि, युद्धे मृत्युरपि त्वां मोक्तुं न शक्नोति"—एषा तस्य क्रूरस्य नृपतेः मन्त्रिणां च निश्चिता बुद्धिः। अतः, मृत्युकाङ्क्षया तस्मिन् दृढनिश्चयः संवृत्तः; भयात् त्वां मोक्तुं न शक्नोति, युद्धे च न विचलति। रामः तु, रावणं सर्वैः राक्षसैः सह युद्धे हत्वा, तीक्ष्णैः शरैः त्वां, हे श्यामलोचने, नूनं अयोध्यां प्रतिनयिष्यति। एतस्मिन्नन्तरे, दुन्दुभीशङ्खनिनादः पृथिवीं कम्पयन्, समस्तानि सेनानि व्याप्य, महान् शब्दः श्रुतः। वानरसेनायाः तं निनादं श्रुत्वा, लङ्कायां राक्षसराजस्य दूताः, बलं नष्टम्, क्रियाः निराशाः, राजदोषात् शुभाय नाशां पश्यन्ति। शृणु अद्य वाल्मीकि-रामायणे युद्धकाण्डे पञ्चत्रिंशः सर्गः। तत्र, तैः दुन्दुभीशङ्खनिनादैः समन्वितः, रामः महाबाहुः रिपुनगरजयः, अग्रे प्रस्थितवान्। रावणः तु, राक्षसाधिपः, तं महानिनादं श्रुत्वा, क्षणं चिन्तां प्रविश्य मन्त्रिणः अपश्यत्। ततः रावणः बलवान्, तत्र सर्वान् मन्त्रिणः संबोध्य, सभां निनादयन्, इदं वचनम् अब्रवीत्—राक्षसाधिपः, क्रूरः लोकतापनः, समुद्रस्य अतिक्रमणम्, स्ववीर्यम्, बलं च स्वशौर्यं च स्तुतवान्। "यद् यूयं रामस्य विषये उक्तवन्तः, तत् श्रुतवान् अस्मि; युद्धे च युष्माकं सत्यं वीर्यं जानामि। अन्योन्यं मौनं दृष्ट्वा, रामस्य वीर्यं ज्ञातम्।" तदा महाबुद्धिः मालयवान् नाम राक्षसः, रावणस्य मातामहः, तस्य वचनं श्रुत्वा, इदं भाषितवान्—"राजन्, यो नीतिशास्त्रवित् धर्मज्ञः च, सः दीर्घकालं राज्यं कृत्वा शत्रून् वशे स्थापयति। समये संधीन् कृत्वा, शत्रुभिः यथायोग्यं व्यवहरन्, स्वपक्षं वर्धयन्, महद् ऐश्वर्यं प्राप्नोति। अपचीयमानः राजा समशक्त्या शमं कुर्यात्; शत्रुं न अवमन्येत; श्रेष्ठेन एव युद्धं कुर्यात्। अत एव, रावण, अहम् रामेण सह शमं अनुमन्ये; यस्य हेतोः त्वं आक्रान्तः, तस्मै सीता प्रतिदेयम्। सर्वे दिव्यर्षयः गन्धर्वाश्च, विजयम् इच्छन्तः, तेन सह वैरं न इच्छन्ति; तस्य सह शमः तव प्रियः अस्तु। भगवान् स्रष्टा पितामहः, केवलम् द्वे पक्षे निर्ममे—देवानां च दानवानां च, धर्माधर्मनिष्ठे। धर्मः अमृतात्मनां पक्षः उच्यते; अधर्मः तु दानवानां राक्षसानां च, हे राक्षस। यदा धर्मयुगं प्रवर्तते, तदा धर्मः अधर्मं भक्षयति; यदा तिष्ययुगं, तदा अधर्मः धर्मं भक्षयति। एवं त्वया लोकेषु कृतं, महद्दर्मोऽपि नाशितः; अधर्मः उपगृह्यते, तेन शत्रवः अस्माकं बलीयांसः जाताः। सः अधर्मः, तव प्रमादात् वृद्धः, इदानीं नाग इव अस्मान् भक्षयति; देवकृत् देवपक्षबलं वर्धयति। त्वं विषयेषु आसक्तः प्रमादात्, अग्निसमानान् ऋषीन् महतीं पीडां नीतवान्। तेषां शक्तिः दुरत्यया, अग्निवत् दीप्तिः; तपसा विशुद्धात्मनः ते धर्मानुग्रहरताः। द्विजातयः ते यज्ञैः पूजयन्ति, तैरेव यज्ञैः सम्यक् अग्नौ हविः जुह्वन्ति, वेदं च उच्चैर् जपन्ति। राक्षसान् जित्वा, स्वस्तिवाचनध्वनिम् उच्चार्य, सर्वाः दिशः कम्पयन्ति, घर्मकाले मेघनिनादवत्। ऋषीणां यज्ञाग्निभ्यः धूमः उत्पद्य, दश दिशः व्याप्य, राक्षसानां तेजः हरति। तैः विविधेषु तीर्थेषु, दृढव्रतैः तपसा तप्यमानम्, राक्षसान् पीडयति। त्वं देवैः दानवैः यक्षैः च वरं लब्धवान्; किं तु, इदानीं मानवाः, वानराः, ऋक्षाः, महाकपयः च, स्थिरवीर्यनिनदेन आगच्छन्ति। नानाविधानि भीषणानि निमित्तानि दृष्ट्वा, अहम् सर्वेषां राक्षसानां विनाशं पश्यामि। भीमाः मेघाः गर्दभवर्णाः, भयङ्कराः, लङ्कायां सर्वत्र उष्णं रक्तं वृष्टवन्ति। प्राणिनां नेत्रेभ्यः अश्रूणि पतन्ति, रजसा आवृताः, नीरसाः, यथापूर्वं न शोभन्ते।