सीता, दुःखेन संतप्ता, राघवस्य निधनं स्वप्ने ज्ञात्वा तथा स्वस्य राक्षसगृहगमनं स्मृत्वा, विषण्णया हृदया इति चिन्तयामास—"सा जनकात्मजा मम हृदयं भग्नं ज्ञात्वा जीवितुं न शक्नोति। अहं हि कारणं, यस्य कृते पापरहितः रामः, राजा पुत्रः, स्वबलं समुद्रं चातिक्रम्य, गोष्पदसदृशे स्थले हतः। मोहात् दशरथस्य पुत्रे पतित्वा कुलनिन्दा जाता; धर्मपत्नी सती रामस्य निधनकारणं अभवम्। नूनं पूर्वजन्मनि महद्दानं वा उत्तमं दानं वा विघ्नितम्; तेन ह्यद्य सर्वातिथिप्रधाने पतौ पत्नीत्वेन शोचामि।" सा रावणं प्रति व्याहरति—"रावण, शीघ्रं मां रामस्य देहे हन्याः; पतिं पत्नीं च संयोजय, परं श्रेयः ददाः।" एवं दुःखार्ता, विशाललोचना जानकी, पतिस्य शिरः धनुष्च पश्यन्ती विललाप। तस्यां सीतायाम् एवं विलपन्त्यां, राक्षसः तस्य पतिं उपसृत्य, प्राञ्जलिः तस्थौ। सः प्रणम्य उवाच—"जय, प्रभो," इति, ततोऽनुज्ञां लब्ध्वा, प्रहस्तस्य सेनापतेः आगमनं निवेदयामास। "प्रहस्तः सर्वैः मन्त्रिभिः सह आगतः; सः त्वां द्रष्टुम् इच्छन् माम् अत्र प्रेषितवान्।" "नूनं, महाबाहो, किञ्चित् राज्ञः योग्यं क्षमया सह कर्तव्यं कार्यमस्ति; त्वं तान् दर्शयितुं अर्हसि।" इत्युक्त्वा, राक्षसस्य वचनं श्रुत्वा दशग्रीवः अशोकवनात् निर्गत्य मन्त्रिणः द्रष्टुं जगाम। तत्र मन्त्रिभिः सह स्वकृत्यानि विचिन्त्य, रामस्य बलं विज्ञाय, सभां प्रविश्य व्यवस्थां चकार। रावणस्य निर्गमने तत्क्षणात् तद्रूपं शिरः च उत्तमं धनुः च अदृश्ये अभवताम्। ततः राक्षसराजः घोरपराक्रमैः मन्त्रिभिः सह रामे कर्तव्यं विचिन्तयामास। सः समीपस्थां सेनापतिं हितैषिणः च मृत्युसमं कठोरं वचनम् उवाच—"द्रुतं कोणे युद्धदुन्दुभिं घोषयित्वा सेनान्यः संनिकर्षय; कारणं न वक्तव्यम्।" ते सन्देशं "एवं" इति स्वीकृत्य, तत्क्षणात् महतीं सेनाम् उपनयित्वा, युध्ये उत्सुकस्य स्वामिनः निवेदयामासुः। एवं सम्प्राप्ते, ये च आगच्छन्ति, तान् च निवेद्य। एवमुक्ते, श्रीवाल्मीकि रामायणे युद्धकाण्डे त्रिंशत्त्रितमे सर्गे शृणु। तत्र सीतां मोहिता दृष्ट्वा, राक्षसी सरमा, स्नेहात् सीतायाः सख्यं कृत्वा, समीपमुपेत्य, प्रियं वाक्यमब्रवीत्। सा सरमा, स्निग्धभाषिणी, दुःखार्तां मायया राक्षसराजेन मोहिता सीतां सान्त्वयामास। सा करुणा सत्यव्रता सरमा, सीतायाः सखी, सीतया रक्षिता, रावणेन रक्षार्पिता अभवत्। सा सखी सरमा सीतां, विवर्णेन्द्रियां, पृष्ठतो निपतितां, रजसि पतितां वधूमिव, दृष्ट्वा, स्नेहात् सान्त्वयामास—"धैर्यं धारय, वैदेहि, मनस्ते मा विषीदतु; यद् रावणेन उक्तं, यच्च त्वया निश्चितम्—" "सख्युः त्वं सर्वं प्रतिज्ञातवती, भयमपि रावणात् उत्सृज्य, एकाकिनी वने स्थित्वा, तव कृते न मे रावणात् भीः।" "यद् राक्षसाधिपः आकुलः निर्गतः, अहं मैथिलि तद् सर्वं वेद्मि, स्वयम् निर्गम्य। रामस्य रात्रौ आक्रमणं कर्तुं न शक्यं; तं पुरुषव्याघ्रं हन्तुं न युक्तम्।" "ये वानराः वृक्षेषु वसन्ति, तेऽपि एवं न हन्तुं शक्याः; रामेण रक्षिताः, यथा देवाः श्रेष्ठेन देवेन।" "स दीर्घबाहुः, प्रख्यातः, विशालवक्षाः, बलवान्, धनुर्धरः, धर्मात्मा, भूमौ कीर्तिमान्।" "स वीरः, स्वस्य परस्य च रक्षकः, लक्ष्मणेन सह, कुलीनः, नीतिशास्त्रविशारदः।" "स शत्रुसैन्यविनाशकः, अप्रमेयबलपराक्रमः, श्रीराघवः, रिपुघ्नः, हे सीते, न हतः।" "दुष्कृत्येन, सर्वभूतविरोधिना, घोरया मायया, मायाविना तव प्रति एषा मायाऽभवत्।" "शोकं त्यज, सर्वमङ्गलं प्राप्तं; निश्चितं सौभाग्यं ते, प्रियः च सुरक्षितः—शृणु।" "रामः वानरसेनया सह समुद्रं तीर्त्वा दक्षिणतीरे स्थित्वा, सेनां स्थाप्य स्थितवान्।" "काकुत्थ्सं सिद्धार्थं लक्ष्मणेन सह, तीरं प्राप्तं सेनया सहितं, अहं दृष्टवती।" "तेन प्रेषिताः शीघ्रगामिनः राक्षसाः आगत्य, राघवः तीर्त्वा इति वार्ता अत्र अनयन्।" "तद्वार्तां श्रुत्वा, विशाललोचने, राक्षसराजः रावणः मन्त्रिभिः सह संमन्त्री करोति।" एवं सरमा राक्षसी सीतया सह तिष्ठन्ती, सैन्यस्य सम्पूर्णव्यवस्थायाः भीषणं शब्दं शुश्राव। तं युद्धदुन्दुभेः मेघनिनादसदृशं महान् शब्दं श्रुत्वा, सरमा मधुरभाषिणी सीताम् उक्तवती—"एष भीषणो युद्धदुन्दुभिः, युद्धाय संयुज्यते; शृणु गम्भीरं वाद्यं, मेघगर्जनसन्निभम्।" "मत्तगजान् विन्यस्यन्ति, रथान् अश्वांश्च योजयन्ति; सहस्रशः शूराः शस्त्रपाणयः, अश्वारोहाः दृश्यन्ते।