श्रूयताम्—पुराकाले प्रजापतेः पुत्रः कुशः नाम नृपतिर्भूत्। तस्य पुत्रः कुशनाभः महाबलः परमधार्मिकश्चासीत्। कुशनाभस्य पुत्रो गाधिः कीर्तिमान् अभवत्। गाधेः सुतः महर्षिः विश्वामित्रः महातेजाः प्रज्वलितः चासीत्। स महाबलः महायशाः विश्वामित्रः सहस्रशः वर्षाणि भूमौ धर्मेण राज्यं कृत्वा, पृथिवीं शासन् स्थितवान्। कदाचित् स राजर्षिः विश्वामित्रः महाबलः महातेजाः स्वबलम् संन्यस्य, बलवद्भिः सैन्यवर्गैः परिवृतः, पृथिव्यां विचरन् नगरेषु, राष्ट्रेषु, नदिषु, महागिरेषु च यात्। आश्रमेषु क्रमेण भ्रमन्, एकस्मिन्नेव आश्रमे समुपजातः। स तु आश्रमः वसिष्ठस्यासीत्—सर्वविधैः पुष्पलतावृक्षैः शोभितः, नानाविधानां मृगाणां समूहैः पूर्णः, सिद्धचारणगणैः सेवितः। देवदानवगन्धर्वकिन्नरैः समलङ्कृतः स आश्रमः, शान्तैः मृगैः पूरितः, द्विजर्षिगणैः सेव्यमानः चासीत्। ब्रह्मर्षिसमूहेन सन्कुलः, देवरर्षिसमूहैः च सेवितः, तपसा दीप्यमानैः महात्मभिः आसीदिव वह्निसदृशः। सदा ब्रह्मसदृशैः महर्षिभिः पूरितः, कश्चित् जलेन जीवन्, कश्चित् वायुभोजनः, कश्चित् पत्रभक्षः चासीत्। फलमूलभक्षिणः, जितेन्द्रियाः, स्वदोषविजिताः, स्वाध्याययज्ञनिष्ठाः वालखिल्यादयः ऋषयः तत्रासन्। अन्यैः च वैखानसैः सर्वतः शोभितः स आश्रमः, विजिगीषूणां श्रेष्ठः महाबलः विश्वामित्रः तं वसिष्ठस्याश्रमं ददर्श, यः ब्रह्मलोकमिव विराजते स्म। तत्र विश्वामित्रः महाबलः तं वसिष्ठं दृष्ट्वा परमप्रीतिम् अलभत। स वीरः विनयेन वसिष्ठं मन्त्रवितां श्रेष्ठं प्रणम्य उपविवेश। वसिष्ठोऽपि महर्षिः तमुपविशतं स्वागतमुक्त्वा, आसनं दत्तवान्। उपविष्टे च तस्मिन् महात्मनि, वसिष्ठः यथाविधि फलमूलानि सुस्वादूनि समुपाहरत्। स वसिष्ठात् सत्कारं प्राप्य, स राजा तपस्विनां, अग्नीनां, शिष्याणां च कुशलम् अपृच्छत्। तदा विश्वामित्रः महातेजाः वसिष्ठं मुनिश्रेष्ठं वृक्षमध्यगतं सुस्वस्त्ययनं प्रब्रुवन् स्थितवान्। वसिष्ठोऽपि ब्रह्मर्षिः, ब्रह्मणः सुतः, सुखासीनं विश्वामित्रं राज्यधर्मनिष्ठं पप्रच्छ— "कच्चित् कुशलं राजन्? धर्मेण प्रजाः पालयसि? धर्मिष्ठेन मार्गेण राज्यं शाससि वा? सेवकाः ते सुपोषिताः? ते सर्वे आज्ञायाः पालकाः सन्ति वा? शत्रवः ते जिताः? कच्चित् सेना, कोशः, सुहृदः, पुत्राः, पौत्राश्च कुशलिनः?" तदा विश्वामित्रः वसिष्ठं प्रत्यूच्य सर्वत्र कुशलमिति न्यवेदयत्। ततः दीर्घकालं धर्मकथया तौ उभौ परमप्रीतौ, परस्परं हृष्टमनसौ स्थितवन्तौ। संवादान्ते वसिष्ठः, रघुनन्दन, विश्वामित्रं प्रहसन्निव वचोऽब्रवीत्— "एषा मम महती इच्छा यत् त्वं च बलसमेतः अत्रागतः। अतः त्वां सत्कार्यं कर्तुम् इच्छामि। त्वं हि अतीथीनां श्रेष्ठः, तस्मात् यथार्हं सत्कारं गृहाण।" एवमुक्तः विश्वामित्रः प्राज्ञः प्रत्युवाच—"भगवन्, तव स्वागतवचनैः एव मया सत्कृतं कृतम्। यद् यद् आश्रमे फलं मूलं जलं वा, पाद्यं अर्घ्यं च, तथा तव साक्षात् दर्शनम् एव मम सर्वं सम्पूर्णम्। अहम् अत्र सन्तुष्टः, त्वां प्रणम्य गच्छामि, सौम्यदृष्ट्या मां पश्य।" एवमुक्ते राज्ञा, वसिष्ठः धर्मात्मा पुनः पुनः सस्नेहम् आमन्त्रयामास। गाधेः सुतः प्रत्युवाच—"यथास्तु, भगवन्, यथेष्टं भवता क्रियताम्।" एवमुक्तः वसिष्ठः, मन्त्रविदां श्रेष्ठः, हृष्टः कल्माषीं पापविनिर्मुक्तां शबलीं आजुहाव। "आगच्छ शीघ्रं, शबले, वचो मे शृणु। एष राजा महर्षिः अत्रागतः, तेन सह अस्य सेना च महोपहारं भोक्तुं युक्ता। अतः मम आज्ञया, यथेष्टमन्नपानादि सर्वं सर्वेषां सुस्वादु, षड्रसं, यथेष्टं सम्पादय।" "शबले, त्वं सर्वप्रकारमन्नं शीघ्रं सृज—पाक्यम्, पेयं, लेह्यम्, चोष्यम्, षड्रसं, सस्यान्नपानयुतम्।" एवं वसिष्ठस्य वचः श्रुत्वा, शबला कामधेनुः सर्वेषां यथेष्टं यथाकामं सर्वं सम्पादयामास। सैव शर्कराः मधु लाजान् उत्तमान् सुरासवांश्च, मूल्यवान् पानानि, नानारसान्नानि चापि उत्पादयामास। पर्वतानिव महान्तः सिक्तशाल्यान्नपिण्डाः, सुस्वादूनि पक्वान्नानि, यवागूश्च, दधिसम्पूर्णानि च तत्र प्रादुरासन। तत्रान्येऽपि नानारुचिरस्यान्नपानानि, मधुराणि भोज्यानि, सहस्रशः गुडपात्राणि च तत्र सञ्जज्ञिरे। एवं वसिष्ठस्याश्रमे विश्वामित्रस्य सैन्यस्य च अतिथिसत्कारः अद्भुतरूपेण सम्प्राप्तः।