एषः दशरथस्य पुत्रः, युवा सिंहसदृशवपुः, यः दूषणं खरं त्रिशिरसं च निहत्य वीर्येण प्रसिद्धः। न हि भूमौ रामसमः कश्चिदस्ति पराक्रमे, येन विराधः कबंधश्च मृत्युं समनुशासनौ विनिहितौ। अत्र लक्ष्मणो धर्मात्मा, गजेन्द्रमृगसदृशः, यस्य बाणैः स्वयमिन्द्रोऽपि न जीवेत। अत्र नलः विश्वकर्मणः सुपुत्रः, कपिमुख्यः पराक्रान्तः शीघ्रगामी च, दुर्धरश्च वसुपुत्रः। तव भ्राता विभीषणः, श्रेष्ठो राक्षसानाम्, लङ्कापुर्याः पालयिता, राघवहिते स्थितः। एवं सर्वमुक्तं, सुबेलगिरिस्थिता कपिसैन्या च निर्दिष्टा; शेषस्य कार्यस्य त्वमेव शरणं। शृणु अद्य त्रिंशदेकसर्गं पुण्ये वाल्मीकीये रामायणे युद्धकाण्डे। तदा लङ्कायां चाराः रामस्य दृढां सैन्येन सह सुबेलगिरौ स्थितिं निवेदयन्ति। तद्वचनं श्रुत्वा बलवान् राम आगतः इति, रावणः किंचित् चिन्तितः सन् मन्त्रिभिः सह भाषते। शीघ्रं सर्वे मन्त्रिणः आगच्छन्तु, सावधानाः सन्तु; इदानीं हि राक्षसाः, मन्त्राय समयः प्राप्तः। तस्याज्ञां श्रुत्वा मन्त्रिणः शीघ्रं समाययुः; ततः राक्षसैः सह मन्त्रयामास। मन्त्रं कृत्वा, स दुर्धर्षः यथोचितं चकार; ततो मन्त्रिणः विसृज्य स्वगृहं प्रविवेश। ततः महाबलिनं राक्षसं विद्युज्जिह्वं मायाविनं गृहीत्वा, मैथिलीं यत्रास्ते तत्र प्रविवेश। राक्षसराजः विद्युज्जिह्वं मायाविनं इदं वचनं उवाच—"मायया जनकात्मजां सीतां मोहयावः।" "इदं राघवस्य मायामयं शिरः गृहाण, रात्रिचर, महाचापं बाणैः सह मम समीपं आगच्छ।" इति उक्तः विद्युज्जिह्वः रात्रिचरः "एवमस्तु" इति प्रत्युवाच, ततः स मायां कौशलात् रावणस्य पुरतः दर्शयामास। राजा तेन तुष्टः, तस्मै दानं दत्तवान्; ततः अशोकवनिकां गत्वा सीतां द्रष्टुम् उत्सुकः अभवत्। निषादाधिपः महाबलः प्रविवेश; स कुबेरानुजः तां शोचनीयां विषण्णां च दृष्टवान्। सा भूमौ उपविष्टा, अधोमुखी, दुःखेन संतप्ता, नित्यं पतिं चिन्तयन्ती, अशोकवनिकायाम् आसीत्। भयानकाभिः राक्षसीभिः परिवृता सा सीता, तस्य समीपं गतः, हृष्टः तस्या नाम उच्चैः प्रोक्तवान्। स जनकात्मजां प्रति गर्वितं वचनं प्रोवाच—"सुमध्ये, कस्मिन्विश्वसित्वा मामनुनयसे?" "तव पतिः राघवः खरघाती रणाङ्गणे हतः; मूलं ते समूलं छिन्नं, मानश्च मया नष्टः।" "दुर्भगे, त्वं मम भार्या भविष्यसि; मृतस्य किं पश्यसि, मन्दप्रज्ञे, त्यज मूढं निश्चयम्।" "मम सर्वेषां भार्याणां त्वं मुख्यता प्राप्नुहि; हीनपुण्ये, नष्टार्थे, मोहिता, शृणु सीते, तव पतिं घोरं मृत्युं, वृत्रवधोपमम्।" "राघवः इति कथ्यते, महाकपिसैन्येन परिवृतः, मां हन्तुम् समुद्रतीरं प्राप्तः।" "स उत्तरे तटे महाबलसैन्येन तटमाक्रम्य, रामः प्रवृत्तः, सूर्यास्ते।" "तदा सेना श्रान्ता, मध्यरात्रे विश्रान्ता, मम चाराः तान् सर्वान् सुप्तान् दृष्टवन्तः।" "ततः प्रहस्तमुख्यया मम महाबलसैन्येन, रात्रौ रामलक्ष्मणौ यत्र, तत्र तेषां बलं विनाशितम्।" "खड्गैः, मुसलैः, चक्रैः, शूलैः, गदाभिः, प्रासैः, बाणवर्षैः, शतघ्निभिः, पट्टिशैः च, राक्षसाः कपिषु प्राहरन्।" "दण्डैः, तोमरैः, शूलैः, चक्रैः, मुसलैः च, उत्थाप्य उत्थाप्य, राक्षसाः तान् कपीन् प्राहरन्।" "रामः सुप्तः सन्, प्रहस्तः संहर्ता, दृढहस्तः, महाखड्गेन तस्य शिरः छित्त्वा निःशेषं चकार।" "विभीषणः उत्पत्य, संयोगेन गृहीतः, सेनाभिः च सर्वतः निष्कासितः, लक्ष्मणेन कपिभिः च सह।" "सीते, सुग्रीवः कपिराजः, ग्रीवां भग्नां प्राप, हनूमान् भग्नहनुः राक्षसैः हतः।" "जाम्बवान् जानुभ्यां उत्थाय, युद्धे निपातितः, बहुभिः शूलैः छिन्नः, वृक्ष इव पतितः।" "मैन्दद्विविदौ कपिमुख्यौ, रक्तेन सिक्तौ, श्वासन्तौ, अश्रूणि मुंचन्तौ, भूमौ शयानौ।" "तौ रिपुघ्नौ, खड्गैः कट्याः द्विधा कृतौ, भूमौ शयानौ, कटिच्छिन्नकदलीव।" "दारिमुखः खनित्रे शयानः, बहुभिः लौहबाणैः विदारितः; कुमुदः महाबलः, बाणैः निहतः, मूकः अभवत्।" "कपयः हस्तिभिः निष्पिष्टाः, अन्ये रथैः; ते तत्र निपतिताः, मेघा वातवेगेन विकीर्णा इव।" "अन्ये भयभीताः, शयानाः, पलायमानाः, पृष्ठतः राक्षसैः निपातिताः, यथा सिंहैः गजेन्द्राः।" "केचित् समुद्रे पतिताः, केचित् व्योम आश्रिताः; ऋक्षाः वृक्षानारुह्य, कपिवृत्तिं जगृहुः।" एवं रावणः मायया सीतां मोहयितुं, तस्य पतिं हतम् इति विश्वासयामास, दुःखितां जनकात्मजां शोकसागरमग्नां प्रति तानि घोराणि वचनानि प्राह।