युद्धकाण्डस्य महाकाव्ये, सुबेल पर्वते स्थितः श्रीरामः स्वबलसमेतः विराजमानः। तत्र दशकोटिम् पराक्रान्तानां वानराणां युद्धोत्सुकानां समागमः अभवत्। तेषां शेषाः दिव्यदेवपुत्राः, येषां गणना कर्तुं अहं असमर्थः। अत्र दशरथस्य पुत्रः, युवा सिंहसदृशः श्रीरामः, यः दुषणं खरं च त्रिशिरं च हत्वा वीरत्वं प्राप्नोति। भूमौ रामस्य वीर्ये समः कश्चित् नास्ति; तेन विराधः च कबन्धः मृत्युसदृशः च निहतः। अत्र लक्ष्मणः धर्मात्मा, गजेषु वृषभः इव, यस्य बाणैः इन्द्रः अपि न जीवेत्। अत्र नलः, विश्वकर्मणः पुत्रः, पराक्रान्तः वानरश्रेष्ठः, महाबलः शीघ्रगामी च, तथा दुर्धरः वसुपुत्रः। अत्र तव भ्राता विभीषणः, राक्षसश्रेष्ठः, लङ्कापुरीं स्वीकृत्य राघवस्य हिते निष्ठः। एवं सर्वम् वर्णितम्, वानरसेना सुबेल पर्वते स्थितम्, शेषकार्ये तव शरणं। इदानीं वाल्मीकिरामायणस्य युद्धकाण्डे एकत्रिंशः सर्गः आरभ्यते। लङ्कायां गुप्तचाऱाः सूचना ददुः यः श्रीरामः अचलसेनया सह सुबेल पर्वते स्थितः। तेषां वचनात् बलवान् रामः आगतः इति श्रुत्वा रावणः किंचित् चिन्तितः अभवत्, मन्त्रिभिः सह संवादम् आरभत्। सर्वे मन्त्रिणः शीघ्रं समागच्छन्तु, सम्पूर्णसावधान्येन; राक्षसाः, इदानीं समयः मन्त्रणाय। तस्य आज्ञां श्रुत्वा मन्त्रिणः शीघ्रं आगच्छन्; तदा राक्षसमन्त्रिभिः सह विचारयामास। मन्त्रणां कृत्वा, स बलवान् यथायोग्यं कृतवान्; ततः मन्त्रिणः विसर्ज्य, स्वप्रासादं प्रविष्टः। ततः रावणः विद्युज्जिह्वं महाबलम् मायाविनम् राक्षसम् गृहीत्वा, यत्र मैथिली स्थिताः, तत्र प्रविष्टः। राक्षसाधिपः विद्युज्जिह्वं मायाविनम् उवाच— "जनकतनयां सीतां मायया मोहम् आनयामः।" "राघवस्य मायामस्तकम् गृहीत्वा, रात्रिचर, महाचापं बाणैः सह मम समीपम् आगच्छ।" इत्युक्तः विद्युज्जिह्वः रात्रिचरः "एवं भवतु" इति प्रत्युवाच, तं मायामस्तकं कौशलात् रावणस्य पुरतः दर्शयामास। राजा तेन तुष्टः अभवत्, तं पुरस्कृत्य, अशोकवाटिकायां सीतां द्रष्टुम् उत्सुकः अभवत्। निषादाधिपः रावणः प्रविष्टः, कुबेरस्य अनुजः तां दीनां शोकार्तां अशोकवाटिकायां उपविष्टां सीतां ददर्श। सा भूमौ उपविष्टा, अधोमुखी, शोकसन्तप्ता, नित्यं पतिस्मरणं कुर्वन्ती। भीषणाः राक्षसीः ताम् समीपतः परिवृत्य स्थिताः। रावणः सीतां समीपं गत्वा, हर्षं प्रकट्य, नाम्ना सम्बोधितवान्। तदा जनकतनयां सीतां प्रति गर्वितं वचनम् उवाच— "सुमध्ये, कस्य आधारं आश्रित्य त्वं मया सान्त्विता?" "यः तव पतिः राघवः खरघातः, स युद्धे मया हतः; तव मूलम् समूलं छिन्नम्, तव गर्वः मया विनष्टः। दारुण्येन सीते, त्वं मम भार्या भविष्यसि; मूढव्रतम् त्यज— मृतस्य किं करिष्यसि?" "सुमध्ये, सर्वासु भार्यासु प्रधानं भव; अल्पपुण्ये, नष्टलक्ष्ये, मूढे, स्वयम् बुद्धिमतीति मन्यसे— शृणु, सीते, तव पतिस्य घोरं निधनम्, वृत्रवधोपमम्।" "राघवः समुद्रतीरे मम वधाय आगतः, महाबलसेनया वानरराजेन सह। स सेना समुद्रस्य उत्तरतीरे स्थितः, तटं महाबलसेनया पीडितः; सूर्यास्ते रामः प्रस्थितः। तदा सेना श्रान्ता, मध्यरात्रे विश्रान्ता, मम गुप्तचाऱाः सर्वान् सुप्तान् ददृशुः। ततः मम सेना प्रहस्तेन नेतृत्वे रात्रौ रामलक्ष्मणयोः समीपे सर्वे विनष्टाः।" "शस्त्रैः, लोहमुष्टिभिः, चक्रैः, शूलैः, गदाभिः, महायुधैः, बाणवर्षैः, दण्डैः, मुषलैः, राक्षसाः वानराण् समुद्धृत्य समुद्धृत्य प्रहारम् अकुर्वन्। तदा रामः सुप्तः, प्रहस्तः निःसङ्कः महाशस्त्रेण तस्य शिरः छित्त्वा अपहतः। विभीषणः उत्थाय, संयोगेन गृहीतः, सेना तं सर्वदिशः अपसारयामास, लक्ष्मणं वानरांश्च सह।" "सीते, सुग्रीवः वानराधिपः, ग्रीवा छिन्नः; हनुमान्, जिह्वा भग्नः, राक्षसैः हतः। जाम्बवान् जानुभ्यां उत्थाय, रणभूमौ शूलैः छिन्नः, वृक्षः इव पतितः। मैन्दः द्विविदः च वानरश्रेष्ठौ, रक्तेन सिक्तौ, श्वसन्तौ, अश्रूणि बिन्दन्तौ भूमौ शयितौ। तौ शत्रुनाशकौ, क्लान्तौ, कट्याः छिन्नौ, भूमौ श्वसन्तौ, कटफलवृक्षौ इव विदारितौ।" "दारिमुखः खण्डे लोहमुष्टिभिः छिन्नः, कुमुदः महावीर्यः बाणैः पतितः, मौनं धत्ते। वानराः गजैः अभिघातिताः, अन्ये रथैः च, तत्र भूमौ निपतिताः, वातेन मेघाः इव विक्षिप्ताः। अन्ये भयभीता, प्रसारिताः, पलायमानाः, राक्षसैः सिंहैः महागजाः इव पृष्ठतः हताः।" एवं रावणः मायया सीतायाः शोकं वर्धयामास, ताम् मोहयितुं प्रयत्नं अकुरोत्।