ततः कालान्तकसमप्रभावाः वैवस्वतस्य पञ्च पुत्राः—गजः, गवाक्षः, गवयः, शरभः, गन्धमादनश्च—समागताः। तेषां पृष्ठतः दश कोट्यः पराक्रान्तानां हरिवीराणां युद्धोत्सुकानां तिष्ठन्ति; ये चान्ये दिव्याः हरिपुत्राः, तेषां गणना मया कर्तुं न शक्या। अत्र दशरथस्य सुतः, युवराजः सिंहसदृशवपुः, यः दूषणं खरं त्रिशिरसं च हत्वा कीर्तिम् अवाप। अस्य वीर्ये पृथिव्यां कोऽपि समः नास्ति; स एव विराधं कबंधं च यमसदृशं निहत्य प्रथितः। अत्र लक्ष्मणो धर्मात्मा, गजयूथपतिसदृशः, यस्य बाणैः स्वयमिन्द्रोऽपि न जीवेत। अत्र नलः, विश्वकर्मणः पुत्रः, हनुमतः समो बलवान् शीघ्रगामी च, तथा दुर्धरः वासोः पुत्रः। अत्र तव भ्राता विभीषणः, राक्षसश्रेष्ठः, लङ्कापुरीं प्रतिगृह्य राघवस्य कल्याणे स्थितः। एवं सम्पूर्णं सम्प्रवदितम्; सुवेलशैले स्थितं हरिसैन्यं चोक्तम्; अवशिष्टे कार्ये त्वमेव शरणम्। इदानीं श्रीमद्वाल्मीकिरामायणे युद्धकाण्डे एकत्रिंशः सर्गः शृणु। तदा लङ्कायां गूढचाराः निवेदयन्ति—"रामः स्थिरसैन्ययुक्तः सुवेलपर्वते स्थितः" इति। तद्वचनं श्रुत्वा, बलवान् राम आगतः इति ज्ञात्वा, रावणः किञ्चित् व्याकुलः सन् मन्त्रिभिः सह संवादम् इत्युवाच—"सर्वे मन्त्रिणः शीघ्रमेव आगच्छन्तु, एकाग्रचित्ताः सन्तु; राक्षसाः, समयः मन्त्रस्य प्राप्तः।" तस्य आज्ञां श्रुत्वा, मन्त्रिणः शीघ्रं समुपेत्य, राक्षसैः सह मन्त्रयितुं रावणः आरब्धवान्। मन्त्रं कृत्वा, स निर्भयः यथोचितं कृतवान्; ततः मन्त्रिणः विसर्ज्य स्वप्रासादं प्रविवेश। ततः बलवान् राक्षसः विद्युज्जिह्वं मायाविनं स्वसहायं कृत्वा, मैथिल्याः समीपं प्रविवेश। राक्षसपतिः तं मायाविनं इत्युवाच—"जनकनन्दिनीं सीतां मायया मोहम् आनयामः।" "इदं राघवस्य मुष्टिशिरः गृहाण, बाणधनुषा सह मम समीपम् आगच्छ" इति। स एवमुक्तः विद्युज्जिह्वः, "यथास्तु" इत्युक्त्वा, तत्सर्वं मायां कौशलात् रावणस्य पुरतः प्रादर्शयत्। राजा तेन तुष्टः सन् तं पुरस्कृत्य पुरस्कृत्य अशोकवनिकां गन्तुम् उत्सुकः। निषादाधिपः स बलवान् प्रविश्य, कुबेरानुजो दुःखार्हां शोकसन्तप्तां सीतां ददर्श। सा भूमौ उपविष्टा, अधोमुखी, पतिस्मरणपरायणा, अशोकवनिकायां स्थित्वा शोकेन क्लिष्टा। भीषणाभिः राक्षसीभिः परिवृता सा सीता, तं समीपमुपेत्य, हृष्टः सन् नाम उच्चैः प्रोवाच। ततः जनकनन्दिनीं प्रति गर्वितं वाक्यम् अवदत्—"कस्मिन् त्वं विश्वसिति, येन मया समाश्वास्यसे?" "तव पतिः राघवः खरघाती रणाङ्गणे हतः; तव मूलं छिन्नं, तव मानो मया नष्टः।" "दुर्भगे, त्वं मम भार्या भविष्यसि; मृतमुपेक्ष्य, मूढे, किं करिष्यसि?" "मम सर्वपत्नीषु त्वं प्रधाना भव; अल्पपुण्ये, नष्टार्थे, मूढे, स्वबुद्धिमतीति मन्यसे। शृणु, सीते, पत्युः तव भयंकरं निधनम्, वृत्रवधोपमम्।" "राघवः, इति कथ्यते, मम वधाय महद्बलम् अधिरुह्य, सागरतीरे प्राप्तः।" "स उत्तरे तटे सागरे, स्वसैन्येन तटं द्रुत्य, राघवः सायं समुपेत्य स्थितः।" "ततः सैन्यं श्रान्तं, मध्यरात्रे विश्रान्तम्, मम चारैः सर्वे सुप्ताः दृष्टाः।" "तत्क्षणात् प्रहस्तमुख्येन मम महाबलेन रात्रौ राघवलक्ष्मणयोः सैन्यं विनष्टम्।" "खड्गैः परिघैः चक्रैः शूलैः मुसलैः शरैः शङ्कुभिः पट्टिशैः च, राक्षसैः वानराः निपातिताः।" "दण्डैः तोमरैः शूलैः चक्रैः मुसलैः च, उत्थाप्य उत्थाप्य राक्षसैः वानरासु प्रहारः कृतः।" "ततः राघवः सुप्तः सन्, प्रहस्तः स्थिरहस्तः महत् खड्गं गृहित्वा, प्रतिरोधं विना तस्य शिरः छित्त्वा।" "विभीषणः उत्थाय, योगेन गृहीतः, सेनाभिः लक्ष्मणेन वानरैः च सह सर्वतः अपाकृष्टः।" "सुग्रीवः वानरपतिः ग्रीवाभङ्गं प्राप्तः; हनूमान् भग्नहनुः राक्षसैः हतः।" "जाम्बवान् जानुभ्यां उत्थाय, युद्धे शूलैः छिन्नः, भूमौ निपतितः वृक्ष इव।" "मैन्दद्विविदौ वानरश्रेष्ठौ, रक्तार्द्रौ, श्वसन्तौ, रुदन्तौ, भूमौ शयानौ।" "तौ रिपुघ्नौ, खड्गैः कट्याः द्विधा कृतौ, भूमौ पतितौ, कट्फलवृक्षाविव।" "दारिमुखः खनित्रे शयानः, बहुभिः लौहबाणैः छिन्नः; कुमुदः महाबलः शरैः हतः, निःस्वनः।" "वानराः नागैः निकृत्ताः, अन्ये रथैः; ते भूमौ विनिपतिताः, वातेन मेघा इव विक्षिप्ताः।" एवं रावणः मायया दुःखार्हां सीतां मोहयितुम् उद्युक्तः बभाषे।