एवम् धर्मे न कदापि विचलति यस्य, धर्मस्य किल लङ्घनं न कुर्यात्, वेदानां च ब्रह्मास्त्रस्य च विज्ञानं यः धारयति, वेदविदां श्रेष्ठः सः। यः बाणैः नभः विदारितुं शक्तः, भूमिं च विद्रावयितुं समर्थः, यस्य क्रोधः मृत्युसमः, वीर्यं च इन्द्रस्य तुल्यं। यस्य भार्या सीता जनस्थानात् त्वया अपहृता, सः रामः राजन्, युद्धाय त्वाम् समीपं आगच्छति। रामस्य दक्षिणे पार्श्वे स्थितः, शुद्धसुवर्णसदृशदीप्तिमान्, विस्तीर्णवक्षाः, ताम्रनेत्रः, श्यामवर्तुलकुन्तलः च। सः लक्ष्मणः नाम्ना, भ्रातृहिते नित्यनिष्ठः, शासनयुद्धयोः कुशलः, शस्त्रधारिणां अग्रणीः। सः दुर्धर्षः, अजितः, विजयी वीरः, बलवान्, रामस्य दक्षिणबाहुः, सदा तस्य प्राणः बहिर्गच्छन्। राघवस्य निमित्तं स्वजीवं न प्रियं मन्यते; स एव युद्धे सर्वराक्षसान् नाशयितुं आशां धारयति। रामस्य वामपार्श्वे स्थितः, राक्षससमूहैः परिवृतः, सः राजा विभीषणः। सः श्रीलङ्कायां राजाधिराजेन अभिषिक्तः, युद्धोत्साहेन त्वाम् समीपं आगच्छति। वानराणां मध्ये तेजसा, कीर्त्या, बुद्ध्या, बलं च, कुलस्य महत्त्वेन, सः हिमालयसदृशः प्रकाशितः। किष्किन्धायां, घनवृक्षैः आवृतायां गुहायां, दुर्गे गिरिसदृशे, सेनापतिभिः सह वसति सः। यस्य शिरसि शतपद्ममण्डितं सुवर्णमाल्यं शोभते, देवमानुषेषु प्रियः, यस्य भाग्यं नित्यं वसति। तत् माल्यं, तारा, च नित्यं वानरराज्यं, वालिनं हत्वा, रामेण सुग्रीवाय प्रदत्तम्। शतसहस्रं कोटिरिति विद्वद्भिः कथ्यते; शतकोटिः शङ्कुः इति प्रसिद्धः। शतसहस्रं शङ्कूनां महाशङ्कुः स्मृतः; शतमहाशङ्कुः वृन्दः इति। शतसहस्रं वृन्दानां महावृन्दः स्मृतः; शतमहावृन्दः पद्मः इति। शतसहस्रं पद्मानां महापद्मः स्मृतः; शतमहापद्मः खर्वः इति। शतसहस्रं खर्वानां महाखर्वः स्मृतः; शतमहाखर्वः समुद्रः; शतसहस्रं समुद्राणां ओघः इति। शतसहस्रं ओघानां महौघः प्रसिद्धः; एवं कोटिकोटिभिः, शतशङ्कुभिः, सहस्रमहाशङ्कुभिः, शतवृन्दैः, सहस्रमहावृन्दैः, शतपद्मैः, सहस्रमहापद्मैः, शतखर्वैः, समुद्रैः, महौघैः, कोटिमहौघैः, समुद्रसदृशेन सैन्येन। विभीषणः वीरः च तस्य मन्त्रिणः च वृतः, सुग्रीवः वानरराजः युद्धाय त्वां अनुगच्छति, सदा महाबलैः वीरैः सहितः, स्वयं महाबलपराक्रमवान्। महराजन्, एतत् सैन्यं समवेतम्, ग्रहसमूहदीप्तिसदृशं दृष्ट्वा, तव जयः भवतु, शत्रुजये न पराजयः, इति सर्वशक्तिं प्रयोजय। एवं वाल्मीकि-रामायणे, युद्धकाण्डे, एकोनत्रिंशः सर्गः आरभ्यते। शुकः उपदेशं दत्वा, रावणः वानरयूथपतिं, महाबलिनं लक्ष्मणं, रामस्य दक्षिणबाहुं च अपश्यत्। रामस्य भ्रातृभूतं विभीषणं समीपे स्थितं, सुग्रीवम् वानरराजं भयंकरवीर्यं च अपश्यत्। अंगदं बलिनः पुत्रं, हनुमन्तं पराक्रमवन्तं, जाम्बवन्तं दुर्धर्षं च अपश्यत्। सुषेणं, कुमुदं, नीलं, नलं वानरश्रेष्ठं, गजं, गवाक्षं, शरभं, मैन्दं, द्विविदं च अपश्यत्। रावणस्य हृदयम् किंचित् विक्षिप्तम्, क्रोधः उत्पन्नः; शुकसारणौ वीरौ भाषणान्ते तेन तिरस्कृतौ। शुकसारणौ, मुखं नमयित्वा, क्रोधगद्गदया वाचा, रावणेन तिरस्कृतौ, कठोरं च भाषितम्। मन्त्रिणां, सेवकानां च, स्वामिनं राजानं प्रति अप्रियं वचनं न उचितम्, न तु यथासम्भवम्। शत्रुपक्षं युद्धाय आगतम् स्तुत्यं भवेत्, किंतु न अनवसरः। आचार्याः, वृद्धाः, गुरवः त्वया व्यर्थं सेविताः; राजशास्त्रस्य सारः न अवगतः, यद्यपि तदाधारितः जीवसि। अधीत्य अपि न अवबुद्धः; अज्ञानभारः धार्यते; दैवेन मन्दमन्त्रिणः अहम् सह्ये। मृत्युभयः नास्ति वा, यः मम आज्ञायाम् शुभाशुभं वदति। अग्निना दग्धाः अपि वृक्षाः वनस्थः तिष्ठन्ति; राजदण्डस्पर्शात् दोषयुक्ताः न तिष्ठन्ति। शत्रुपक्षस्य स्तुतिं कुर्वन्तौ एतौ दुर्जनौ हन्यां, यद्यपि पूर्वसत्कृत्येन क्रोधः शमितः। गच्छतं, विनश्यतं, मम सन्निधिं त्यक्त्वा; हन्तुं न इच्छामि, सेवां स्मरामि; किंतु कृतघ्नौ, मम स्नेहात् विमुखौ, मृतौ इव। एवं उक्त्वा, शुकसारणौ लज्जितौ, परस्परं वीक्ष्य, रावणं जयशब्दैः स्तुत्वा निर्जग्मतुः। ततः दशग्रीवः समीपस्थं महोदरं उवाच—'द्रुतं गुप्तचरान् आनय,' इति निशाचरः; महोदरः आज्ञाप्राप्तः शीघ्रं गुप्तचरान् समनयत्।