रामस्य बलात् लङ्कां विध्वंसयितुम् इच्छति स एव, यस्य ध्वजः इदानीं दीप्तिम् उपैति, योऽपि लङ्कायाम् स्थितः—कथम् एष कपिः तव विस्मृतः, यस्य तेजसा सर्वं समुपलक्ष्यते? अयं चान्यः वीरः, श्यामवर्णः, पद्मलोचनः, इक्ष्वाकुवंशसम्भूतः, रथकुशलः, लोके कीर्तिमान् पराक्रमसम्पन्नः। यस्मिन् धर्मः कदापि न चलति, यो धर्मात् न कदापि व्यभिचरति, यो ब्रह्मास्त्रवेदवित्, वेदविदां श्रेष्ठः। सः शरैः आकाशं विदारयितुम् शक्नोति, भूमिं च विदारयितुम् समर्थः; यस्य कोपः मृत्युसमः, वीर्यं च इन्द्रसमानम्। यस्य पत्नी सीता जनस्थानात् त्वया हृता, स एव रामः, हे राजन्, त्वां युद्धाय समुपस्थितः। यः तस्य दक्षिणे तिष्ठति, सुवर्णसमप्रभः, विशालवक्षाः, ताम्रलोचनः, कृष्णकुन्तलः—एष लक्ष्मणः नाम, भ्रातुः हितसुखे नित्यनिष्ठः, शासनयुद्धविशारदः, शस्त्रधारिणां श्रेष्ठः। सः दुर्धर्षः, अजितः, विजयी, बलवान्; सः रामस्य दक्षिणभुजः, नित्यं प्राणः इव प्रवर्तमानः। रामस्य कृते स्वजीवनं न प्रियं मन्यते; स एव युद्धे सर्वान् राक्षसान् विनाशयितुम् इच्छति। यो रामस्य वामे तिष्ठति, राक्षसगणैः परिवृतः, सः विभीषणः राजा। सः लङ्कायाम् श्रीमद्राज्याभिषिक्तः, राजाधिराजेन, युद्धोत्साहसमन्वितः त्वां प्रति आगतः। तस्य तेजसा, कीर्त्या, बुद्ध्या, बलिना, कुलवृत्तेन च, सः कपिश्रेष्ठः हिमालय इव विराजते। यः किष्किन्धायाम् वसति, गुहायाम् घनतरुवृक्षसमाकीर्णायाम्, दुर्गे गिरिसमे, सेनापतिभिः सह—यस्मिन् एष सुवर्णमाल्यं शतपद्मलङ्कृतं शोभते, देवमानुषेषु प्रियतमे, यत्र लक्ष्मीः नित्यं वसति—तद् माल्यं, तारा च, चिरस्थायि च कपिराज्यम्, सुग्रीवाय रामेण दत्तम्, वालिनं हत्वा। शतसहस्रं कोटिः इति विज्ञायते, शतकोटिः शङ्कुः; शतसहस्रशङ्कुः महाशङ्कुः, शतमहाशङ्कुः वृन्दम्; शतसहस्रवृन्दः महावृन्दम्, शतमहावृन्दः पद्मम्; शतसहस्रपद्मः महापद्मम्, शतमहापद्मः खर्वम्; शतसहस्रखर्वः महाखर्यः, शतमहाखर्यः समुद्रः, शतसहस्रसमुद्रः ओघः; शतसहस्रओघः महौघः। एवं कोटिकोटिभिः, शतशङ्कुभिः, सहस्रमहाशङ्कुभिः, शतवृन्दैः, सहस्रमहावृन्दैः, शतपद्मैः, सहस्रमहापद्मैः, शतखर्वैः, समुद्रेण, महौघेन च—एवं महती सेना, कोटिमहौघसमाख्या, समुद्रसमा दृश्यते। सुग्रीवः कपिराजः, वीर्यशौर्यसम्पन्नः, विभीषणेन मन्त्रिभिः च सहितः, युद्धस्य कृते त्वां अनुगच्छति, नित्यं वीरैः परिवृतः। हे महाबाहो, एषा सेना संहता, ग्रहगणार्चिसमूहमिव दीप्तिम् उपगता, दृष्ट्वा, सर्वशक्तिं योजय, यथा विजयः तव स्यात्, न तु रिपुणा पराजयः। एतस्मिन्नन्तरे, वाल्मीकिरामायणे युद्धकाण्डे, एकोनत्रिंशः सर्गः प्रवर्तते इति शृणु। शुकः स्वमार्गदर्शनं कृत्वा, रावणः कपिसेनापतिं, महाबलिनं लक्ष्मणं, रामस्य दक्षिणभुजं च ददर्श। विभीषणं रामसखायं समीपस्थं, सुग्रीवं च कपिराजं, घोरवीर्यसम्पन्नं च अपश्यत्। अंगदं बलिनः पुत्रं, हनूमन्तं पराक्रमिणं, जाम्बवन्तं दुःसहं च ददर्श। सुषेणं, कुमुदं, नीलं, नलम् कपिश्रेष्ठम्, गजं, गवाक्षं, शरभं, मैन्दं, द्विविदं च अपश्यत्। रावणः, हृदि किंचित् विक्लवः सन्, क्रोधेन चोदितः, शुकसारणौ तौ वीरौ वचनान्ते परुषं प्रत्युवाच। तौ शुकसारणौ, विनताननौ, नम्रौ, क्रोधात् कण्ठगद्गदया वाचा, विक्रान्त्युत्साहेन परुषं वाक्यं शृण्वन्तौ, रावणेन संबोधितौ। न युक्तं मन्त्रिणां वा, अनुजीविनां वा, स्वामिनं प्रति अप्रियं वाक्यं भाषितुम्, निग्रहे वा, प्रोत्साहने वा। शत्रून् यः युद्धाय आगतान् स्तौति, तस्य स्तुतिः समये न युक्ता। आचार्यपितृगुरवः त्वया व्यर्थं सेविताः; राजशास्त्रस्य सारं न अवगतम्, यद्यपि तत्र जीवसि। यद्यपि त्वया अधीतम्, तथापि न अवगतम्; मूढभारः वहसि। दुर्भाग्येन, एतादृशान् मूर्खमन्त्रिणः मया सह्यन्ते। मृत्योः भीः नास्ति वा, यः माम् प्रति कठोरं वाक्यं वक्तुम् धैर्यं लभते? यः यदाज्ञापयामि, तदा शुभाशुभं वदति। अग्निना दग्धाः अपि वृक्षाः वने तिष्ठन्ति; राजदण्डस्पृष्टाः तु दोषवन्तः न तिष्ठन्ति। एतौ दुर्जनौ, शत्रुपक्षस्य स्तुत्यै, हन्यां यदि पूर्वकृतं न स्मरेयम्। गच्छतं, नश्यतं, मम सन्निधिं परित्यज्यताम्! न हन्तुम् इच्छामि, यः पूर्वसेवां स्मरामि। किंतु, कृतघ्नौ, मम स्नेहात् विमुखौ, मृत्युसमानौ एव भवेताम्। एवं, वाल्मीकिमुनिना वर्णिते रामकथायाम्, रावणः कपिसैन्यम्, रामलक्ष्मणौ, विभीषणं, सुग्रीवं च दृष्ट्वा, स्वमन्त्रिणौ क्रोधेन तिरस्कृत्य, युद्धाय स्वबलम् उत्साहयामास।