यः तिष्ठति तं पश्यसि, भग्नगजसदृशः, स एव वानरः, यः क्रुद्धः सन् बलात् समुद्रमपि कम्पयितुं समर्थः। स एव वानरः, आर्य, यः वैदेह्याः निमित्तं तव च लङ्कां प्रविश्यति; स एवायं पूर्वं दृष्टः वानरः पुनः प्रतिनिवृत्तः। स केसरिसुतः ज्येष्ठः, पवनसुत इति ख्यातः, हनूमान् नाम, यः सागरं तरितवान्। स वानरश्रेष्ठः, कामरूपधारी, बलपराक्रमसम्पन्नः, यस्य गतिर्निग्रहितुं न शक्या, यथा सदा प्रवर्तमानस्य प्रभोः। एकदा बाल्ये स हनूमान्, उदितं सूर्यं दृष्ट्वा, क्षुधार्तः सन्, त्रयः सहस्रयोजनानि अधः पतितः। स मनसा निश्चितवान्—"अहं सूर्यं गृह्णीयाम्, अन्यथा मम क्षुधा न निवर्तिष्यते"—इति, बलगर्वितः स उत्स्कन्दितवान्। स देवः, येन न मुनयः न दानवाः सम्प्राप्तुं शक्नुवन्ति, तं न प्राप्य, स हनूमान् सूर्ये पतिते पर्वते अपतत्। तत्र वानरः पतितः, तस्य एकं हनुश्चलितम्, तेन स हनूमान् इति ख्यातः, दृढहनुः इति च। मम आगमनस्य सत्येन, अयं वानरः मया ज्ञातः; तस्य बलं रूपं पराक्रमश्च वर्णयितुं न शक्यते। स एव लङ्कां बलात् विध्वंसयितुम् इच्छति; यस्य कृते तव ध्वजः दीप्तिमान्, यः लङ्कायां स्थितः—कथं त्वं एनं वानरं विस्मरसि? अयं च, कृष्णवर्णः, पद्मनयनः, वीर्यवान् इक्ष्वाकुवंशसम्भूतः, लोके प्रसिद्धः सारथिः। यस्मिन् धर्मः न चलति, यः धर्मं नातिक्रामति, यः ब्रह्मास्त्रं वेद वेदांश्च जानाति, वेदविदां श्रेष्ठः। यः बाणैः व्योम विदारयितुं शक्तः, भूमिं च विद्रावयितुं समर्थः, यस्य क्रोधः मृत्युसमः, पराक्रमश्च इन्द्रसमः। यस्य भार्या सीता त्वया जनस्थानात् अपहृता; स एवायं रामः, राजन्, यः त्वां युद्धाय समीपगच्छति। यः तस्य दक्षिणे तिष्ठति, सुवर्णवर्णः, विशालवक्षाः, ताम्राक्षः, कृष्णकुन्तलः—स लक्ष्मणः नाम, भ्रातृहिते नित्ययुक्तः, शासनयुद्धविशारदः, शस्त्रधारिणां श्रेष्ठः। स अचलः, अजयः, विजयी वीरः, महाबलः; स रामस्य दक्षिणभुजः, प्राणः च नित्यं प्रवर्तते। रामस्य कृते स्वजीवनं न प्रियं मन्यते; स एव युद्धे सर्वराक्षसान् नाशयितुम् इच्छति। यः रामस्य वामे तिष्ठति, राक्षसगणैः परिवृतः—स एव राजा विभीषणः। स राज्ञा राज्ञां श्रीलङ्कायां अभिषिक्तः, युद्धोत्साहेन त्वां प्रति आगच्छति। स वानरः तेजसा, कीर्त्या, बुद्ध्या, बलेन, कुलसम्पदया च, हिमालय इव विराजते। यः किष्किन्धायां वसति, घनवृक्षसंवृते गुहायां, दुर्गमे गिरिसदृशे, सेनापतिभिः सह—यस्मिन् शतपद्मशोभिता हेममालिका विराजते, देवमानुषेषु प्रियः, यस्मिन् श्रीर्नित्यं वसति। एषा माला, तारा, च नित्यं वानरराज्यं, वालिनं निहत्य, रामेण सुग्रीवाय दत्तम्। शतसहस्रं कोटिः इति विज्ञायते; शतकोटिः शङ्कुः इति प्रसिद्धम्। शतशङ्कुः महाशङ्कुः इति स्मृतः; शतमहाशङ्कुः वृन्दमिति प्रसिद्धम्। शतवृन्दं महावृन्दं स्मृतम्; शतमहावृन्दं पद्ममिति प्रसिद्धम्। शतपद्मं महापद्मं स्मृतम्; शतमहापद्मं खर्व इति प्रसिद्धम्। शतखर्वं महाखर्वं स्मृतम्; शतमहाखर्वं समुद्रः; शतसमुद्रं ओघ इति प्रसिद्धम्। शतओघः महौघः इति प्रसिद्धः; एवं कोटिकोटिभिः, शतशङ्कुभिः, सहस्रमहाशङ्कुभिः, शतवृन्दैः, सहस्रमहावृन्दैः, शतपद्मैः, सहस्रमहापद्मैः, शतखर्वैः, समुद्रैः, महौघैः—एवं महौघकोटिसमुद्रसमा सेना दृश्यते। स विभीषणवीरैः मन्त्रिभिश्च परिवृतः, वानरराजः सुग्रीवः, युद्धार्थं त्वां अनुवर्तते, सदा महाबलैः वीरैः सह, स्वयम् च महाबलपराक्रमी। राजन्, एषां सेनानां समवायं दृष्ट्वा, ज्वलन्तं ग्रहगणसमूहवत्, परमं यत्नं कर्तव्यम्, यथा जयः तव भवेत्, न पराजयः शत्रोः। इदानीं श्रृणु, श्रीमद्वाल्मीकीये रामायणे, युद्धकाण्डे, एकोनत्रिंशः सर्गः। शुकस्य उपदेशं श्रुत्वा, रावणः तान् वानरयूथपान्, महाबलिनं लक्ष्मणं, रामस्य दक्षिणभुजं च अपश्यत्। स विभीषणं च, रामस्य भ्रातरं, समीपे तिष्ठन्तं, सुग्रीवं च सर्ववानराणां राजानं, भीषणवीर्यं च अपश्यत्। स वालिसुतं बलिनं अङ्गदं, पराक्रान्तं हनूमन्तं, दुर्जयं जाम्बवंतं च अपश्यत्। स सुशेणं, कुमुदं, नीलं, वानरश्रेष्ठं नलम्, गजं, गवाक्षं, शरभं, मैन्दं, द्विविदं च अपश्यत्। तदा रावणस्य हृदयं किंचित् कम्पितम्, कोपश्च समुत्पन्नः; स तयोः शुकशरणयोः वाक्यानन्तरं तौ वीरौ तिरस्कृतवान्।