गङ्गां प्रति स सत्त्ववान् महाकपिः प्राचीनं द्वेषं गजकपिभ्यः स्मरन् गजपतीन् भीषयन् अन्वगच्छत्। स सेनानायकः मार्गदर्शकश्च, गिरिगुहासु वसन्, भीमस्वनः, मत्तगजान् निगृह्य, महावृक्षान् समूलं विदारयन् तिष्ठति। स कपिसत्तमः दिवि इन्द्रवत् प्रमोदते, तं शतसाहस्रगुणितानां सहस्राण्यनुयान्ति। एते महात्मानः कपयः स्वबलपराक्रमस्य गर्वात् भीमस्वना रवन्तः, तेषां मध्ये स सेनापतिः प्रतिष्ठितः। एष एव दुर्निवार्यः कोलाहलयुक्तः सेनापतिः प्रमतिः नाम, हे राजन्, मेघवत् वातप्रेरितः दृश्यते। तस्य शीघ्रकपिसैन्यं समन्तात् उत्सुकम् उद्भासमानं शोणितवर्णं वातोत्थितरजसा इव सर्वतो दृश्यते। यत्रायं घनरजो वारंवारं वर्तते, तत्र भीमदर्शनाः कृष्णमुखाः दीर्घपुच्छाः महाबलिनः कपयः सन्ति। यत्र शतसाहस्रगुणितेन निर्मितं सेतुं पश्यसि, तत्र दीर्घपुच्छः कपिसेनापतिः गवाक्षो नाम दृश्यते। तं परिवृत्य कपयः भीमस्वना रवन्तः, लङ्कां स्वबलवीर्येण विनाशयितुम् उद्यताः, या सदा फलवन्ति वृक्षान् मधुपैः सेव्यमानान् धारयति। स पर्वतः, यस्य परितः रविरिव तेजसा परिभ्रमति, यस्य प्रभया मृगपक्षिणः सदा तेनैव वर्णेन शोभन्ते, यस्य शिखरे महर्षयः कदापि न गच्छन्ति, सर्वकामदाः वृक्षाः सदा फलवन्तः सन्ति, तत्रैव स सुवर्णशृङ्गे रमते। तत्र कपिसेनानां प्रमुखः केशरी नाम सेनापतिः स्थितः, षष्टिसहस्राणि रम्याणि सुवर्णशृङ्गाणि तस्य अधीनानि सन्ति। तेषु, हे पापरहित, एकः पर्वतश्रेष्ठः अस्ति, यथा त्वं राक्षसेषु, तथैव; तत्र काञ्चनाः, श्वेताः, ताम्रवर्णमुखाः, मधुवर्णाश्च सन्ति। ते दूरस्थे पर्वते निवसन्ति, तीक्ष्णदंष्ट्रनखायुधाः, सिंहवत् चतुर्दंष्ट्राः, व्याघ्रसमाः, दुर्गमाः च। सर्वे ज्वलनसमाः, दह्यमानभुजगप्रतिमाः, अतीव दीर्घोत्क्षिप्तपुच्छाः मत्तगजोपमाः च। महापर्वतसदृशाः, मेघनिनादसमस्वनाः, वर्तुलपीतलोचनाः, गत्याकारेण च भीषणा इति दृश्यन्ते। सर्वे ते लङ्कां द्रावयन्तः तिष्ठन्ति, तेषां मध्ये वीर्यवान् स्वामी स्थितः। स विजिगीषुः सूर्यं नित्यं पूजयन्, पृथिव्यां शतबलिः इति ख्यातिं लभते। स एव स्वबलस्य साहाय्येन लङ्कां विनाशयितुम् इच्छति; साहसी, महाबलः, महावीर्यः, स्ववीर्ये स्थितः। रामस्य प्रियार्थं, स कपिः स्वजीवनेऽपि दया न दर्शयति; गजः, गवाक्षः, गवयः, नलः, नीलः च अपि कपयः। एतेषां प्रतियोधिनां दशकोटीभिः परिवृतः प्रत्येकः; तथा अन्येऽपि पर्वतविन्ध्यवासिनः कपिवराः, येषां संख्यां वेगं च निर्दिष्टुं न शक्यते। सर्वे, हे महाबाहो, अतिबलिनः; सर्वे महापर्वतसदृशशरीराः; सर्वे क्षणेनैव पृथिवीं भग्नपर्वतामिव कर्तुं समर्थाः। इदानीं, हे राजन्, श्रीमद्वाल्मीकिरामायणे युद्धकाण्डे अष्टाविंशः सर्गः शृणु। सारणस्य वचनं श्रुत्वा शुकः रावणं राक्षसराजानं प्रति, समग्रां तां सेनां वर्णयित्वा, एवमुवाच। पश्यसि किम्, ये तत्र स्थिता मत्तमहेन्द्र इव, गङ्गावटवृक्षवत्, सालपर्वतवत्, हिमालयशृङ्गवत् च? एते, हे राजन्, दुष्प्राप्याः, महाबलिनः, कामरूपिणः, दैत्यदानवोपमाः, युद्धे च देवसमबलाः। तेषां नव, पञ्च, सप्त च कोट्यः सहस्रशः; तथा सहस्रशः शूलिनः, शतानि गणानां च सन्ति। एते सुग्रीवस्य मन्त्रिणः, नित्यं किष्किन्धायां वसन्ति; ते देवगन्धर्वसम्भूताः, कामरूपिणः। तौ युवान्, ये देवसमप्रभौ दृश्येते, मैनदद्विविदाविति; युद्धे ताभ्यां तुल्यः न विद्यते। तौ ब्रह्मणा अनुमोदितौ, अमृतं च पीतवन्तौ; मन्यते, तौ बलात् लङ्कां विनाशयितुं समर्थौ। यं पश्यसि, भग्नगजोपमं स्थितम्, स कपिः क्रुद्धः प्लवमानः सागरमपि कम्पयितुं शक्तः। स एव लङ्कां प्रविश्य, वैदेह्याः तव च कृते, तं पूर्वं दृष्ट्वा पुनः आगतम् कपिम् पश्य। स केशर्याः ज्येष्ठः पुत्रः, वातात्मजः, हनूमानिति प्रसिद्धः, यो महोदधिं लङ्घितवान्। स कपिश्रेष्ठः, रूपेण कामरूपिणः, बलपराक्रमेण युक्तः, यस्य गतिः निवारयितुं न शक्यते, यथा सदा गतिमान् प्रभुः। एकदा बाल्ये, सवितुः उदयमानस्य दर्शनं कृत्वा, क्षुधितः सन्, त्रिसहस्रयोजनं पतितः। स मनसा निश्चित्य, "अहं सूर्यं गृह्णीयाम्, अन्यथा मम क्षुधा न निवर्तते" इति, बलगर्वितः उत्प्लुत्य जगाम। तं दुराधर्षं देवमपि, यस्य समीपं न मुनयो न दानवाः गन्तुं शक्नुवन्ति, न प्राप्य स कपिः सूर्योदयकाले पर्वते पतितः। पतिते कपौ, तस्य एकं हनुं शिलायां स्वल्पं विगलितम्; तस्मात् स हनुमान्, दृढहनुः इति ख्यातः। मम आगमनस्य सत्येन, अयं कपिः मया विज्ञातः; तस्य बलं, रूपं, पराक्रमः च वर्णयितुं न शक्यते।