राजन्, वानराणां बलसम्पन्नः प्रमुखः दम्भः नाम्ना प्रसिद्धः अस्ति। सः सहस्राक्षं इन्द्रं पूजयति, सेनापतित्वेन च प्रतिष्ठितः। गच्छन् सः एकं योजनदूरस्थं पर्वतं अतिक्रान्ति, शरीरस्य उत्क्षिप्त्या योजनं ऊर्ध्वं लंघयितुं समर्थः। चतुर्पदेषु तस्य रूपं सर्वोत्तमं, सम्नदनः इति ख्यातः, वानराणां पूर्वजः। स एव प्राज्ञेन इन्द्रेण युद्धं कृतवान्, विजयं न प्राप्तवान्, किन्तु पराजितः न अभवत्; सः प्रमुखेषु प्रमुखः। तस्य वीर्यं इन्द्रस्य तुल्यं, गन्धर्वकन्यायाः कृष्णमार्गे जातः। देवासुरयुद्धे सुरलोकवासिनां साहाय्याय, यत्र वैश्रवणराजः जम्बूवृक्षं पूजयति, सः पर्वतानां राजा, किन्नरैः सेवितः, क्रीडायां सुखदः, तव स्वामिनः भ्राता, राक्षसराजन्। तत्र सः महाबलवान् वानरश्रेष्ठः क्रथनः नाम्ना युद्धे गर्वितः, सेनापतिः भूत्वा रमते। शतसहस्रकोटिवानरैः परिवृतः, लङ्कां स्वसेनया विध्वंसयितुं एकः आशां बिभर्ति। सः गङ्गायाः पथं अनुसरन् गजपतीन् भीषयति, गजानां वानराणां च प्राचीनवैरं स्मरति। सेनापतिः सः पर्वतगुहासु निवसन् गर्जति, दुष्टगजान् निगृह्य, महान् वृक्षान् उन्मूलयति। वानरश्रेष्ठः आकाशे इन्द्रवत् रमते, तं शतसहस्रगुणितः सहस्त्रः अनुगच्छन्ति। तेषु महात्मसु वानरेषु गर्जन्तः, बलवीर्ये गर्विताः, सः तेषां नेता अस्ति। अयम् अजेयः, उद्वेगयुक्तः सेनापतिः प्रमथिः नाम्ना, राजन्, मेघस्य वातेन धूतो यथा दृश्यते। तस्य शीघ्रवानरसेना, उत्साहिताः, सर्वतः प्रकटिता, वातेनोद्धूता धूलिरिव रक्ताभा दीप्तमाना दृश्यते। यत्र धूलिः पुनः पुनः गुञ्जति, तत्र कालेनमुखाः, महाबलवनराः, दीर्घपुच्छाः तिष्ठन्ति। शतसहस्रगुणितैः वानरैः निर्मितं सेतुं दृष्ट्वा, राजन्, दीर्घपुच्छवान् वानरसेनापतिः गवाक्षः तत्र अस्ति। तं वानराः परिवृत्य गर्जन्ति, लङ्कां बलात् विध्वंसयितुम् उद्युक्ताः, यत्र वृक्षाः सदा फलिनः, मधुमक्षिकाः च रमन्ते। स पर्वतः यत्र सूर्यः समप्रभः परिक्रमति, तस्य प्रभया मृगाः पक्षिणः च तद्वर्णप्रभाः सदा दीप्तमाना भवन्ति। तस्य शिखरे महर्षयः न कदापि गच्छन्ति, यत्र कामदुघाः वृक्षाः सदा फलिनः। तस्मिन् श्रेष्ठे पर्वते रत्नमधूनि सन्ति, तत्र सः सुवर्णपर्वते रमते। वानरसेनानां प्रमुखः केसरि नाम्ना, सेनापतिः, षष्टिसहस्रसुवर्णपर्वतानां अधिपः। तेषु, अनघ, एकः श्रेष्ठः पर्वतः अस्ति, यथा त्वं राक्षसेषु श्रेष्ठः; तत्र केचित् पीतवर्णाः, केचित् श्वेताः, केचित् ताम्रमुखाः, केचित् मधुवर्णाः। ते दूरस्थे पर्वते निवसन्ति, तीक्ष्णदंष्ट्रनखायुधाः, सिंहवत् चतुर्दंष्ट्राः, व्याघ्रसमानाः, दुर्गमाः। सर्वे दीप्ताग्निसमानाः, ज्वलन्तभुजङ्गवत्, दीर्घोत्क्षिप्तपुच्छाः, मदोन्मत्तगजसमानाः। महान् पर्वतवत्, महाघनगर्जनवत्, गोलकपीतलोचनाः, भीषणगमननादाः। सर्वे लङ्कां विध्वंसयन्तः इव तिष्ठन्ति, तेषु तेषु वीरः स्वामी तिष्ठति। जयकामनया सः सूर्यं नित्यं पूजयति, राजन्, शतबलिः नाम्ना पृथिव्यां प्रसिद्धः। सः स्वसेनया लङ्कां विध्वंसयितुम् एकः आशां बिभर्ति, धैर्यवान्, बलवान्, वीरः, स्ववीर्ये स्थितः। रामस्य प्रीत्यर्थं, सः वानरः स्वजीवने अपि दया न करोति; गजः, गवाक्षः, गवयः, नलः, नीलः च अपि वानराः। प्रत्येकः वीरः दशकोटिवानरैः परिवृतः; एवं अन्ये प्रमुखवानराः विन्ध्यपर्वते निवसन्ति, तेषां संख्या, वेगः च, गणयितुं न शक्यते। सर्वे, महराजन्, अतिबलिनः, पर्वतसमानशरीराः, क्षणेन भूमिं पर्वतभङ्गैः छिन्नां कर्तुं समर्थाः। शृणु, अधुना वाल्मीकि-रामायणे, युद्धकाण्डे, अष्टाविंशः सर्गः। सारणस्य वचनं श्रुत्वा, शुकः रावणं राक्षसराजं प्रति समस्तसेनां वर्णयित्वा इदं अब्रवीत्— राजन्, तत्र ये तिष्ठन्ति, मदोन्मत्तमहागजसमानाः, गङ्गायाः वटवृक्षवत्, सालवृक्षवत्, हिमालयवृक्षवत् वा, तान् पश्यसि? ते दुर्योध्याः, बलिनः, कामरूपिणः, दैत्यदानवसमानाः, युद्धे देववीर्यसम्पन्नाः। तेषु सहस्रकोटयः—नव, पञ्च, सप्त; तथा सहस्रशूलाः, शतगणाः च। ते सुग्रीवस्य मन्त्रिणः, सदा किष्किन्धायां वसन्ति; देवगन्धर्वसम्भूताः, कामरूपिणः। ये द्वौ युवान् तिष्ठन्ति, देवसमानरूपौ, तौ मैनदद्विविदौ; युद्धे तयोः तुल्यः नास्ति। ब्राह्मणेन अनुमोदितौ, अमृतं च पीतवन्तौ; विश्वास्यते यत् तौ बलात् लङ्कां विध्वंसयितुं शक्नुतः। एवं, राजन्, वानरसेना बलसम्पन्ना, प्रमुखैः सेनापतिभिः, विविधैः पर्वतैः, विविधवर्णैः, विविधरूपैः, लङ्कां विध्वंसयितुम् उद्युक्ता तिष्ठति।