शृणु, श्रीमद्वाल्मीकीयरामायणे बालकाण्डे एकपञ्चाशत्तमः सर्गः कथ्यते। तत्र, विश्रुतवाक्यं महर्षेर्विश्वामित्रस्य शतानन्दः, तेजस्वी तपस्वी च, रोमाञ्चमपि प्राप। गौतमस्य ज्येष्ठपुत्रः स शतानन्दः, तपसा दीप्तिमान्, रामदर्शनमात्रेण महदाश्चर्यं जगाम। यदा तौ राजपुत्रौ सुखोपविष्टौ दृष्ट्वा, शतानन्दः तं महर्षिं विश्वामित्रं प्रत्युवाच। "महर्षे, मम जननी या दीर्घकालं तपसा युक्ता, सा किल राजपुत्रस्य पुरतः प्रादुरासीदिति? सा तेजस्विनी मम माता, सर्वभूतार्चनं येन रामाय वन्योपहारैः कृतमिति, तत् कृतमित्यपि? या देवेन दुःखिता सा मम माता, तस्याः प्राचीनं वृत्तान्तं रामाय कथितमिति? कौशिक, या मम माता मुनिपत्नीनां श्रेष्ठा, सा मम गुरुणा सह पुनः सन्नद्धा जाता किल? कौशिकपुत्र, मम गुरुः अत्रागते महात्मनि रामे पूजां कृतवानिति? कौशिकपुत्र, मम गुरुः प्रशान्तचित्तः रामस्यागमनसमये तेन सम्यगभिवादितश्च किल?" एवं शतानन्दवचनं श्रुत्वा, महातेजाः महर्षिः विश्वामित्रः, वाक्यविशारदः, प्रत्युवाच—"महर्षे, मया किञ्चिदपि नापरिहृतं; सा भार्या मुनिना सह यथार्हं संयोगमगच्छत्, रेणुकाभार्गववत्।" एतेषां वचनेषु श्रुत्वा, बुद्धिमान् शतानन्दः, महातेजाः, रामं प्रति वाक्यमुवाच—"स्वागतमस्तु ते, पुरुषश्रेष्ठ! सुभगेन त्वमिह प्राप्तोऽसि, राघव, दुर्जयेन महर्षिणा विश्वामित्रेण नेतः। विश्वामित्रः अनन्तवीर्यः ब्रह्मर्षिः, यस्य कर्माणि दुर्निरीक्ष्याणि, तपसा प्राप्तः; तस्यानुत्तमं स्थितिं जानामि। त्वत्तः धन्यः कश्चन नास्ति, हे राम; कौशिकपुत्रः महातपाः तव रक्षिता। शृणु, यथाशक्ति यथावृत्तं कौशिकमहर्षेः चरित्रं मया कथ्यते। स धर्मात्मा राजा, दीर्घकालं रिपुं जयन्, धर्मवित्, ज्ञानसम्पन्नः, प्रजासुखनिरतः। प्रजापतेः पुत्रः कश्चन राजा कुस इति, तस्य पुत्रः बलवान् धर्मात्मा च कुशनाभः। कुशनाभस्य पुत्रः गाधिरिति विख्यातः, गाधेः पुत्रः महातेजाः महर्षिः विश्वामित्रः। स महाबलः महातेजाः विश्वामित्रः, बहूनि वर्षसहस्राणि पृथिवीं शास्त्रज्ञः राजा बभूव। एकदा स महातेजाः राजा, स्वसैन्यं समाहूय, वाहिनीभिः परिवृतः, पृथिवीं पर्यगच्छत्। स राजा नगराणि, राष्ट्राणि, नद्यः, महागिरिंश्च विचरन्, आश्रमान् परिपठ्य, किञ्चित्कालेन कस्यचित् आश्रमस्य समीपं जगाम। स वसिष्ठस्याश्रमं समुपेत्य, पुष्पितलतान्वितैः वृक्षैः शोभितं, नानाविधानां मृगाणां निवासं, सिद्धचारणसंकीर्णं दृष्टवान्। तत्र सुरासुरगन्धर्वकिन्नरैः समलंकृतं, शान्तमृगयुतं, द्विजातिसंघैः सेवितं च तदाश्रमं। ब्रह्मर्षिसमूहैः सन्नद्धं, देवरर्षिगणैः सेवितं, महात्मभिः तपसा दीप्तैः अग्निसमानैः वासितं। सदा ब्रह्मसदृशैः महर्षिभिः पूरितं, केचित् जलेन, केचित् वायुभक्ष्यैः, अन्ये पतितपत्रभक्ष्यैः वर्तन्ते। फलमूलभक्षका आत्मसंयमिनः, जितेन्द्रियाः, वालखिल्याः, जपहोमपरायणाश्च तत्र वसन्ति। अन्यैः वैखानसैः मुनिभिः सर्वतः शोभितं तदाश्रमं, विजिगीषुणा महाबलेन विश्वामित्रेण स वसिष्ठस्याश्रमः ब्रह्मलोकसदृशः दृष्टः। शृणु, श्रीमद्वाल्मीकीयरामायणे बालकाण्डे द्विपञ्चाशत्तमः सर्गः कथ्यते। तत्र, तं दृष्ट्वा महाबलः विश्वामित्रः परमं हर्षमवाप; वीरः स सपर्यया वसिष्ठं मन्त्रदर्शिनां श्रेष्ठं प्रणम्य उपाविशत्। स महर्षिः वसिष्ठः तमुवाच—"स्वागतमस्तु ते," इति, तस्मै पूजां कृत्वा आसनं दत्तवान्। उपविष्टे तस्मिन् विश्वामित्रे, वसिष्ठः विधिवत् फलमूलानि तस्मै प्रदत्तवान्। स वसिष्ठात् तां सत्कारपूजां प्राप्त्वा, स राजा तपस्विनां, वह्नीनां, शिष्याणां च कुशलं पप्रच्छ। तदा महातेजाः विश्वामित्रः, वृक्षसंघमध्ये स्थितं मुनिश्रेष्ठं वसिष्ठं कुशलवचनैः अपृच्छत्। वसिष्ठः मन्त्रदर्शिनां श्रेष्ठः, ब्रह्मपुत्रः, सुखोपविष्टं महातपसं राजानं विश्वामित्रं पप्रच्छ— "राजन्, कुशलं ते? धर्मेण प्रजाः पालयसि किल? धर्मराजवद्वर्तसे? सेवकाः ते तुष्टाः किल? ते आदेशे स्थिता किल? सर्वान् शत्रून् जितवान् किल, रिपुघातक? पुरुषर्षभ, निष्पाप, सेनायाः, कोशस्य, मित्राणां, पुत्रपौत्राणां च कुशलं किल?" तस्यैवं वसिष्ठस्य प्रश्नान् श्रुत्वा, राजा विश्वामित्रः सर्वत्र कुशलं वदन् प्रत्युवाच; महातेजाः विश्वामित्रः, विनयसम्पन्नं वसिष्ठं प्रति वाक्यमुवाच।