शृणु, राजन्, वानरवीराणां महाबलिनां यथाक्रमं वर्णनम्। तेषां मध्ये तस्य भीषणस्य दुर्जयस्य महावीर्यस्य सेनापतेः, अष्टलक्षाणि दशकोट्यः च वीराः सन्दलितकन्दलैः भूषिताः तं अनुवर्तन्ते। स एव स्वसेनया लङ्कां समूलं विध्वंसयितुम् इच्छति; तस्य सेना श्वेतवर्णा, रजतसदृशी, सततं चलिता, भीष्मवीर्ययुक्ता च। त्रैलोक्यविख्यातः बुद्धिमान् वीर्यवान् वानरः शीघ्रं सुग्रीवम् उपगच्छति पुनः प्रत्यागच्छति। सम्रोजनाख्यः पर्वतः बहुवृक्षैः शोभितः अस्ति; तत्र कुमुदः सेनापतिः राज्यं धारयति। स हर्षेण शतसहस्रं सहचारिणः आकर्षति; तस्य पुच्छः दीर्घः स्थूलः च, बहुशः रोमशः। तस्य भीषणस्य पुच्छे ताम्रवर्णानि, पीतवर्णानि, श्वेतवर्णानि, धूसरवर्णानि च रोमाणि विकीर्णानि; सः दुर्जयः, अश्रान्तः वानरः युद्धकामः, सः अपि स्वसेनया लङ्काविध्वंसनम् इच्छति। एषः सिंहसदृशः, पीतवर्णः, दीर्घमूर्धजः, शान्तः स्थित्वा लङ्कां निरीक्षते, इव दृष्ट्या दाहयितुम् इच्छन्। सः सदा विंध्यः, कृष्णपर्वतः, सह्यः, सुंदरश्च पर्वतः तिष्ठति; सः राम्भा नाम सेनापतिः, शतत्रयदशसहस्राणि उत्तमवानराणां तस्य अनुचराः। यदा सः अग्रे गच्छति, भीषणाः महाबलिनः वानराः तं परिवृत्य अनुवर्तन्ते, लङ्काविध्वंसनम् इच्छन्तः। सः कर्णौ प्रसार्य, पुनः पुनः जृम्भमाणः, मृत्युं न भयं करोति, न च सेनायाः पलायते। सः कोपेन कम्पितः, पार्श्वेण पश्यति, पुच्छं च प्रहरति, तं महाबलिनं निरीक्ष। सः शीघ्रः निर्भयः, सदा सल्वेयाख्ये रम्ये पर्वते तिष्ठति; सः शरभः सेनापतिः। सर्वे विहाराख्याः सेनापतयः तस्य अधीनाः; चत्वारिंशत्सहस्राणि तेषां संख्या। यो महान् मेघः इव आकाशं आच्छाद्य तिष्ठति, वीरवानराणां मध्ये इन्द्रः इव देवेषु—तस्य महान् शब्दः मृदङ्गध्वनिसदृशः, शाखासिंहसेनापतिनां गर्जनायाः इव युद्धकामानां। सः परमपर्वते परियात्रे सदा तिष्ठति; युद्धे दुर्जयः, सः पनसः सेनापतिः। अर्धशतसहस्राणि सेनापतयः तं सेवन्ते, श्रेष्ठानां मध्ये तस्य गणाः विभागिताः। यो भीषणां समुद्रतीरस्थां उत्तुङ्गां सेनां शोभयति, अपरसागरः इव—सः भ्रमत्कूर्मसदृशः विनताख्यः सेनापतिः, श्रेष्ठनदीं वेनां पिबन् विचरति। षट्सहस्राणि तस्य वानरसेना; क्रोधनाख्यः वानरः त्वां युद्धाय आह्वयति। वीर्यवान् बलवान् तेषां सेना विभागिता; तं वानरं, यस्य शरीरं रक्तगेरुकसदृशं दीप्तम्। सः सर्ववानरान् अवमान्य, स्वबलस्य गर्वितः, दीप्तिमान् गवयः क्रुद्धः त्वां अभिमुखं गच्छति। सप्तसहस्राणि तं सेवन्ते; सः स्वसेनया लङ्काविध्वंसनम् एकाकी इच्छति। एते दुर्जयः वीराः, यस्य संख्या अगम्या; ते गणनायकाः, तेषां गणाः विभागिताः। इदानीं सप्तविंशतितमं अध्यायं शृणु। अहं तान् सेनानायकान् वर्णयिष्यामि, ये राघवस्य कार्ये अग्रे गताः, स्वजीवनं न गणयन्ति। बहवः बलवन्तः, स्निग्धाः, दीर्घपुच्छाः वानराः तं समन्तात् आवृत्य तिष्ठन्ति; ताम्रवर्णाः, पीतवर्णाः, श्वेतवर्णाः, विकीर्णाः, कर्मणि भीष्माः। संयुक्ताः सूर्यरश्मिसदृशः शोभन्ते; भूमिं व्याप्य गच्छन्ति; सः वानरः हरः नाम। शतसहस्राणि तं पृष्ठतः अनुवर्तन्ते, शीघ्रं वृक्षान् उत्तोल्य लङ्कारोहणाय उत्सुकाः। एते वानरराजस्य सेवकाः, ये त्वं पश्यसि स्थितान्, मेघसदृशः कृष्णवर्णाः। ते अञ्जनसदृशाः, युद्धे दृढाः; अनन्ताः, अगम्याः, इव समुद्रस्य पारम्। यत्र पर्वतेषु, देशेषु, नदिषु वा, एते भीषणाः ऋक्षाः त्वां अभिमुखं आगच्छन्ति, राजन्। तेषां मध्ये भीमाक्षः तिष्ठति, भीषणरूपः, सर्वतः मेघैः वर्षदेवः इव आवृतः। सः श्रेष्ठपर्वते तिष्ठति, नर्मदां पिबन्; सः सर्वऋक्षराजः धूम्रः नाम सेनापतिः। तस्य अनुजः पर्वतसदृशः, भ्रातुः सदृशः रूपे, वीर्ये श्रेष्ठः। सः जाम्बवान् नाम, महान् सेनानायकः; शान्तः, वृद्धान् नम्रः, युद्धे अश्रान्तः। सः बुद्धिमन्तं इन्द्रं महता साह्येन उपकृतवान्; जाम्बवान् देवासुरयुद्धे युद्धं कृतवान्, बहून् वरान् प्राप्तवान्। पर्वतशिखराणि आरोह्य, महाशिलाः मेघसदृशाः क्षिपन्ति; मृत्युं न भयं कुर्वन्ति। तस्य बहवः बलवन्तः गणाः विचरन्ति, राक्षसपिशाचसदृशाः। यदा सर्ववानराः सेनानायकं तं धावतं दृष्ट्वा, तिष्ठन्ति, तं पश्यन्ति, युद्धाय सज्जः। एवं, राजन्, वानरऋक्षवीराणां सेनानायकानां गणानां च, लङ्काविध्वंसनाय राघवस्य कार्ये यथाक्रमं संनद्धानां महाबलिनां कथा।