रावणेन प्रेषितौ स्म शुकः शरणश्च, सौम्यौ तौ राघवस्य सैन्यस्य सर्वस्वरूपविज्ञानाय समागतौ। तौ रघुवंशप्रमोदं रामं दृष्ट्वा, तस्य समीपे स्थितौ। तयोर्वचनानि श्रुत्वा, सर्वभूतहिते रतः दशरथात्मजः रामः स्मितपूर्वकं वाक्यमुवाच – यदि यूयं सर्वं सैन्यं च अस्मान् च यथायोग्यं दृष्टवन्तौ, अथवा यथानिर्दिष्टं कार्यं पूर्णं जातम्, इच्छया प्रत्यागच्छतं। यदि किञ्चिदवशिष्टं द्रष्टव्यमस्ति, तदपि पुनः पश्येतं; अथवा विभीषणः सर्वं पुनरपि यथावत् दर्शयिष्यति। युवां गृहीतौ सन्तौ न जीवितभयं कर्तव्यं; शस्त्रन्यासपूर्वकं दूतभावेन गृहीतौ, न हन्येथाम्। एते रात्रिचरौ राक्षसौ, दिग्वेषधारिणौ, शत्रुपक्षनाशननित्यौ, मुञ्च्येतां, हे विभीषण। लङ्कां प्रविश्य, राक्षसराजाय धनदानुजान् यथोक्तं मम वाक्यं निवेदयेताम् – येन बलमाश्रित्य मम सीताहरणं कृतम्, तदिदानीं स्वयमेव स्वयशः प्रदर्शयतु, स्वबलैः स्वबान्धवैश्च सह। श्वः प्रभाते लङ्कां पश्य, तटप्राकारतोरणयुक्तां, राक्षसबलं च मम बाणैः भग्नं द्रक्ष्यसि। एवं समादिष्टौ तौ राक्षसौ शुकशरणौ रामं धर्मपालकं प्रणम्य 'जय' इति न्यवेदयताम्। ततः लङ्कां प्राप्तौ, राक्षसराजं रावणं प्राप्य, 'विभीषणेन वधाय गृहीतौ स्मः, राजन्' इति न्यवेदयताम्। परं रामेण धर्मात्मना महाबलेन मुमुच्याविति दृष्ट्वा, यत्र चत्वारः पुरुषश्रेष्ठाः स्थिताः – रामो दशरथसुतः, लक्ष्मणो महातेजाः, विभीषणश्च, सुग्रीवश्चेन्द्रसमविक्रमः – एते लङ्कां प्राकारतोरणयुक्तां समूलं समतिक्रमितुं समर्थाः। सर्वे वानराः सज्जाः, रामस्य रूपं शस्त्राणि च दृष्ट्वा, लङ्कां भिन्द्युः प्रविशेयुः। राम एव लङ्कां विनाशयिष्यति; अन्ये त्रयः तिष्ठन्तु। रामलक्ष्मणाभ्यां रक्षितं सुग्रीवेण च सह, तेषां सैन्यं सर्वैर्देवदैत्यैर्दुराजय्यम्। महात्मनाम् वानराणां बलं प्रमुदितं युद्धोत्सुकं; शत्रुतायाः न लाभः, शमः क्रियतां, मैथिली च दशरथसुताय दीयताम्। इत्येतत् श्रुत्वा, श्रीमद्वाल्मीकिरामायणे युद्धकाण्डे षड्विंशः सर्गः प्रवर्तते। शरणस्य तानि सत्यपुरुषवचनानि श्रुत्वा, रावणो राजा तं प्रत्युवाच – 'यदि देवगन्धर्वदानवाः अपि मां प्रतियुञ्जीरन्, सर्वलोकभीतः अपि अहं सीतां न दास्यामि। त्वं तु सौम्य वानरैः संतप्तः, अद्यैव सीतादानं युक्तमिति मन्यसे। कः वा मम समः, युद्धे च मां जेतुं शक्नुयात्?' इति कठोरं वाक्यं ब्रुवन् राक्षसराजः रावणः श्वेतप्रासादं बहुतालवितानं आरोहन् द्रष्टुमिच्छया जगाम। तौ दूतौ सह गत्वा, रावणः क्रोधेन अभिभूतः सागरं पर्वतान् वनानि च निरीक्ष्य, वानरैः पूरितां पृथिवीं, तेषां महदप्रतिहतं बलं च पश्यन्, शरणं पप्रच्छ – 'के वानरेषु प्रमुखाः, के वीराः, के महाबलाः? के अग्रे यान्ति, सर्वतः उत्साहयुक्ताः? सुग्रीवः केषां स्वरं शृणोति, के सेनापतिप्रमुखाः? वानरबलस्य सामर्थ्यं सर्वं वद।' तदा शरणः, प्रमुखवानरान् जानन्, राक्षसराजाय प्रोवाच – 'यो वानरः लङ्काम् अभिमुखं स्थित्वा गर्जति, स सेनापतिः। शतसहस्रैः नायकैः परिवृतः, यस्य महान् स्वनः प्राकारतोरणयुक्तां लङ्कां व्याप्नोति, स सुग्रीवो वानरराजः। अग्रे स्थितः वीरः नीलः नाम सेनापतिः, भुजौ समाकृष्य पृथिव्याम् उद्यन्। स कोपेन लङ्कामभिमुखः पुनःपुनः स्वदेहं विस्तारयति, शिखराभः, पद्मनालसदृशः। स स्वपुच्छं क्रुद्धः पुनःपुनः सञ्जनयन्, तेन शब्देन सर्वदिशः प्रतिनादयति। एष सुग्रीवेण वानरराजेन युवराजः कृतः अंगदः, त्वां युद्धाय आह्वयति। स वालिसुतः, सदा सुग्रीवप्रियः, राघवस्य हेतोः दृढनिश्चयः, यथा वरुण इन्द्रस्य। तस्य सर्वा बुद्धिः हनूमतः कृत्ये स्थिता, यः शीघ्रः राघवहिते समाहितः, जानक्याः वृत्तं दृष्टवान्। स बलवान् अनेकवानरराजानां सेनां नेतुम् अर्हति, स्वसेनया त्वां निग्रहीतुं प्रवर्तते। अंगदसुतस्य महाबलस्य सैन्येन परिवृतः, नलः नाम वीरः यत्र स्थितः, सेतुकारकः सः। ये शरीरं सञ्जनयन्ति, निःश्वसन्ति, गर्जन्ति, कोपेन उत्थाय स्वदेहं विस्तारयन्ति, ते वानराः प्रमुखाः।' एवं शरणः रावणाय तद्वानरबलं, तेषां नायकान् च, यथावत् निवेदयामास।