सागरस्यान्तरे सेतुं निर्माय, सागरं लवणं तीर्त्वा, धनुष्पाणिः स राघवः राक्षसान् अपाकरिष्यन् अत्र तिष्ठति। तस्य पृष्ठतः पर्वतमेघसदृशाः सहस्त्रशः वृक्षमुख्याः प्लवंगमाः च भूमिं व्याप्नुवन्ति। राक्षसगणानां च वानरराजस्य सेनायाः च मैत्री न कदापि सम्भवति, यथा सुरासुराणां न सञ्जायते सख्यम्। तस्मात्, ते प्राकारं न प्राप्नुयुः इति शीघ्रं निर्णीयताम्—सीता तस्मै तत्क्षणमेव दीयतां, अथवा युद्धं प्रदीयताम्। शुकस्य वचः श्रुत्वा, रावणः क्रोधात् रक्तलोचनः, इव दृष्ट्या दहन्निव, वचनमिदं उवाच—यदि देवाः गन्धर्वाः असुराः च मयि युद्धं कुर्वन्ति, तथापि अहं सीतां न त्यजामि, नापि सर्वलोकभयात्। कदा मे बाणाः राघवम् वसन्ते पुष्पितद्रुमं भ्रमराः मदोन्मत्ताः इव समावर्तन्ति? कदा तं शोणितदिग्धगात्रं ज्वलद्भिः शरैः दग्ध्वा, उल्काभिः गजम् इव, सन्तापयिष्यामि? महाबलसमावृतः तस्य बलं हरिष्यामि, यथा सूर्यः सर्वतारा तेजः हरति। मम वेगः सागरसमः, बलं च वातवत्, किंतु दशरथात्मजः न जानाति, अतः मां युद्धाय इच्छति। न स राघवः मम तोरणे स्थितान् विषपूर्णान् शरान् दृष्टवान्, अतः स युद्धुम् इच्छति। न च राघवः मम युद्धे पराक्रमं जानाति, न च मम धनुः, यः शराग्रैः वीणायाः नादमिव वादयामि। तस्य भीमं गर्जितम्, शोकाक्रान्तनिनादं, लौहितायुधघोषसमन्वितं, महतीं नदीमिव प्रवहन्तं, रणभूमौ वादयिष्यामि। न सहस्राक्षः इन्द्रः, न वरुणः, न यमः सायुधः, न कुबेरः अपि, महायुद्धे मां प्रतिषेधयितुं शक्ताः। शृणु, श्रीमद्रामायणे वाल्मीकिना कृतायां युद्धकाण्डे पञ्चविंशः सर्गः। यदा रामः दशरथात्मजः स्वसेनया सागरं तीर्त्वा, तदा महातेजाः रावणः शुकसारणौ मन्त्रिणौ संबोधितवान्। रामः अखिलं दुस्तरं सागरं वानरसेनया सह तीर्त्वा, सागरस्य सेतुना निर्मितः कृतः, यः अदृष्टपूर्वः। न हि मया कदापि चिन्तितम् यत् सागरे सेतुर्निर्मीयेत, तथापि वानरसेनायाः बलं नूनं परीक्ष्यते। युवां गूढरूपेण वानरसेनां प्रविश्य, तस्याः संख्या, बलं, के च वानराणां प्रमुखाः इति जिज्ञासताम्। रामस्य सुग्रीवस्य च प्रियाः मन्त्रिणः, अग्रे यान्तः, वानरवीराः च के इति विचिन्वीतम्। कथं च सागरस्य तीरं तेन सेतुना लङ्घितम्, वानरमहात्मनाम् आश्रमश्च, सर्वं परीक्ष्यताम्। रामस्य निश्चयः, बलं, आयुधानि, लक्ष्मणस्य च पराक्रमः, सर्वमेतत् यथावत् विज्ञाय, प्रतिनिवर्तितव्यम्। के च वानरमहात्मनां सेनापतयः इति अपि ज्ञात्वा, शीघ्रं प्रतिगन्तव्यम्। एवं रावणेन समादिष्टौ शुकसारणौ, वीरौ, वानररूपधारिणौ, वानरसेनां प्रविश्य, तस्याः संख्या नापश्येताम्, सा हि दुर्निरीक्ष्या, भीषणा। तौ पर्वतशिखरेषु, प्रपातेषु, गुहासु, समुद्रतीरे, वनगुल्मेषु, यत्र यत्र वा वानराः तिष्ठन्ति, यत्र यत्र वा गच्छन्ति, सर्वत्र तां सेनां दृष्टवन्तौ। सा महती सेना स्थिताः, स्थितिम् इच्छन्ती, भीमस्वना गर्जन्ती, स्थिरा, शक्तिसमुद्रवत् अदृश्यत। तौ च, महातेजाः विभीषणः, गूढौ दृष्ट्वा, शुकसारणौ गृह्य, रामाय निवेदितवान्—"एतौ शुकसारणौ राक्षसराजस्य मन्त्रिणौ, लङ्कां गूढरूपेण प्रविष्टौ, शत्रुपुरजयिन्!" इति। रामं दृष्ट्वा, तौ दुःखितौ, प्राणभयात् संतप्तौ, अञ्जलिं कृत्वा, भीतौ, वाक्यम् ऊचतुः—"सौम्य, वयं रावणेन प्रेषितौ, एतां सेनां परीक्षितुम् आगतौ, रघुवंशानन्द!" इति। तयोः वचनं श्रुत्वा, दशरथात्मजः रामः, सर्वभूतहिते रतः, स्मितपूर्वकम् अब्रवीत्—"यदि यूयं सर्वां सेनां मां च दृष्टवन्तौ, यथासम्भवम्, अथवा यथादेशं कार्यं कृतम्, इच्छया प्रतिनिवर्तताम्। अथवा किमपि अदृष्टं अस्ति चेत्, तदपि पश्यताम्; वा विभीषणः सर्वं पुनः दर्शयिष्यति। यूयं गृहीतौ सन्तौ, प्राणान् न शङ्कीतम्; शस्त्रपरित्यक्तौ, दूतत्वेन गृहीतौ, न हन्येथाम्। एते रात्रिचरौ शत्रुपक्षहिता, गूढरूपिणौ, दूतौ मुक्तौ भवन्तु, हे विभीषण।" "महतीं लङ्कां प्रविश्य, राक्षसराजाय, धनदानुजाय, मम वाक्यं निवेदयतम्। यत् बलं सीताहरणे आश्रितं, तत् स्वयम् स्वसेनया, स्वबन्धुभिः, यथेष्टं दर्शयतु। श्वः प्रातः लङ्कां प्राकारतोरणसमन्वितां पश्य, मम बाणैः राक्षससेनां भग्नां च निरीक्षस्व।" एवं राघवेण समादिष्टौ शुकसारणौ "जयः" इति उक्त्वा, धर्मसंस्थापकं राघवम् प्रणम्य, प्रतिनिवृत्तौ।