जनकः राजा, राज्यम् यथावत् कुशलम् यज्ञस्य च निर्दोषम् प्रवृत्तिम् पृष्ट्वा, ततः ऋषीणाम्, तेषां गुरूणां पुरोहितानां च कुशलम् अन्विच्य, सर्वैः मुनिभिः सहितः सम्यक् समागतवान्। स राजा हृष्टः सन्तोषेण, हस्तौ अञ्जलिं कृत्वा, तं परमर्षिं सम्बोधितवान्। तदा मह्यं व्याहृतम् श्रुत्वा महर्षिः स्वस्थानम् उपविश्य, परमर्षिभिः सहितः आसीत्। ऋत्विजः, अध्वर्यवः, राजा च मन्त्रिभिः सहितः, यथोचितं सर्वे स्वेषु स्वेषु स्थानेषु समासन्नाः। तत्र विश्वामित्रं दृष्ट्वा, राजा उवाच—"अद्य मम यज्ञस्य सिद्धिः देवैः सम्पादिता। अद्य अहम् अर्चितः अस्मि, त्वद्-दर्शनात् यज्ञफलम् प्राप्तवान्। धन्यः अहम्, यः त्वया महर्षिणा आगतम्। ब्रह्मन्, त्वम् मुनिसहितः यज्ञवाटम् आगतः। विद्वांसः वदन्ति द्वादशरात्रं दीक्षां, ब्रह्मर्षे। तस्मात्, कौशिक, त्वम् देवांश् भागार्थिनः द्रष्टुम् अर्हसि।" इत्युक्त्वा, स राजा हृष्टवदनः तं मुनिवरम् पुनः अञ्जलिं कृत्वा भक्त्या प्राह—"भगवन्, एते युवान् देवसमौ विक्रमेण के? गजगमने वीरौ व्याघ्रवृषसमानौ, विशालपद्मलोचनौ, खड्गधनुःकर्णिनौ, अश्विनौ इव रूपेण, कौमारारम्भे स्थितौ।" "देवलोकात् इव अकस्माद् इह आगतौ, के एते, कस्य वा, किं कारणम्, पद्भ्याम् आगमनम्, मुनिवर?" "शस्त्रधारिणौ वीरौ, कस्य पुत्रौ, मुनिवर? इमं देशम् इमौ चन्द्रसूर्याविव शोभयतः।" "स्वरूपेण, गतिसंयुक्त्या, चेष्टया च तुल्यौ, केशाः काकपक्षसमाः, तयोः सत्यं श्रोतुम् इच्छामि।" एवं महात्मनः जनकस्य वचनानि श्रुत्वा, महर्षिः विश्वामित्रः आकाशगम्यः इव विवृणोति—"एते दशरथस्य पुत्रौ।" तयोः सिद्धाश्रमवासम्, राक्षसवधम्, निर्विघ्नम् आगमनम्, विशालादर्शनं च, अहल्यादर्शनम्, गौतमसंयोगम्, धनुर्धारणाय आगमनम्—सर्वम् एतत् महर्षिः विश्वामित्रः धर्मात्मनः जनकाय न्यवेदयत्, ततः तुष्णीम् आसीत्। एवं श्रीवाल्मीकि रामायणे बालकाण्डे एकपञ्चाशः सर्गः आरभ्यते। विश्वामित्रस्य वाक्यानि श्रुत्वा, तपसा दीप्तः शतानन्दः पुलकितः अभवत्। शतानन्दः, गौतमस्य ज्येष्ठपुत्रः, तपसा समन्वितः, रामदर्शनमात्रेण महतीं विस्मयम् आप। तौ राजपुत्रौ सुखोपविष्टौ दृष्ट्वा, शतानन्दः विश्वामित्रं मुनिवरम् उवाच— "मुनिवर, मम माता तपोनिष्ठा, किं साभूत् राजपुत्रस्य पुरतः? मम जननी, महातेजस्विनी, किं रामाय सर्वभूताभ्यः पूजां वन्यैः दत्तवती? किं तदा रामाय यद् दीर्घकालात् अभवत्, तच्छ्रावितम्? कौशिक, मम माता, साध्वी, किं रामदर्शनानन्तरम् मम पित्रा संयोगं प्राप्तवती? कौशिकनन्दन, मम पितरं, महात्मानं रामः पूजितवान् वा? कौशिकनन्दन, रामेण आगतेन, मम पितरं शान्तचित्तम् सत्कारादिभिः पूजितम् वा?" एवं वाक्यानि श्रुत्वा, महर्षिः विश्वामित्रः, वाक्यकुशलः, शतानन्दम् प्रत्युवाच—"मुनिवर, मया किञ्चित् अपि न अवशिष्टम्। सा भार्या मुनिना सह, रेणुका-भार्गवयोः यथा, संयोगं प्राप्तवती।" विश्वामित्रस्य वचः श्रुत्वा, महातेजाः शतानन्दः रामं प्रति उवाच—"स्वागतं ते, नरश्रेष्ठ! सौम्य, त्वं सौमित्रेण सह अजेयेन महर्षिणा विश्वामित्रेण नीतः, एतत् महद् भाग्यं। विश्वामित्रः अपरिमेयं तेजः, ब्रह्मर्षिः, तपसा प्राप्तः, तस्य परमं स्थानं अहम् जानामि। राघव, त्वत्तः अधिकभाग्यवान् न कोऽपि पृथिव्याम्, यः कौशिकपुत्रः तपस्वी रक्षकः तव।" "शृणु, यथाशक्ति यथावत्, कौशिकस्य महर्षेः चरितं कथयिष्यामि। स धर्मात्मा राजा, सततं रिपूञ्जयः, धर्मज्ञः, विद्वान्, प्रजाहिते रतः। प्रजापतेः पुत्रः कुशः नाम राजा अभूत्, तस्य पुत्रः बलवान् धर्मात्मा कुशनाभः। कुशनाभस्य पुत्रः गाधिः, गाधेः पुत्रः तेजस्वी महर्षिः विश्वामित्रः।" "स बलवान् विश्वामित्रः बहुसाहस्रवर्षाणि भूमिं राज्येन पालयामास। कदाचित् स राजा, महातेजाः, सैन्यम् समाहूय, चतुरङ्गबलैः परिवृतः, भूमिम् अतिक्रम्य नगरेषु, राष्ट्रेषु, नद्यः, पर्वतान्, आश्रमान् च क्रमशः गच्छन्, किञ्चित् आश्रमम् आगतः।