यदा विश्वामित्रस्य आगमनं श्रुत्वा, तदा धर्मात्मा जनकः राजा, शतानन्देन पुरोहितेन अग्रतः स्थितेन सह, त्वरितं तस्य स्वागताय उपस्थितः। तत्र महात्मानः ऋत्विजः अपि शीघ्रं हविः गृहीत्वा, श्रद्धया सहिताः, बहिः निर्गताः। ततः धर्मप्रधानः जनकः, यथान्यायं, मह्यं विश्वामित्राय मान्यं अर्घ्यं समर्पयामास। महर्षिः विश्वामित्रः तं पूजार्घ्यं महात्मनः जनकस्य हस्तात् गृहीत्वा, तस्य कुशलं यज्ञस्य च निर्विघ्नं प्रवृत्तिं पृष्टवान्। पुनः सः मुनिभिः, आचार्यैः, ऋत्विजः च सह, सर्वेषां कुशलं पृष्ट्वा, तान् सन्तोषेण यथायोग्यं अभिवाद्य, तत्र स्थितान् मुनिपुङ्गवान् सुस्वागतम् अकुर्वत्। ततः राजा जनकः, अञ्जलिं कृत्वा, विश्वामित्रं प्रति उवाच। तं वचनं श्रुत्वा, वयोवृद्धः मुनिः, अन्यैः मुनिभिः सहितः, उपवेशाय आसनं स्वीकृतवान्। ततः ऋत्विजः, पुरोहिताः, राजा च मन्त्रिभिः सह, यथासंस्कारं स्वस्वासनेषु उपाविशन्। विश्वामित्रं तत्र स्थितं दृष्ट्वा, जनकः राजा हर्षेण उक्तवान्—"अद्य मम यज्ञस्य सिद्धिः देवानां कृते सम्पूर्णा। अद्य अहं यज्ञफलम् अवाप्तवान्, भगवत् विश्वामित्रदर्शनात्; धन्यः अहम्, यस्य कृते एषः महर्षिः आगतः। "भगवन् ब्राह्मण, त्वम् ऋषिभिः सहितः यज्ञवाटिकायाम् आगतः; विद्वांसः वदन्ति, दीक्षायाः द्वादशरात्रं कालः अस्ति। तस्मात् कौशिक, त्वं देवान् यजमानांश्च पश्य।" इति स राजा, प्रहृष्टवदनः, मुनिं प्रति उक्त्वा, पुनरपि अञ्जलिं कृत्वा, भक्त्या पप्रच्छ—"भगवन्, एते द्वौ कुमारौ देवसमानवीर्यौ के? सिंहगमनौ, व्याघ्रवृषोपमौ, विशालपद्मलोचनौ, खड्गचापबाणधारिणौ, अश्विनौ इव रूपेण, कौमारावस्थायाम् स्थितौ।" "इमे पृथिव्यां किमर्थम् आगतौ? केषां पुत्रौ? कस्य हेतोः पद्भ्याम् आगतौ? दिव्यास्त्रधारिणौ, केषां पुत्रौ, मुनिवर? इमां भूमिं चन्द्रसूर्याविव शोभयतः। रूपेण, भाषया, गमनेन च तुल्यौ, श्यामकेशौ, वीर्यवन्तौ, तयोः यथार्थं श्रोतुमिच्छामि।" एवमुक्ते महात्मनः जनकस्य वचने, अपरिमेयः मुनिः प्राह—"एते दशरथस्य पुत्रौ।" तयोः सिद्धाश्रमवासं, राक्षसवधं, निर्विघ्नं आगमनं, विशालायाः दर्शनं, अहल्यादर्शनं, गौतमेन सह तस्याः संगमं, धनुः परीक्षणाय आगमनं च सर्वं जनकाय निवेदितवान् विश्वामित्रः, ततः तत्र विरराम। एतस्मात् अनन्तरं, श्रीवाल्मीकिरामायणे बालकाण्डे एकपञ्चाशः सर्गः आरभ्यते। तत्र विश्वामित्रस्य वचः श्रुत्वा, शतानन्दः, तपोधनः, रोमाञ्चितः अभवत्। गौतमस्य ज्येष्ठः पुत्रः शतानन्दः, तपसा दीप्तिमान्, रामदर्शनमात्रेण महदाश्चर्यं प्रपेदे। तौ राजपुत्रौ सुखोपविष्टौ दृष्ट्वा, सः विश्वामित्रं प्रति उवाच— "भगवन्, मम माता या दीर्घकालं तपसा युक्ता, सा किम् राजपुत्रस्य साक्षात् प्रकटिता? या महाभागा, सा किम् रामाय वन्यैः द्रव्यैः सर्वभूताभिवन्दनं कृतवती? यत् पुराकृतं दुःखं देवेन उपनतं, तत् किम् रामाय उक्तम्? कौशिक, या मम माता मुनिपत्नी, सा किम् रामदर्शनानन्तरं मम आचार्येण सह संगता? हे कौशिकात्मज, मम आचार्यः किम् अतिथिं प्राप्तं रामं पूजयामास? शान्तचित्तेन मम आचार्यः किम् रामात् सम्मानं उपगृह्य, तत्र अभिवादनं कृतवान्?" एवं शतानन्दस्य वचनं श्रुत्वा, महर्षिः विश्वामित्रः, वाक्यकुशलः, प्रत्युवाच—"मुनिवर, मया किञ्चित् अपि न परिहीनम्; तव माता ऋषिपतिना सह पुनः संगता, रेणुका यथा भार्गवेन।" इति। विश्वामित्रस्य वचः श्रुत्वा, शतानन्दः, महातेजाः, रामं प्रति उवाच—"स्वागतम् ते, नरश्रेष्ठ! सौम्य, त्वं शुभलक्षणः, अजय्येन महर्षिणा विश्वामित्रेण नीतः अत्र प्राप्तः। विश्वामित्रः अपरिमेयतेजाः ब्रह्मर्षिः, तपसा प्राप्तपरमपदः, तस्य महात्मनः स्थितिं अहं जानामि। त्वत्तः धन्यः कश्चन नास्ति, राघव, यः कौशिकसुतः, महातपस्वी, तव रक्षकः अभवत्। "शृणु, यथाशक्ति यथातथ्यं, कौशिकमहर्षेः चरितं वक्ष्यामि। सः धर्मात्मा राजा आसीत्, दीर्घकालम् अरिनिघ्नः, धर्मज्ञः, विद्यानिष्णातः, प्रजासुखपरायणः। प्रजापतेः पुत्रः कुशः नाम राजा आसीत्, तस्य पुत्रः बलवान् धर्मात्मा कुशनाभः। कुशनाभस्य पुत्रः गाधिः नाम प्रसिद्धः, गाधेः पुत्रः महातेजाः महान् मुनिः विश्वामित्रः।