राघवः शत्रुसूदनः तं महोर्मिमन्तं सागरं नातितराम, स तु नद्यापतिं समीपमुपविष्टः स्थितवान्। तदा सागरः स्वयमेव सागरमध्यात् उदितः, यथा सूर्यः उदयाचलात् वा मेरुशिखरात् उदेति स्म। सागरः तु महाभोगिभिः सह समुपस्थितः, येषां मुखानि ज्वलन्ति स्म, स्फटिकसदृशः, सुवर्णाभरणैः शोभितः। स रक्तमाल्यवसनधारी, कमलदललोचनः, शिरसि सर्वपुष्पसम्भवां दिव्यां मालां धारयन् आसीत्। शुद्धहेममणिमयानाभरणैः, स्वयम्भूजन्मरत्नैः, विविधधातुसंयुक्तैः, हिमवतः इव नानाविधधातुरत्नैः, एकपङ्क्तौ कम्पमानया धवलप्रभया शोभमानः। गङ्गासिन्धुप्रधानाभिः नद्यः, महाग्राहमण्डलैः, व्याकुलभोगिभिः, राक्षसैः च परिवृतः स सागरः, बलसम्पन्नः, सुरान् रूपसम्पन्नान्, नानाविधाकारान्, पुरस्तात् उपगम्य सम्बोधितवान्। स अञ्जलिं कृत्वा राघवं शरपाणिं वाक्यमिदं उवाच— "पृथिव्यापः अनिलः आकाशम् अग्निश्च, हे राघव, स्वस्वरूपे नित्यं स्थिताः, सनातनमार्गानुगाः। ममापि एष एव स्वभावः— अहं गम्भीरः दुर्गमश्च; यदि अहं शुष्कः स्यात्, तदा स्वभावपरिवर्तनं स्यात्— एतदहं ते ब्रवीमि। न कामात्, न लोभात्, न भयात्, हे नरश्रेष्ठ, अहं कदापि जलानां प्रवाहं निवारयितुं न शक्नोमि, यत्र महाग्राहा निलीयन्ते। अहं ते मार्गं विधास्यामि, सहिष्ये च; यावत् तव सैन्यं तर्त्स्यति, तावत् ग्राहा विघ्नं न करिष्यन्ति। कपिसैन्यस्य तर्तुम् अहं स्थलं इव दृढं करिष्यामि।" तदा रामः तम् उवाच— "शृणु, हे वरुणालय, एष मे महाबाणः न प्रमृष्यते— कस्यां दिशि सन्दध्यां?" इति। रामस्य वचः श्रुत्वा, तं च महाबाणं दृष्ट्वा, महाबलः तेजस्वी च सागरः राघवम् इदं वचनम् अब्रवीत्— "ममोत्तरे देशे, अपि च पुण्यतरं स्थलं अस्ति, यत् लोके द्रुमकुल्येति प्रसिद्धम्, यथा त्वं प्रसिद्धः। तत्राभीरोमुख्यैः पापकर्मभिः लुब्धकैः सह, मम वारि पिब्यते। तेषां दुष्कृतिनां तेन पातकेन अहं न सहिष्ये; तत्रैव तव अयम् अमोघः उत्तमः बाणः सन्दधीत।" सागरस्य महात्मनः वचः श्रुत्वा, रामः तं दीप्तं बाणं, यथोक्तदिशि, सागरात् अपाकृष्य सन्दधौ। तेन बाणेन मरुकान्तारं नाम प्रदेशः, पृथिव्याम् प्रसिद्धः, विदारितः, यत्र बाणः विद्युत्सदृशः तु विद्योतितः। तत्र भूमिः बाणविदारणेन ननाद, तस्मात् विवरात् अधोभूमेः वारि निर्गतम्। तत्र विवरः उत्पन्नः, "विदार" इति ख्यातः, यत्र वारि सततम् समुद्रजलसदृशं दृश्यते। भीषणः शब्दः उत्पन्नः, तेन बाणपातेन तस्य प्रदेशस्य अन्तः सलिलम् अपि शुष्कीकृतम्। तद् मरुकान्तारं त्रिषु लोकेषु प्रसिद्धं जातम्; तं प्रदेशं शोषयित्वा दशरथात्मजः रामः, बुद्धिमान् वीरः, तत्र मरुकान्ताराय वरं दत्तवान्। स तु वरः— "गवां समृद्धिः, अल्परोगता, फलमूलबहुलता, स्नेहबहुलता, दुग्धसमृद्धिः, मधुरगन्धता, विविधौषधिसम्पदः" इति। एवं रामवरेण तैः चान्यैः च बहुभिः गुणैः समन्वितं मरुकान्तारं सुरक्षितमङ्गलमार्गं जातम्। तस्य प्रदेशस्य दग्धत्वे, सागरः नद्याधिपः, समस्तशास्त्रविदं राघवं वाक्यमिदं उवाच— "एष नलः विश्वकर्मणः पुत्रः, पित्रा वरप्रदत्तः, प्रियश्च। एष उत्साही कपिः मय्युपरि सेतुं निर्मातुं अर्हति; अहं तं धारयिष्यामि, यथा तस्य पिता पूर्वं कृतवान्।" एवं उक्त्वा सागरः अन्तर्धानं गतः। तदा नलः, कपिश्रेष्ठः, रामं महाबलम् उवाच— "अहं अयं महाग्राहालयं सेतुना तर्तुम् अर्हामि; पित्रा दत्तकौशलं मयि वर्तते, यथा सागरः उक्तवान्। लोके दण्ड एव श्रेष्ठः, इति मे मतिः; क्षमायाः, सान्त्वस्य, दानस्य वा कृतघ्नेषु लज्जा। अस्य भीषणस्य सागरस्य, सेतुबन्धनदर्शनकामस्य, राघवभयात् गम्भीरमार्गः दत्तः। मम माता मन्दरे विश्वकर्मणः वरं प्राप— 'त्वत्तुल्यः पुत्रः ते जायेत' इति। अहं तस्य एव पुत्रः, विश्वकर्मणः सदृशः; स एव मम स्मारयामास, हे महोदधि। न च अहं त्वया अनुक्तः स्वगुणान् वदेमि। अहं अपि वरुणालये सेतुं कर्तुं समर्थः; तस्मात् कपिश्रेष्ठैः अद्यैव सेतुं निर्मीयताम्।" रामस्य आज्ञया, सर्वे कपिश्रेष्ठाः हृष्टाः, लक्षशः महावने प्रविश्य, वृक्षान् छित्वा, सागरस्य तीरं प्रति नयन्ति स्म। ते कपिसैन्यनायकाः पर्वतसदृशाः, तत्र सालेष्वकर्यधववंशकुटजार्जुनतालतिलकतिनिशादीन् वृक्षान् छित्वा, सागरं पूरयन्ति स्म।