रामः तु यत्नपूर्वकं सम्यक् पूजयित्वा सागरं तस्य रूपं द्रष्टुम् इच्छन् अपि, स तु मन्दगतिः सागरः रामस्य समक्षं स्वं रूपं न प्रकाशयामास। तदा रामः कोपसंरक्तनेत्रः समीपस्थितं शुभलक्षणं लक्ष्मणं इत्युवाच— “अहं मन्ये, गर्व एव सागरस्य स्वयमेव न आगमने कारणम्। शान्तिः क्षमा सरलता मृदुता च—एते गुणाः साधूनां केवलं योग्येषु फलन्ति, न तु अयोग्येषु; यः तु आत्मप्रशंसकः, दुष्टः, दर्पयुक्तः, अविनीतः च—तस्मिन् लोके केवलं दण्डधरः एव मान्यः भवति, न तु साम्ना केवलं कीर्तिः यशः वा प्राप्तुं शक्यते। “इमस्मिन् लोके, लक्ष्मण, सौम्यतया विजयः न सिध्यति; अद्य अहम् बाणैः मकरालयं च तत्र वासिनः च विदारयिष्यामि। पश्य, सौम्य, यथा जलानि सर्वत्र प्लवमानैः प्राणिभिः बाध्यन्ते; पश्य, लक्ष्मण, अहं नागानां देहान् विदलयामि। एषु महान् मत्स्यानाम् अङ्गानि, गजानां च शुण्डाः, शङ्खशुक्तिसमूहः, विविधाः मत्स्याः मकराः च दृश्यन्ते। अद्य अहम् महायुद्धेन सागरं शोषयिष्यामि; मकरालयः मम क्षमां दुर्बलतां मन्यते। “आनय मे धनुः, सौम्य, विषधरसमानान् बाणांश्च; अहम् एतं सागरं शोषयिष्यामि—वनराः पादेनैव तरिष्यन्ति। अद्य, सागरः अचलः अपि, मम रोषेण कम्पितः भविष्यति; तटपर्यन्तः सहस्रतरङ्गसमाकीर्णः। मम बाणैः सीमाः विनाशयिष्यामि, वरुणालयं च संक्षोभयिष्यामि, यः महासागरः महादैत्यसमाकीर्णः।" एवं उक्त्वा रामः धनुः हस्ते कृत्वा, कोपसंरक्तलोचनः, कालाग्निवत् दुर्धर्षः अभवत्। स तु भीषणं धनुः संधाय, बाणैः लोकं कम्पयन्, इन्द्र इव वज्रं प्रक्षिपन्, तीक्ष्णान् बाणान् विससर्ज। ते दीप्ताः शीघ्रगामिनः महाबलिनः बाणाः सागरजलानि प्रविश्य, तत्र स्थितान् नागान् त्रासयामासुः। महासागरः मत्स्यमकरसमाकीर्णः, वेगेन प्लुत्वा, भीषणः अभवत्, वातघोषेण निनदन्। महाप्रवाहसमावृतः सागरः, शङ्खशुक्तिसमूहैः आवृतः, धूमध्वजितजलः, सहसा समाकुलः अभवत्। ज्वलन्मुखाः दीप्तनेत्राः नागाः च, पातालवासी महाबलिनः दैत्याः च, सन्तप्ताः अभवन्। सागरराजस्य तरङ्गाः, शिखरयुक्ताः, विन्ध्यमन्दरसमाः, सहस्रशः उत्तिष्ठन्ति स्म। वरुणालयः, महाप्रवाहसमूहयुक्तः, कम्पितनागराक्षसः, क्षिप्तमहामकरः, निनादमकरोत्। ततः सौमित्रिः आकुञ्च्य, राघवस्य भीषणवेगेन धनुः संधत्तं दृष्ट्वा, धनुषि उपलिप्य, उवाच—“मा कृथाः!” इति, यदा रामः दीर्घं श्वसितवान्। “एतेन विना अपि, वीर, तव कार्यं सागरे सम्पद्यते; त्वादृशाः कोपवशं न यान्ति—शुभं चरित्रं दीर्घकालं दृश्यताम्।” एवं च, आकाशे गुह्याः ब्राह्मर्षयः सुरर्षयः च “हा” इति शब्दं कृत्वा, महस्वनाः “मा कृथाः!” इति चुक्रुशुः। शृणु, श्रीमद्वाल्मीकीय-रामायणे युद्धकाण्डे द्वाविंशः सर्गः। तदा रघूत्तमः सागरं प्रति कठोरं वचनमुवाच—“अद्य अहं त्वां शोषयिष्यामि, महोदधे, सह पाताललोकस्य। यदा बाणैः तव आपः दग्धाः स्युः, शुष्के तव शयने महधूलीसमूहः उत्पत्स्यते। मम बाणवर्षेण वानराः पादेनैव पारं यास्यन्ति। त्वं मम पुरुषत्वं वीर्यं च न विज्ञातवान्; व्यर्थं अन्वेषणं कृत्वा, दैत्यालय, त्वं मया शीघ्रं पीडां अनुभविष्यसि।” ततः ब्रह्मदण्डोपमं ब्रह्मास्त्रं उत्तमधनुषि संनद्ध्य, महाबलः रामः तं बाणं सन्दधौ। सहसा रामेण धनुः संधत्ते, व्योम निनदितम्, पर्वतानि च कम्पितानि। तमसा आवृतं जगत्, दिशः न प्रकाशन्ते स्म, सरितः सरांसि च शीघ्रं व्याकुलानि। सूर्यचन्द्रमसौ तारागणैः सह तिर्यग्गामिनौ, व्योम सूर्यरश्मिभिः दीप्तं तमसा चावृतम्। तदा आकाशं शतशः उल्काभिः दीप्तम्, वायुमण्डलात् समाना निनदाः निर्गता। तस्य तेजसा दिव्याः वाताः ववुः, व repeatedly वृक्षान् उन्मूल्य, मेघान् वहन्तः। पर्वतशिखराणि चिक्षिपुः, शिखराणि च भिन्नानि, आकाशे च महाघनाः मेघाः निनदन्तः संजज्ञिरे। ते महाबलिनः ज्वलनसदृशं अग्निं विसृज्य, दृश्यमानाः प्रजाः गर्जितेन सह विललापुः। अदृश्याः प्राणी अपि भीषणं शब्दं कृत्वा, कम्पिताः, शीतलाः, भयभीताः, चचालुः। ते महाभयेन व्याकुलाः, न च प्रचेष्टन्त, प्राणिभिः जलतरङ्गैः, नागैः, राक्षसैः सह। तदा सहसा महाबलः सागरः, भीषणवेगेन, तटात् योजनं परं महाप्रवाहं कृत्वा अतिक्रान्तः। राघवः, रिपुघातकः, तं समुत्क्षिप्तं सागरं न अतिक्रान्तवान्, सरित्स्रोतसां नाथस्य समीपे तस्थौ।