रामः अपि, महर्षेः गौतमस्य यथाविधि परममानं प्राप्य, ततो मिथिलां प्रति प्रस्थितवान्। ततः विश्वामित्रेण प्रेषितः रामः सौमित्रिणा सह ईशानदिशं प्रति गच्छन्, जनकस्य महात्मनः यज्ञवाटिकां समीपमगच्छत्। तत्र रामः लक्ष्मणेन सह तं ब्राह्मणश्रेष्ठं विश्वामित्रं उवाच—“एषा जनकस्य महात्मनः यज्ञसमृद्धिः प्रशंसनीया। अत्र बहवः पुण्यशीलाः ब्राह्मणाः, विविधदेशात् आगताः, वेदाध्ययने लग्नाः दृश्यन्ते। मुनिनां च आश्रमाः दृश्यन्ते, शतानि रथानां तत्र संकुलानि; हे ब्राह्मण, अस्माभिः स्थातुं यत्र योग्यं स देशः निर्दिष्टव्यः।” रामस्य वचः श्रुत्वा महर्षिः विश्वामित्रः निर्जने सलिलयुक्ते स्थले निवेशनं व्यवस्थितवान्। विश्वामित्रस्य आगमनं श्रुत्वा, राजा जनकः, अग्रेसरः शतानन्दः पुरोहितः च, शीघ्रं तत्र आगतवन्तः। महात्मानः ऋत्विजः अपि, श्रद्धया हवनं गृहीत्वा तत्क्षणमेव बहिः निर्गताः। धर्मनिष्ठः राजा जनकः, विश्वामित्राय यथाधर्मं पूजार्घ्यं दत्तवान्; विश्वामित्रः अपि महात्मनः जनकस्य ताम् अर्चनां प्राप्य, तस्य कुशलं तथा यज्ञस्य निर्विघ्नं प्रवृत्तिं पृष्टवान्। ततः ऋषीणां, आचार्याणां, पुरोहितानां च कुशलं पृष्ट्वा, सः सर्वान् मुनीन् यथोचितं सस्मितं अभिवाद्य, राजा च अञ्जलिं कृत्वा तं मुनिश्रेष्ठं उवाच। ततः सः महर्षिः, जनकस्य वचनं श्रुत्वा, ऋषिसहितः आसने उपाविशत्। ऋत्विजः, होत्राः, राजा च मन्त्रिभिः सह, सर्वे यथायोग्यं स्वेषु आसनेषु उपविष्टाः। तत्र विश्वामित्रं दृष्ट्वा राजा उवाच—“अद्य मम यज्ञसिद्धिः देवैः सम्पूर्णा। अद्य अहं यज्ञफलम् अवाप्तवान्, तव दर्शनात्; धन्योऽस्मि, पुण्यश्लाघ्यः च, यस्य महर्षिः स्वयम् आगतः। हे ब्रह्मन्, त्वं मुनिसहितः यज्ञवाटिकाम् आगतः; विद्वांसः वदन्ति द्वादशरात्रं दीक्षा भवति, हे ब्रह्मर्षे। तस्मात् कौशिक, यजमानैः देवैः सह त्वं द्रष्टव्यः।” एवमुक्त्वा, सः राजा, मुदितवदनः, पुनः अञ्जलिं कृत्वा विश्वामित्रं पप्रच्छ—“भगवन्, एते द्वौ कुमारौ के? देवैः समौ वीर्ये, कस्य पुत्रौ?” “गजगमने, व्याघ्रवृषसमौ, विशालपद्मलोचनौ, खड्गबाणधनुष्मन्तौ, सौन्दर्ये अश्विनौ इव, कौमारारम्भे स्थितौ। केन कारणेन, कस्य पुत्रौ, के इह आगतौ, इव दिव्यमानुषौ, भूमौ पादाभ्यां आगतौ? उत्तमायुधधारिणौ, केषां पुत्रौ, हे महर्षे? इमां भूमिं चन्द्रसूर्याविव विभूषयतः। समरूपौ, समवेषौ, समचारिणौ, केशाः काकपक्षनिभाः, एषां यथार्थं श्रोतुमिच्छामि।” एवं महात्मनः जनकस्य वचनं श्रुत्वा, अपारः मुनिः प्रतिपेदे—“एते दशरथस्य पुत्रौ।” ततोऽसौ सिद्धाश्रमवासं, राक्षसानां वधं, निर्विघ्नं आगमनं, विशालादर्शनं, अहल्यादर्शनं, गौतमसमागमं, धनुर्धारणार्थं आगमनं च, सर्वं जनकाय न्यवेदयत्। ततः मुनिः तुष्णीं बभूव। एतस्मिन्नन्तरे, तद्वाक्यं श्रुत्वा, तेजस्वी ब्रह्मचारिणः शतानन्दः, रोमाञ्चं प्राप, विस्मितः च अभवत्। गौतमस्य ज्येष्ठपुत्रः शतानन्दः, तपसा दीप्तः, केवलेन रामदर्शनात् महदाश्चर्यं प्राप। तौ सुस्थितौ राजपुत्रौ दृष्ट्वा, सः विश्वामित्रं उवाच—“मुनिश्रेष्ठ, मम माता, या दीर्घकालं तपस्विन्यभूत्, सा किल राजपुत्रस्य पुरतः प्रकटिता? मम माता, या महातेजस्विनी, सा रामाय सर्वभूतार्हं पूजनं वन्यैः दत्तवती? मम मातुः, या देवेन कृतं दुःखं, तत् रामाय कथितं किल? कौशिक, मम माता, मुनिपत्नीनां श्रेष्ठा, रामदर्शनानन्तरं, मम आचार्येण सह संयोगं प्राप्तवती किल? हे कौशिक, मम आचार्यः, अत्र आगतम् अतिथिं रामं महात्मानं, पूजया सत्कारं कृतवान् किल? कौशिकपुत्र, मम आचार्यः, प्रसन्नचित्तः, रामात् आगतम् सत्कारं अभिवादनं च प्राप्तवान् किल?” एवं शतानन्दस्य वचनं श्रुत्वा, वाक्यकुशलः महर्षिः विश्वामित्रः प्रत्युवाच—“मुनिश्रेष्ठ, मया किञ्चिदपि न विहितम्; सा भार्या मुनिना सह, रेणुकाभार्गववत्, पुनः संयुक्ता।” विश्वामित्रस्य वचः श्रुत्वा, तेजस्वी शतानन्दः, रामं प्रति वचनं अभाषत। एवं सुसम्प्रयुक्तया श्रृङ्खलया, वाक्यानां अनुक्रमेण, रम्यया कथया, एतेषां श्लोकानां अर्थः एकस्मिन् प्रवाहे सम्यक् निविष्टः।