ततः स राघवः समुद्रतीरे कुशान् सम्यक् सञ्चित्य, पूर्वाभिमुखः कृताञ्जलिः, महोदयस्य समुद्रस्य पुरतः शयानः अभवत्। शत्रुसूदनः रामः, सर्पवर्तुलसन्निभेन बाहुना, शुद्धहेमविभूषितेन, शय्यायाम् उपविष्टः। तस्य बाहू रत्नाङ्गदहेमकङ्कणाभ्यालिङ्गितौ, उत्तममुक्ताभरणैः शोभितौ, सततं कुलाङ्गनाभिः स्नेहपूर्वकं स्पृष्टौ। पूर्वं चन्दनागुरुभिः सेवितौ, उदितार्करश्मिसदृशचन्दनरागेण शोभितौ, सीतया च महाभागया शय्यायां समं शोभितौ, तक्षकस्येव भोगविलासः, गङ्गाजलेन च स्नापितौ। युद्धकाले प्रलयान्तकालोपमौ, रिपूणां दुःखवर्धकौ, सुहृदां हर्षदायकौ, दीर्घौ, समुद्रतीरे विश्रान्तौ। पुनः तस्य दक्षिणबाहुः धनुर्ज्याताडनचिह्नितत्वक्, सव्यबाहुः महायष्टिसदृशः, तौ बाहू विश्राम्य, सहस्रगवां दाता महाबाहुः इत्युवाच—"अद्याहं वा समुद्रं तरामि, वा मृत्युम् उपयामि।" एवं रामः, दृढनिश्चयः, विशालबाहुः, यथाविधि विनीतः, तपस्विव, महोदयस्य समुद्रस्य पुरतः शयानः अभवत्। रामः, कुशच्छन्ने भूमौ शयानः, जाग्रतः संयतः च, तत्र त्रिरात्रं व्यतीतवान्। धर्मात्मा रामः, स्वधर्मनिष्ठः, तत्र त्रिरात्रं तपः कृत्वा, नद्याधिपतिं समुद्रं पूजयामास। तथापि, मनःशिथिलः स समुद्रः, रामेण सम्यक् पूजितः सन् अपि, तस्मै न स्वं रूपं दर्शयामास। तदा क्रोधसंरक्तलोचनः रामः, समीपस्थितं शुभलक्षणं लक्ष्मणं इत्युवाच। "गर्वः एषः समुद्रस्य स्वयमेव न प्रकटते; शमः, क्षमा, सरलता, मृदुता—एते गुणाः साधूनां केवलं पात्रेषु फलं ददाति, नापात्रेषु। स्वयम् आत्मनं स्तुवतः, पापस्य, दुष्टस्य, दर्पयुक्तस्य—एवंविधस्य जनस्य लोके केवलं दण्डधारणं पूज्यते; न केवलं साम्ना कीर्तिः लभ्यते।" "अस्मिन्लोके, लक्ष्मण, युद्धविजयः न मृदुतया सिध्यति; अद्य मम बाणैः मकरालयं च तद्वासिनः च विदारयिष्यामि। पश्य, सौम्य, कथं सर्वत्र जलानि प्लवमानैः प्राणिभिः निरुद्धानि भविष्यन्ति; पश्य, लक्ष्मण, मया विदारितानां नागानां देहान्। एते महान् मत्स्याः गजवदनाः, शङ्खमुक्तिकासमूहाः, विविधानि मत्स्यप्रकाराः मकराश्च। अद्य महायुद्धेन समुद्रं शोषयिष्यामि; मकरालयः एषः मम क्षमां दुर्बलतां मन्यते।" "मम धनुः, सौम्य, विषसर्पसमाः बाणांश्च आनय; अहं समुद्रं शोषयिष्यामि—वानराः पादेनैव तरिष्यन्ति। अद्य, अचलोऽपि सन्, समुद्रं कोपेन कम्पयिष्यामि, तटरेखाविभूषितं, सहस्रतरङ्गसंकीर्णम्। मम बाणैः सीमाः विनाशयिष्यामि, वरुणालयं च बाधिष्यामि, महोदधिं महाबलदानवसंघाकीर्णम्।" एवं उक्त्वा, रामः धनुर्धरः, क्रोधदीप्तलोचनः, कालाग्निसदृशः दुर्धर्षः अभवत्। स भयानकं धनुः सञ्चालयन्, बाणैः जगत् कम्पयन्, इन्द्रवज्रनिपातवत् तीक्ष्णान् बाणान् सन्दधौ। ते दीप्ताः शीघ्राः महाबलाः बाणाः, समुद्रस्य जलानि प्रविशन्तः, तत्र नागान् भीषयामासुः। महोदधिः मत्स्यमकरसंकीर्णः, उग्रतरङ्गवातनिनादेन कम्पितः, भीषणः अभवत्। स महान् समुद्रः, महातरङ्गशङ्खमालिनः, धूम्रगम्भीरजलेन, सहसा विक्षुब्धः अभवत्। दीप्तमुखाः, ज्वलन्मुखाः, नागाः, पातालवासी महाबलदैत्या अपि, तत्र विक्षुब्धाः अभवन्। समुद्रराजस्य तरङ्गाः, शृङ्गयुक्ताः, विंध्यमन्दरगिरिसदृशाः, सहस्रशः समुत्पेतुः। वरुणालयः, तरङ्गसमूहेन, विक्षुब्धनागराक्षसैः, प्रपातितमहामकरैः, निनादेन व्याप्तः अभवत्। तदा सौमित्रिः उत्थाय, राघवस्य भीषणवेगेन, अगाधधनुषः सन्धानं दृष्ट्वा, धनुषि सन्नद्धः, रामस्य उच्छ्वसितस्य समीपे, 'मा कुरु' इति उवाच। "एतेन विना अपि, वीर, तव समुद्रसम्बन्धी कार्यं अद्यैव सिध्यति; त्वादृशाः कोपवशं न याति—तव उत्तमाचरणं चिराय दृश्यताम्।" तथा आकाशस्थैः गुह्यैः ब्रह्मर्षिभिः सुरर्षिभिश्च, "हाहा!" इति शब्दः कृतः, "मा कुरु!" इति च महान् शब्दः श्रावितः। इदानीं विश्रुतस्य वाल्मीकीयस्य रामायणस्य युद्धकाण्डे द्वाविंशः सर्गः शृणु। तदा रघूत्तमः समुद्रं प्रति कठोरवचनानि अब्रवीत्—"अद्य त्वां, महोदधे, पातालसहितं शोषयिष्यामि।" "यदा बाणैः तव जलानि दग्धानि, शुष्कः सन्, तव मृतशय्यायां महाः धूलिध्वजः उत्पत्स्यते।" "मम धनुषः मुक्तबाणवर्षेण, वानराः पादेनैव पारं तरिष्यन्ति।" "त्वं मम पुरुषत्वं वीर्यं च न वेत्सि, व्यर्थं विचिन्वन्; त्वं, दैत्यालय, मया शीघ्रं पीडां अनुभविष्यसि।" इति उक्त्वा, ब्रह्मदण्डोपमं ब्रह्मास्त्रं उत्तमधनुषि सन्धान्य, महाबलः रामः तद् धनुः सञ्जगृाह।