यदा रामेण सह सौमित्रिणा विश्वामित्रस्य नेतृत्वे मिथिलां प्रति गमनं कृतम्, तदा दिव्यानां मृदङ्गानां शब्देन सह महापुष्पवृष्टिः अभवत्। तत्र गन्धर्वाः अप्सरसश्च महोत्सवं कृतवन्तः। देवाः अपि अहल्यां तपोबलविशुद्धदेहां गौतमवचनानुवर्तिनीं दृष्ट्वा ‘शुभम्, शुभम्’ इति स्तुतिं कृतवन्तः। ततः तेजस्वी गौतमः स्वपत्नी अहल्यया सह सुखेन वर्तते स्म। तौ रामं सम्यक् पूजयित्वा, महातपस्वी स्वं तपः पुनः आरब्धवान्। रामः अपि तेन महर्षिणा गौतमेन यथाविधि पूजितः सन्, तस्मात् स्थलात् मिथिलां प्रति प्रस्थितवान्। पूर्वदिशं प्रति गच्छन् रामः सौमित्रिणा सह विश्वामित्रेण नेतृत्त्वे यज्ञवाटिकाम् उपससार। तत्र रामः लक्ष्मणेन सहितः तं श्रेष्ठं मुनिं उवाच—‘महात्मनः जनकस्य यज्ञसमृद्धिः खलु प्रशंसनीया।’ तत्र सहस्रशः पुण्यात्मानः विप्राः देशदेशात् आगत्य वेदाध्ययनपराः दृश्यन्ते स्म। मुनिवनानि अपि तत्र दृश्यन्ते, शतानां रथानां समूहैः सहितानि। ‘हे ब्रह्मन्, कुत्र वासस्थानं निर्दिश यत्र वयं वसेम’ इति रामः उवाच। रामस्य वचनं श्रुत्वा महर्षिः विश्वामित्रः निर्जने सलिलसम्पन्ने स्थले तेषां वासमव्यवस्यत्। विश्वामित्रस्य आगमनं श्रुत्वा, तदा राजा जनकः, शतानन्दपुरोगमः, शीघ्रं तत्र आगतः। ऋत्विजः अपि त्वरया हविर्गृह्य, श्रद्धया सह बहिः निर्गताḥ। धर्मप्रधानः राजा जनकः विश्वामित्राय यथाविधि पूजां कृतवान्। विश्वामित्रः अपि महात्मनः जनकस्य तां पूजां स्वीकृत्य, राज्ञः कुशलं यज्ञस्य च निर्विघ्नतां पृष्टवान्। ततः सः मुनिनां, आचार्याणां, ऋत्विजाम् अपि कुशलं पृच्छित्वा, सर्वैः मुनिभिः यथोचितं संमिलित्वा हृष्टः अभवत्। तदा राजा अञ्जलिं कृत्वा तम् ऋषिं उवाच—‘अद्य मम यज्ञः देवैः सफलीकृतः। त्वद् दर्शनात् मम यज्ञफलम् आप्तम्। धन्योऽस्मि, भाग्यवानस्मि, यः त्वत् आगमनम् आप्नोत्। ब्रह्मन्, त्वं मुनिभिः सहितः अत्र यज्ञवाटिकायाम् आगतः। द्वादशरात्रं दीक्षा इति विद्वांसः वदन्ति। तस्मात् त्वं देवांश्च, हविर्भाजः, पश्य।’ एवं कृत्वा हृष्टमुखः राजा पुनः भक्त्या अञ्जलिं कृत्वा पप्रच्छ—‘भगवन्, एते उभौ कुमारौ कः? कस्य पुत्रौ? देवरूपसमौ, गजगमनौ, व्याघ्रवृषसमानौ, पद्मलोचनौ, खड्गचापबाणधारिणौ, अश्विनौ इव रूपेण, कौमारे स्थितौ। अमरावत् इव पृथिव्याम् आगतौ, कस्य हेतोः, कस्य पुत्रौ, के वा एते, ब्रह्मन्?’ ‘शस्त्रपाणीनौ, कस्य पुत्रौ, किमर्थं अत्र आगतौ? चन्द्रसूर्याविव पृथिवीं शोभयतः। रूपेण, सञ्चारेण, लक्षणेन समानौ, केशाः काकपक्षनिभाः, एषां यथार्थं श्रोतुम् इच्छामि।’ एवं महात्मनः जनकस्य वचनं श्रुत्वा, अपरिमितः मुनिः व्याजहार—‘एते दशरथस्य पुत्रौ।’ ततः तयोः सिद्धाश्रमवासं, राक्षसवधं, विशालादर्शनं, अहल्यादर्शनं, गौतमसंयोगं, धनुर्धारणाय आगमनं च सर्वं जनकाय आचष्ट। ततः मुनिः तुष्णीं बभूव। एवं विश्वामित्रस्य वचनं श्रुत्वा, शतानन्दः, गौतमस्य ज्येष्ठपुत्रः, तपसा दीप्तिमान्, रामदर्शनमात्रेण महद् विस्मयं प्राप्य, रोमाञ्चितः अभवत्। सः तौ राजपुत्रौ सुखोपविष्टौ दृष्ट्वा, विश्वामित्रं प्राह—‘भगवन्, मम जननी या दीर्घकालं तपस्यायाम् आसीत्, सा किल रामस्य सन्निधौ प्रकटिता? या मम जननी महातेजस्विनी, सा रामाय समस्तभूताभिवन्दनपूर्वकं वन्यैः द्रव्यैः पूजां कृतवती? या मम मातरं दिव्येनापि दुःखेन पीडिता, सा कथा रामाय उक्ता वा? कौशिक, या मम माता श्रेष्ठा मुनिपत्नीनां, सा रामदर्शनानन्तरं पितरं पुनः प्राप्तवती वा? हे कौशिक, मम पितरं रामः पूजितवान् वा? मम पितरं शान्तचित्तं रामः सत्कारं च कृतवान् वा?’ एवं शतानन्देन प्रश्नाः कृताः, यत्र विश्वामित्रेण सर्वं यथावत् निवेदितम्।