सा अहल्या, सम्यक् प्रसन्नचित्ता, पाद्य-अर्घ्य-आतिथ्य-गुणान् सम्यक् समर्प्य, ककुत्स्थं विधिपूर्वकं सत्कारमकरोत्। ककुत्स्थः अपि तान् सत्कारान् यथाविधानं सस्नेहम् अङ्गीकृत्य, तत्र स्थितवान्। तस्मिन् काले दिव्यानां दुन्दुभीनां निनादेन सह महत् पुष्पवृष्टिः अभवत्; गन्धर्वाः अप्सरसोऽपि परमं महोत्सवं चक्रुः। देवाः अहल्यां दृष्ट्वा, तपसः प्रभावेन शुद्धदेहां, गौतमस्य वचननिष्ठां, “शुभम्, शुभम्” इति स्तुतिमकुर्युः। तदा महातेजाः गौतमः, अहल्यया सह, परमं हर्षं प्राप्य, रामं सम्यग् पूज्य, स्वानि तपांसि पुनः समारभत। रामः अपि तस्मात् महर्षेः गौतमस्य यथाविधानं परमं सत्कारं प्राप्य, ततः मिथिलां प्रति प्रस्थितः। ततः रामः सौमित्रिणा सह, विश्वामित्रस्य नेतृत्त्वेन, ईशान्यां दिशं प्रस्थितः, यज्ञवाटिकाम् उपससाद। रामः लक्ष्मणेन सह तं महर्षिं उवाच—“एषा जनकस्य महात्मनः यज्ञसमृद्धिः खलु प्रशंसनीया।” तत्र विविधान् प्रदेशेभ्यः आगतानां सहस्रशः पुण्यशीलानां वेदाध्ययननिष्ठानां ब्राह्मणानां समवायः दृश्यते। मुनिनां आश्रमाः अपि शतशः रथसंघैः समाकीर्णाः दृश्यन्ते; “हे ब्रह्मन्, यत्र वयं वसेम, तादृशं स्थानं निर्दिश,” इति रामः उवाच। रामस्य वचः श्रुत्वा, महर्षिः विश्वामित्रः सलिलयुक्ते एकान्ते वासस्थानम् व्यवस्थितवान्। विश्वामित्रस्य आगमनं श्रुत्वा, स राजा जनकः, शतानन्दं पुरस्कृत्य, सम्यक् धर्मे स्थितः, त्वरया जगाम। ऋत्विजः अपि महात्मानः, त्वरया हविः गृह्य, श्रद्धया सह शीघ्रं निर्गताः। जनकः धर्मप्रधानः, विश्वामित्राय यथान्यायं पूजनीयम् अर्घ्यम् अदात्; विश्वामित्रः अपि महात्मनः जनकस्य तां पूजां स्वीकृत्य, राज्ञः कुशलं, यज्ञस्य च निर्विघ्नं प्रवृत्तिं पप्रच्छ। ततः सः ऋषीणां, आचार्याणां, पुरोहितानां च कुशलं पृष्ट्वा, सर्वैः मुनिभिः यथोचितं सहर्षं सन्दर्शनेन संमिलितः। ततः स राजा, कृताञ्जलिः, तं महर्षिं उवाच। तदा सः महर्षिः, अन्यैः ऋषिभिः सह, आसने उपविष्टः, जनकस्य वचनं श्रुत्वा, सुखेन स्थानं गृहीतवान्। ऋत्विजः, होतारः, राजा च मन्त्रिणः सह, यथायोग्यं समन्तात् उपविष्टाः। तत्र विश्वामित्रं दृष्ट्वा, राजा उवाच—“अद्य मम यज्ञस्य सिद्धिः देवैः सम्पूर्णा। अद्य अहम् अर्चितः, यज्ञस्य फलम् प्राप्तवान्, भगवतः सान्निध्येन धन्यः। हे ब्रह्मन्, त्वं मुनिभिः सह यज्ञवाटिकायाम् आगतः; मनीषिणः वदन्ति द्वादशरात्रं दीक्षा भवति, हे ब्रह्मर्षे। तस्मात् कौशिक, त्वं देवतानां हविर्भागान् पश्य;” इत्युक्त्वा, प्रसन्नवदनः, स राजा पुनः कृताञ्जलिः, भक्त्या, सादरं पप्रच्छ—“भगवन्, के एते युवान्, देवैः समौजसौ?” “गजगमने वीरौ, व्याघ्रवृषसमनौ, विशालपद्मलोचनौ, खरगधनुष्पाणी, अश्विनौ इव सौन्दर्ये, कौमारावस्थायाम् स्थितौ। दिव्यलोकात् इव अमरौ भूमौ आगतौ, किं कारणं, केषां पुत्रौ, केन प्रयोजनम्, इति ज्ञातुम् इच्छामि। उत्तमानि शस्त्राणि वहन्तौ, केषां पुत्रौ इमौ, हे महर्षे? इमौ भूमिम् इव चन्द्रसूर्यौ दिवं शोभयतः। रूपे, चेष्टायाम्, गत्याम् अन्योन्यसदृशौ, श्यामकेशौ, वीर्यसम्पन्नौ, तयोः यथार्थं श्रोतुम् इच्छामि।” एवं महात्मनः जनकस्य वचनं श्रुत्वा, अपरिमेयः स महर्षिः उक्तवान्—“एते दशरथस्य पुत्रौ।” तयोः सिद्धाश्रमे वासः, राक्षसवधः, निर्विघ्नं आगमनम्, विशालायाः दर्शनम्, अहल्यादर्शनम्, गौतमसंयोगश्च, धनुर्धारणार्थं आगमनं च—एतत् सर्वं महात्मा विश्वामित्रः जनकाय न्यवेदयत्, ततः तूष्णीं बभूव। एतस्मिन्नेव समये, महर्षेः विश्वामित्रस्य वचः श्रुत्वा, तपसा दीप्तिमान् शतानन्दः रोमाञ्चमलब्ध। गौतमस्य ज्येष्ठपुत्रः शतानन्दः, तपसा दीप्तिमान्, रामदर्शनमात्रेण महदाश्चर्यं प्राप। तौ राजपुत्रौ सुखोपविष्टौ दृष्ट्वा, सः शतानन्दः विश्वामित्रं महर्षिं उवाच—“हे मुनिशार्दूल, मम जननी दीर्घकालं तपसि स्थित्वा, किं राजपुत्रस्य पुरतः प्रादुरासीदिति? मम तेजस्विनी माता सर्वभूतपूजां वन्यैः फलैः रामाय दत्तवती वा? किल तस्मै रामाय, यद् पुरा देवेन कृतं दुःखं, उक्तम्? हे कौशिक, मम माता, मुनिपत्नीनां श्रेष्ठा, रामदर्शनानन्तरं, मम गुरुणा सह संयोगं प्राप्तवती वा? हे कौशिकात्मज, मम गुरुना, अत्रागतं महात्मानं रामं यथायोग्यं पूजितं वा?