रामः विभीषणं सान्त्वयन्, स्नेहेन तं निरीक्ष्य, एवमुवाच—“राक्षसाणां बलाबलानि यथार्थं वद।" रामस्य निष्कल्मषकर्मणः वचनेन विभीषणः रावणस्य सर्वं बलं वर्णयितुमारभत्। “राजकुमार! स्वयम्भुवः वरात् दशग्रीवः रावणः न केनापि प्राणिना, न गन्धर्वैः, न सर्पैः, न पक्षिभिः हन्तुं शक्यः। मम ज्येष्ठभ्राता रावणानन्तरः कुम्भकर्णः महाबलः, तेजस्वी, युद्धे इन्द्रसमः। राम! तस्य सेनापतिः प्रहस्तः, यदि त्वया श्रुतः, कैलासशिखरे मणिभद्रं युद्धे जितवान्। युद्धे दुर्गमकवचधारी, हस्तयोः गदापाशधारी, इन्द्रजित् धनुष्मान् अदृश्यः, हन्तुं न शक्यः। युद्धमहद्विषये, अग्नौ हविर्दत्त्वा, इन्द्रजित् अदृश्यः भूत्वा हन्ति, हे राघव। महोदरः, महापार्श्वः, तथा अkampनः राक्षसः, एते तस्य सेनापतयः, युद्धे लोकपालसमाः। शतसहस्रकोटयः रूपविकृताः, मांसरुधिरभक्षिणः राक्षसाः लङ्कानगरे वसन्ति। एतेषां सहितः राजा लोकपालैः युद्धम् अकरोत्; देवैः सह, रावणः दुष्टः तान् विजितवान्।" एवं विभीषणस्य वचनं श्रुत्वा, रघुवंशश्रेष्ठः रामः, मनसि विचार्य, इदं वचनम् उवाच—“यद् रावणस्य दुष्कृत्यम् उक्तम्, हे विभीषण, तत् यथावत् अवगच्छामि। रावणः यदि रसातलम् वा पातालम् वा गच्छेत्, ब्रह्मणः समीपम् वा, मम हस्तात् जीवन् न मोक्ष्यते। रावणं पुत्रैः, बान्धवैः, स्वजनैः सह युद्धे हत्वा एव, अयोध्यां न प्रविश्यामि; एतैः त्रिभिः भ्रातृभिः शपथं करोमि।" रामस्य निष्कल्मषकर्मणः वचनं श्रुत्वा, धर्मात्मा विभीषणः शिरः नमयन्, इदं वचनम् उवाच—“शक्त्या यथाशक्ति राक्षसविनाशे, लङ्काजये सहायः भविष्यामि; सैन्ये प्रविश्यामि।" एवं भाषमाणे विभीषणे, रामः तं सस्नेहम् आलिङ्ग्य, हृष्टः लक्ष्मणं उवाच—“सागरात् वारि आनय।" तत् वारिणा, हे मानप्रद, शीघ्रं विभीषणं बुद्धिमन्तं राक्षसाधिपतिः मम अनुग्रहेण अभिषिञ्च।" रामस्य आज्ञया सौमित्रिः प्रमुखेषु वानरेषु विभीषणं राक्षसाधिपतिं अभिषिञ्चत्। रामस्य अनुग्रहम् दृष्ट्वा वानराः तत्क्षणम् हर्षेण निनादम् कृत्वा, महात्मानं स्तुवन्तः “साधु! साधु!” इति वदन्ति। ततः हनुमान् सुग्रीवः च विभीषणं ऊचतुः—“कथं वयं सागरमगाधम्, वरुणालयम्, सर्ववानरैः परिवृताः, तरिष्यामः?" तदनन्तरं वयं नदीनदीपतिं उपगच्छेम, यथा सर्वे सैन्येन सह शीघ्रं वरुणालयं तरामः।" एवं उक्ते, धर्मात्मा विभीषणः प्रत्युवाच—“राघवः राजा सागरं शरणं याचेत्। अयम् अपारः महासागरः सगरैः खनितः; रामस्य वंशजः सागरः तस्य कार्यं कुर्यात्।" बुद्धिमान् विभीषणस्य वचनं श्रुत्वा, सुग्रीवः लक्ष्मणेन सह रामस्य समीपम् आगच्छत्। ततः सुग्रीवः, विशालग्रीवः, सागरतीरे उपविष्टान् रामलक्ष्मणयोः समीपे, शुभं विभीषणस्य वचनम् उवाच। स्वभावतः एषा युक्ता योजना रामस्य धर्मात्मनः, महाबलस्य लक्ष्मणस्य, वानराधिपस्य सुग्रीवस्य च। शिष्टाचारार्थं, रामः कर्मकुशलः स्मितं कृत्वा उवाच—“लक्ष्मण, विभीषणस्य उपदेशः मे प्रियः।" सुग्रीवः सदा बुद्धिमान्, त्वं च मन्त्रे निपुणः; यत् उभयोः मनः प्रीयते, विचार्य तद् वदताम्।" एवं उक्ते, सुग्रीवः लक्ष्मणः च शिष्टया संयुक्तं वचनम् ऊचतुः—“हे पुरुषसिंह, विभीषणस्य यः उपदेशः यथाकालं फलदः, सः कथं न प्रियः स्यात्, हे राघव? सागरस्य वरुणालयस्य तिर्यक् सेतुं न कृत्वा, लङ्कां न गन्तुं शक्यं, नापि देवैः, असुरैः च। वीरस्य विभीषणस्य वचनं यथावत् कार्यम्; विलम्बः न भवतु। सागरः आज्ञाप्यताम्, यथा सैन्यं रावणनगरे गच्छेत्।" एवं उक्त्वा, रामः नदीपतिः तटे तृणैः छन्ने यज्ञवेदिकावत् शयामास। इदानीं वाल्मीकिनः श्रीरामायणे युद्धकाण्डे विंशतितमः सर्गः शृणु। ततः शक्तिमान् शार्दूलः नाम राक्षसः आगच्छत्, सुग्रीवस्य रक्षणे स्थितं सैन्यं अपश्यत्। सः रावणस्य राक्षसाधिपतेः दूतः, दुष्टचेताः; सर्वतः शान्तं सैन्यं दृष्ट्वा, राक्षसः लङ्कां प्रत्यविशत्। शीघ्रं लङ्कां प्रविश्य, तदा राजा रावणं इदं वचनं उवाच—“वानरभल्लूकसैन्यं लङ्कां प्रति आगच्छति।" “अयम् अप्रमेयः, अगाधः, द्वितीयसागरः इव, दशरथस्य द्वौ पुत्रौ, रामलक्ष्मणौ भ्रातरौ।" “रूपेण, सौन्दर्येण श्रेष्ठौ, सीतायाः स्थले आगतौ; द्वौ महातेजस्विनौ सागरं प्राप्तौ, तत्र सैन्यं निवेशितम्।