तदा विश्वामित्रस्य वचनं श्रुत्वा, राघवः लक्ष्मणेन सह विश्वामित्रं पुरस्कृत्य आश्रमं प्रविष्टः। तत्र सः दिव्यतेजस्विनीं अहल्यां ददर्श, या तपसा दीप्तिमती, देवदानवसंघैः अपि दुरदर्श्या। सृष्टिकर्त्रा प्रयत्नेन निर्मिता, मायामयीव, धूमेन आवृताङ्गी, दिप्तज्वालायाः सदृशी। सा हिमवर्णैः मेघैः च पूर्णचन्द्रस्य दीप्तिं यथा आवृत्य तिष्ठति, तत्र जलमध्यस्थिता, सूर्यस्य प्रभायाः सदृशी, दुरुपगम्या। गौतमस्य वाक्येन सा त्रैलोक्ये दुरदर्श्या अभवत्, यावत् रामदर्शनं शापान्तं कृतम्, ततः सर्वैः दृश्यते स्म। तदा रघुवंशजौ हर्षपूर्णौ अहल्यायाः पादौ स्पृष्टवन्तौ; सा गौतमवचनं स्मृत्वा तौ स्वीकारयामास। सा पूर्णशान्त्या पाद्यं अर्घ्यं अतिथिसत्कारं च दत्तवती; काकुत्स्थः तानि विधिवत् स्वीकृतवान्। तदा दिव्यदुन्दुभीनादैः पुष्पवृष्टिः अभवत्, गन्धर्वाप्सरसां महोत्सवः च। देवाः अहल्यां स्तुतवन्तः—"साधु साधु!"—या तपोबलशुद्धाङ्गी, गौतमवाक्यानुगता। गौतमः दीप्तिमान् अहल्यया सह हृष्टः, रामं सम्यक् पूज्य, पुनः तपस्यां प्रवृत्तः। रामः अपि गौतममहर्षेः विधिवत् सत्कारम् लब्ध्वा, मिथिलां प्रति प्रस्थितः। ततः रामः सौमित्रिणा सह उत्तरपूर्वदिशं गच्छन्, विश्वामित्रं पुरस्कृत्य यज्ञवाटिकां अभिगच्छत्। रामः लक्ष्मणेन सह विश्वामित्रं प्रति उवाच—"जनकस्य महात्मनः यज्ञसंपद् अद्भुतम्।" तत्र सहस्रशः भाग्यशाली ब्राह्मणाः देशदेशात् वेदाध्ययननिष्ठाः दृश्यन्ते। मुनिनिकेतनानि अपि दृश्यन्ते, शतशः रथैः समाकीर्णानि; "हे ब्राह्मण, यत्र वासः स्याद्, तं देशं निर्दिश।" रामवचनं श्रुत्वा विश्वामित्रः जलयुक्तं एकान्तदेशं निवासाय कल्पितवान्। विश्वामित्रस्य आगमनं श्रुत्वा, निःसंस्पृश्यः राजा, शतानन्दपुरस्कृतः, शीघ्रं अग्रतः अगच्छत्। यज्ञकर्तारः महात्मनः अपि सम्यक् श्रद्धया हविः गृहीत्वा त्वरितं समागताः। धर्मप्रधानः जनकः विश्वामित्राय सत्कार्यं विधिवत् दत्तवान्; विश्वामित्रः महात्मना जनकेन सत्कारं लब्ध्वा, राजा यज्ञस्य, स्वस्य च कल्याणं पृष्टवान्। ततः ऋषिपूर्वकं सर्वान् मुनीन् सम्यक् पृष्ट्वा, हर्षेण साकं समागच्छत्। राजा अञ्जलिं कृत्वा अग्रऋषिं प्रति उवाच। तदा विश्वामित्रः प्रमुखमुनिभिः सह आसने उपविष्टः, जनकवचनं श्रुत्वा स्थानं गृहीत्वा। यज्ञकर्तारः, ऋत्विजः, राजा मन्त्रिणः च सर्वे सम्यक् आसनानि गृहीत्वा, सम्यक् व्यवस्थिताः। विश्वामित्रं तत्र दृष्ट्वा राजा उवाच—"अद्य देवैः यज्ञसिद्धिः साधिता।" "अद्य अहं यज्ञफलम् प्राप्तवान्, तव दर्शनात्; धन्यः अहं, यस्य तव आगमनम्।" "हे ब्राह्मण, त्वं मुनिभिः सह यज्ञवाटिकाम् आगतः; द्वादशरात्रम् दीक्षा इति विद्वांसः वदन्ति।" "तस्मात् कौशिक, देवान् हविस्पृच्छः पश्य; इत्येवमुक्त्वा, सः ऋषिवरं हर्षपूर्णमुखं ददर्श।" पुनः राजा अञ्जलिं कृत्वा, भक्त्या, विश्वामित्रं पप्रच्छ—"भद्रं ते! एतौ युवान् के? वीर्ये देवैः तुल्यौ?" "गजगामिनौ, व्याघ्रवृषसदृशौ, विस्तीर्णपद्मलोचनौ, शस्त्रधारिणौ, धनुष्कोट्यौ, अश्विनौ इव सौन्दर्ये, यौवनप्रान्तस्थौ।" "भूमौ यथाक्रमेण आगतौ, स्वर्गस्थदेवौ इव; केन प्रयोजनम्, केन मार्गेण, केषां पुत्रौ?" "शस्त्रधारिणौ, केषां पुत्रौ, हे महर्षे? भूमिं चन्द्रसूर्याविव शोभयतः।" "समानाङ्गौ, समानचेष्टौ, समानगतिः; केशाः काकपक्षसदृशाः, तयोः सत्यं श्रोतुम् इच्छामि।" एवं जनकस्य वचनं श्रुत्वा, विश्वामित्रः अप्रमेयः उवाच—"एते दशरथस्य पुत्रौ।" सः सिद्धाश्रमवासं, राक्षसवधम्, अनवद्यम् आगमनम्, विशालादर्शनम्, अहल्यादर्शनम्, गौतमसंयोगम्, धनुरुपपरीक्षणम्, सर्वम् जनकाय निवेद्य, तत्र विरमितवान्। ततः श्रोतुं पञ्चाशदधिकं एकनवत्युत्तरं सर्गं वाल्मीकिरामायणे बालकाण्डे। विश्वामित्रस्य वचनं श्रुत्वा, शतानन्दः तपस्वी, दीप्तिमान्, रोमाञ्चितः अभवत्। गौतमस्य ज्येष्ठपुत्रः शतानन्दः, तपसा दीप्तिमान्, रामदर्शनात् महाविस्मितः अभवत्।