हरि: ॐ। हनूमतः वचः श्रुत्वा, सर्वे तदनु विचारयन्तः, को नाम एनं न परित्यजेत् इति मन्यन्ते स्म। ततो रामः सत्यवीर्यः, सस्मितम् अल्पं स्मयमानः, शुभलक्षणं लक्ष्मणं प्रति इदं वाक्यं उवाच—"यथा वानरेंद्रेण उक्तं, तथा वाक्यं विना शास्त्राध्ययनं विना च वृद्धसेवनया न शक्यते वक्तुम्। अत्र किञ्चित् सूक्ष्मं दृश्यते, सर्वेषां च राज्ञां प्रत्यक्षं लोकानुभवोऽपि अस्ति। शत्रवः, कुलीनाः, सन्निकृष्टाश्च—ते विपत्तौ प्रहरन्ति; अतः अयं अत्र आगतः। ये निष्पापाः कुलीनाश्च, ते स्वहितैषिणः पूजयन्ति; एष एव राज्ञां सामान्यः मार्गः, सत्सु अपि सावधानता कार्य्या। यद् त्वया उक्तं शत्रुबले ग्राह्ये दोषः, तं ते तन्त्रार्थं प्रवक्ष्यामि; शृणु। न वयं अस्य कुलोत्पन्नाः, न च राक्षसः राज्यं इच्छति; बुधैः विवेक्तव्यम्—अतः विभीषणः ग्राह्यः। एकत्रागम्य सुखिनः स्युः, महद् ध्वानं जातं, परस्परं भयम् उत्पद्यते, भेदः च जायते; अतः विभीषणः ग्राह्यः। न हि सर्वे भ्रातरः भरतसमानाः, न च सर्वे पुत्राः मयि सदृशाः, न च मित्राणि त्वद्वत्।" एवं रामेण उक्तः सुग्रीवः लक्ष्मणेन सह उत्थाय, स महाबुद्धिः प्रणम्य इदं वचनम् उवाच—"रावणेन अयं निशाचरः प्रेषितः इति विद्धि; धैर्यवत्यः मध्ये अस्य धैर्यं युक्तमिव मन्ये। अयं राक्षसः कपटेनोपदेशेन अत्र आगतः, त्वयि विश्वस्ते, मयि च प्रमत्ते, प्रहारं कर्तुम्, हे अनघ।" इति सुग्रीवः रघुकुलश्रेष्ठं प्रति उक्त्वा, वाक्यकुशलः कपिसत्तमः तूष्णीं बभूव। रामः सुग्रीवस्य वाक्यं श्रुत्वा, विचिन्त्य, तदा वानरश्रेष्ठं प्रति श्रेयस्करतरं वचनम् उवाच—"किं च, अयं निशाचरः पापः वा न वा, कथं माम् अणुना अपि उपधिना हन्युः? हे कपिसैन्याधिप, यदि इच्छेयम्, पिशाचान् दानवान् यक्षराक्षसान् च पृथिव्यां केवलं अङ्गुल्याग्रतः हन्यां। शत्रुः शरणागतः कपोतः स्वमांसैः सत्कृतः इति श्रूयते। कपोतः स्वपत्नीहरं अपि अतिथिं सत्कृतवान्; अहं तु किमु? शृणु, कान्वपुत्रेण कण्डुना कदाचित् गीतानि श्लोकानि, धर्मज्ञेन सत्यवदिना। 'शरणागतं शत्रुम्, करुणया अपि, न हन्तव्यम्, अञ्जलिपुटं दीनं च, हे रिपुतापन। पीडितो वा गर्वितो वा, शत्रुः अन्येषु शरणं गतः चेत्, आत्मसंयमी तं रक्षेत्, प्राणैः अपि। यः स्वशक्त्या यथोचितं न रक्षेत्, भीत्या मोहात् वा कामात् वा, सः पापी लोकनिन्दितः। शरणागतः रक्षकस्य पश्यतः यदि नश्यति, रक्षकस्य सर्वं पुण्यं नश्यति यदि सः न रक्षति।' एवं शरणागतस्य रक्षणे महद् दोषः, स्वर्गहानिः, कीर्तिहानिः, वीर्यनाशश्च। कण्डुवचनान्यनुतिष्ठामि, धर्म्याणि, यशःप्रदानी, फलतः स्वर्गदानी च। यः शरणागतः एकवारं अपि 'अहं तव अस्मि' इति वदति, तस्मै सर्वभूतेभ्यः अभयं ददामि; एष मे प्रतिज्ञा। अतः वानरश्रेष्ठ, तम् आनय; विभीषणः वा रावणः स्वयम् अपि, मया अभयं दत्तम्, हे सुग्रीव।" रामवचनं श्रुत्वा, सुग्रीवः कपिप्रवरः सख्येन पूर्णः काकुत्स्थं प्रत्युवाच—"किं अत्र आश्चर्यं, धर्मज्ञ, जगन्नाथमणि, यत् त्वं धर्मनिष्ठः सत्पथे स्थितः, उत्तमं वाक्यं भाषसे। मम अन्तःकरणेऽपि विभीषणः शुद्धः इति ज्ञायते; अनुमानतः आचरणतः च सः सर्वथा परीक्षितः। अतः विभीषणः महाबुद्धिः शीघ्रं अस्माभिः समं भवतु, हे राघव, सखा च अस्तु।" सुग्रीवस्य एते वाक्यानि श्रुत्वा, पुरुषर्षभः रामः त्वरया विभीषणस्य साक्षात् साक्षात्करणाय जगाम, यथा इन्द्रः पक्षिराजं प्रति गच्छेत्। शृणु, श्रीमद्रामायणे वाल्मीक्ये युद्धकाण्डे एकोनविंशः सर्गः। रामेण अभयं दत्ते, विभीषणः रावणस्य अनुजः महाबुद्धिः, भूमौ प्राञ्जलिः नम्रः बभूव। सः हृष्टः, स्वभृत्यैः सह, नभसः भूमिं अवातरद्; धर्मात्मा विभीषणः रामं प्रणम्य स्थितः। सः चतुर्भिः राक्षसैः सह रामपादयोः पतितः, ततः विभीषणः रामं प्रति इदं वचनम् उवाच—"युक्तं धर्म्यं च यत् अहं हर्षेण पूर्णः अस्मि; अहं रावणस्य अनुजः, तेन च अवमानितः। त्वां शरणं प्राप्तः अस्मि, सर्वभूतानां रक्षकं; लङ्कां मित्राणि धनं च परित्यज्य। मम राज्यं, प्राणाः, सुखं च सर्वं त्वयि प्रतिष्ठितम्।" एते वचनानि श्रुत्वा, रामः तं प्रति इदं वाक्यं उवाच। ॥ इति श्रीरामकथायाम्, शरणागतविभीषणाभिगमनम् ॥