राघवस्य समीपे सर्वे वानराः मन्त्रयन्ति स्म। तत्र हनुमान् वायुसुतः रावणभ्रातरं विभीषणं यथार्थं वर्णयन्, तस्य चित्तं शान्तम्, संशयरहितम्, कपटमुक्तम्, दुष्टवाक्यरहितम् इति उक्तवान्। तदनन्तरं, यथाकालं यथास्थानं कृतं कर्म शीघ्रं फलति इति कार्यविदां श्रेष्ठः हनुमान् पुनः अवदत्। रावणस्य मिथ्याचारः, वालीवधः, सुग्रीवस्य अभिषेकः च दृष्ट्वा, विभीषणः विचारयन् राज्यार्थं आगतः इति हनुमान् सर्वं सम्यक् विचिन्त्य, तं स्वीकारितुम् उचितम् इति मन्यते। तस्य राक्षसस्य सत्यता विषये यथाशक्ति उक्तवान्, शेषं तु यथायोग्यं त्वं निर्णीय, बुद्धिमत्तमः इति हनुमान् राघवाय निवेदितवान्। अथ युध्दकाण्डस्य अष्टादशसर्गः श्रोतव्यः इति सूचनां कृत्वा, राघवः शान्तचित्तः, वायुसुतस्य वचनं श्रुत्वा, निर्णीतः आत्मन्येव स्थितः, तं प्रत्युवाच। राघवः अपि विभीषणं विषये वक्तुम् इच्छति, सर्वं तव वाक्यं श्रोतुम् इच्छामि यः श्रेष्ठे स्थितः इति उक्तवान्। मित्ररूपेण आगतः कदापि न परित्याज्यः, दोषोऽपि यदि अस्ति, सत्पुरुषेषु न निन्द्यः इति रामः अवदत्। ततः सुग्रीवः, हनुमद्वचनं श्रुत्वा, शुभतरं वचनं प्रोवाच, वानरश्रेष्ठः। रात्रिचरः सः पापः वा न वा, दुःखितं भ्रातरं कः त्यजेत्? कः न त्यजेत् इति सर्वे विचारयन्। तदा काकुत्स्थः सत्यवीर्यः, लघुस्मितं कृत्वा, शुभलक्षणं लक्ष्मणं प्रति वदति स्म। शास्त्राध्ययनं वृद्धसेवनं विना, यथा सुग्रीवः उक्तवान्, तथा वाक्यं वक्तुं न शक्यते। अत्र सूक्ष्मं किमपि अस्ति, लोकानुभवः अपि सर्वेषां राज्ञां अस्ति। शत्रवः, कुलीनाः, पार्श्वस्थाः, आपत्तौ प्रहारं कुर्वन्ति; अतः सः इह आगतः। निर्दोषाः कुलीनाः स्वहितैषिणः पूज्यन्ते, एषा राज्ञां सामान्यः विधिः, सत्सु अपि सावधानी योजनीया। शत्रुबलस्य स्वीकृतौ दोषः यः उक्तः, तं शास्त्रानुसारं व्याख्यास्यामि; शृणु। न वयं तस्य वंशे, न राक्षसः राज्यं इच्छति; विवेकिनः विज्ञास्यन्ति, अतः विभीषणः स्वीकर्तव्यः। ते मिलित्वा निर्भयाः प्रमुदिताः भविष्यन्ति, महान् शब्दः उत्पद्यते, परस्परभीः जायते, तदा भेदः भविष्यति; अतः विभीषणः स्वीकर्तव्यः। सर्वे भ्रातरः न भरतवत्, सर्वे पुत्राः न ममवत्, न मित्राणि तववत् इति रामः लक्ष्मणं प्रति उक्तवान्। रामस्य वचनं श्रुत्वा, सुग्रीवः लक्ष्मणसहितः उत्थाय, बुद्धिमान् प्रणम्य वदति स्म। रात्रिचरः रावणेन प्रेषितः इति ज्ञातव्यः; धैर्यवन्तः मध्ये, तस्य धैर्यं उचितं मन्ये। राक्षसः कपटेन उपदिष्टः, विश्वासे तव, मम असंशयत्वे च, प्रहाराय आगतः इति सुग्रीवः रामाय अवदत्। ततः वानरसेनापतिः सुग्रीवः, काकुत्स्थं प्रति उक्त्वा मौनं अास्थाय तस्थौ। रामः सुग्रीवस्य वचनं श्रुत्वा, विचार्य, शुभतरं वचनं वानरश्रेष्ठं प्रति अवदत्। रात्रिचरः पापः वा न वा, किमपि सूक्ष्मं दुःखं मम कर्तुं न शक्यं। वानरसेनापते, इच्छायाः सति, पिशाचान्, दानवान्, यक्षान्, भूमौ राक्षसान्, केवलं अङ्गुल्याः अग्रेण हन्तुं शक्नुयाम्। शरणागतः शत्रुः कपोतस्य समीपे सत्कृतः, कपोतः स्वमांसं न्यवेदयत् इति श्रूयते। कपोतः स्वपत्नीहरं शरणागतं स्वीकृतवान्, तव श्रेष्ठः, मम तु किं? कण्डु ऋषिपुत्रस्य धर्मज्ञस्य, सत्यवचनस्य, गीतानि शृणु। शरणागतं शत्रुं, करान् संन्यस्य, दुःखितं, दया हेतुना अपि न हन्तव्यः, शत्रुनाशक। दुःखितः वा गर्वितः वा, शरणं प्राप्तः शत्रुः, अन्येषु, आत्मसंयमी तं रक्षेत्, स्वजीवितं अपि दत्त्वा। भयात्, मोहात्, कामात् वा, यः स्वशक्त्या शरणागतं न रक्षेत्, सः लोकनिन्दितं पापं कुर्यात्। शरणागतः रक्षकस्य साक्षात् विनश्यति चेत्, रक्षकस्य सर्वं पुण्यं नश्यति यदि न रक्षति। अतः शरणागतस्य रक्षणे महान् दोषः अस्ति; स्वर्गहानिः, कीर्तिहानिः, वीर्यनाशः च जायते। कण्डोक्तं धर्म्यं, कीर्तिदं, स्वर्गप्रदं वचनं यथावत् आचरिष्यामि। यः एकवारं 'अहं तव' इति शरणं याचति, तस्मै सर्वभूतात् अभयम् ददामि; एष मे प्रतिज्ञा। तं आनय, वानरश्रेष्ठ, अभयं दत्तम्; विभीषणः वा रावणः वा, सुग्रीव, मम समः। रामस्य वचनं श्रुत्वा, सुग्रीवः वानरेश्वरः, काकुत्स्थं प्रति स्नेहेन उत्तरं दत्तवान्।