अग्निवचः श्रुत्वा, समवेताः पितरः मेषस्य वृषणौ समादाय सहस्राक्षस्याङ्गे निवेशयन्। ततोऽभ्यागतकाले, हे ककुत्स्थनन्दन, पितरः फलरहितान् मेषान् भुञ्जते, तेषां फलं तु तेष्वेव निहितम्। तस्मात् प्रभृति, हे राघव, गौतमस्य तपोबलात् तथा महात्मनः प्रभावेन, इन्द्रस्य वृषणौ मेषस्यैव जातौ। ततः, हे महातेजन्, त्वं धर्मात्मनः आश्रमं गच्छ; तत्र दिव्यरूपां, महाभाग्ययुक्तां अहल्यां मोचय। विश्वामित्रवचनं श्रुत्वा, राघवः लक्ष्मणेन सह, विश्वामित्रं पुरस्कृत्य, आश्रमं प्रविवेश। तत्र सः तपसा दीप्तिं समापन्नां, सुरासुरैः अपि दुरापां, तां पुण्यलक्षणां अहल्यां अपश्यत्। सृष्टिकर्त्रा प्रयत्नेन निर्मिता सा, मायया निबद्धा, धूमेन आवृता, ज्वलदग्निशिखेव विराजमानाऽभवत्। शिशिरमेखलया मेघगुण्ठिता पूर्णचन्द्रकान्तिरिव, सलिलमध्ये स्थिताऽपि, सौर्यतेजोवद् दुरासदाऽभवत्। गौतमवाक्यप्रभावात् सा त्रिलोक्ये दुरदर्श्या जाताऽभूत्; रामदर्शनसमये तस्याः शापान्तः सञ्जातः, सा सर्वैः दृष्टुं शक्या बभूव। ततः रघूनन्दनौ हृष्टात्मानौ तस्याः पादौ समस्पृशताम्; गौतमवचनं स्मृत्वा, अहल्या तौ प्रतिगृह्णात्। सा सम्यक् प्रज्ञया पाद्यं अर्घ्यं चातिथ्यं च समर्पयत्; ककुत्स्थः तानि विधिवत् प्रतिजग्राह। तदा दिव्यदुन्दुभिस्वनेन सह पुष्पवृष्टिः अभवत्; गन्धर्वाप्सरसां मध्ये महोत्सवः समजायत। देवाः अहल्यां प्रशशंसुः—"शुभम्! शुभम्!" इति—तपसा शुद्धकायां, गौतमस्य वशवर्तिनीं। गौतमः महातेजाः अहल्यया सह प्रमुदितः, रामं सम्यक् पूजयित्वा, पुनः तपः समास्थितः। रामोऽपि तदा, गौतममहर्षेः श्रेष्ठया पूजया समनुगृहीतः, मिथिलां प्रति प्रस्थितः। एवं श्रीवाल्मीकि-रामायणे बालकाण्डे पञ्चाशत्तमः सर्गः श्रूयताम्। ततः रामः सौमित्रिणा सह, विश्वामित्रं पुरस्कृत्य, ईशानदिशं प्रति ययौ, यज्ञवाटिकाम् उपससार। तत्र रामः लक्ष्मणेन सहितः, मुनिं प्रति उवाच—"महात्मनः जनकस्य यज्ञसमृद्धिः खलु प्रशंसनीया।" "अत्र सहस्रशः पुण्यश्लोकाः विप्राः, देशदेशान्तरेभ्यः आगताः, वेदाध्ययनरताः दृश्यन्ते। मुनिवर, अत्र शतशः रथैः संकीर्णाः मुन्याश्रमाः दृश्यन्ते; अस्माकं वासस्थानं निर्दिश।" रामवचनं श्रुत्वा, विश्वामित्रः महर्षिः, निर्जने सलिलयुक्ते स्थले वासं व्यवस्थितवान्। विश्वामित्रागमनं श्रुत्वा, राजर्षिः जनकः, शतानन्दपुरोगमः, त्वरया सभां प्रति जगाम। ऋत्विजोऽपि महात्मानः, हविरादाय, श्रद्धया सह त्वरया आगच्छन्। धर्मप्रधानः जनकः, विश्वामित्राय यथाविधि पूजां दत्तवान्; विश्वामित्रोऽपि तां पूजां प्रतिगृह्य, राजानं कुशलं पप्रच्छ, यज्ञस्य च अविघ्नं पृष्टवान्। ततः ऋषिभिः, आचार्यैः, पुरोहितैः सह, धर्मतः संवादं कृत्वा, राजा अञ्जलिं कृत्वा, मुनिं प्रति उवाच। मुनिवरः तत्र ऋषिसंघेन सह उपविष्टः; राजा, सभ्यैः सह, स्वस्थानानि उपविवेशुः। विश्वामित्रं दृष्ट्वा, राजा उवाच—"अद्य मम यज्ञसिद्धिः देवैः साधिता। अद्य मम यज्ञफलम् प्राप्तम्, भगवत्प्रसादात्। धन्योऽहं, भाग्यवान्, यः मुनिवरः मम समीपमागतः। "भगवन्, त्वं मुनिसंघेन सह अत्र यज्ञवाटिकायाम् आगतः; द्वादशाहं दीक्षां प्राहुः पण्डिताः। अतः कौशिक, त्वं देवांश्च हविर्भाजः पश्य।" एवं मुनिसिंहं प्रहृष्टवदनः वदित्वा, पुनः सप्रणयं पप्रच्छ—"भगवन्, एते क उन्नतवीर्यौ युवौ? "गजगमने, व्याघ्रवृषसमौ, विशालपद्मलोचनौ, खड्गबाणधनुष्मन्तौ, अश्विनौ इव रूपेण, कौमारावस्थायाम् स्थितौ। "देवलोकात् इव इह पृथिव्यां आगतौ, केन हेतुनाऽत्र पादच्छायया आगतौ? कस्य पुत्रौ इति इच्छामि श्रोतुम्। "शस्त्रभृतौ, महर्षे, कस्य पुत्रौ? इमं देशं चन्द्रसूर्याविव शोभयतः। "रूपे, चेष्टायाम्, गतौ च तुल्यौ; केशाः काकपक्षनिभाः; तयोः यथार्थं श्रोतुमिच्छामि।" एवं महात्मनः जनकस्य वचनं श्रुत्वा, महर्षिः विश्वामित्रः अवदत्—"एते दशरथस्य पुत्रौ।" तयोः सिद्धाश्रमवासं, राक्षसानां वधं, निर्भयगमनं, विशालादर्शनं, अहल्यादर्शनं, तस्याः गौतमसंयोगं, धनुर्धारणाय आगमनं च सविस्तरं न्यवेदयत्।