अथ तस्य मेषस्य निष्फलत्वं सम्प्राप्य, सः परमं तुष्टिं जनयति स्म। तदनन्तरं, ये नराः मेषान् यजन्ति, ते अक्षयफललाभिनः स्युः, यूयं च तेषां बहुफलप्रदानाय नियुज्यध्वम्। अग्नेः वचनं श्रुत्वा, संनिहिताः पितरः तस्य मेषस्य शिश्नं गृहित्वा, तं सहस्राक्षिणं देवेन्द्रं न्यवेशयन्। ततो हि काकुत्स्थ, पितरः सर्वे निष्फलमेषान् भुञ्जते स्म, तेषां फलदानं च तत्रैव नियोजितम्। तस्मात् कालात्, राघव, इन्द्रः गौतमस्य महात्मनः तपोबलात् मेषशिश्नधारकः अभवत्। ततः, महातेजाः रामः, धर्मात्मनः आश्रमं गन्तुम् आरब्धवान्, तत्र दिव्यरूपधारिणीं अहल्यां विमोचयितुं प्रस्थितः। विश्वामित्रस्य वचनं श्रुत्वा, राघवः लक्ष्मणेन सहितः, विश्वामित्रं पुरस्कृत्य, तं तपोवनं प्रविवेश। तत्र सः परमभाग्यवतीं अहल्यां ददर्श, या तपसा दीप्तिमती, देवासुरैः अपि दुर्लभदर्शना आसीत्। सा सृष्टिकर्त्रा प्रयत्नेन निर्मिता, मायया आच्छादिता, धूमेन संवृता इव ज्वलन्ती अग्निशिखेव बभासे। सा हिममेघसंवृतपूर्णचन्द्रप्रभेव, वारिसंवृतार्कप्रभेव, दुर्दर्शा आसीत्। गौतमवाक्यप्रभावात्, सा त्रिषु लोकेषु अपि दुर्दर्शा अभवत्, यावत् रामदर्शनात् शापान्तः अभवत्, सा सर्वैः दृश्यते स्म। ततः रघुनन्दनौ तौ हृष्टमनसौ अहल्यायाः पादौ गृहीत्वा प्रणेमतुः। सा च गौतमवाक्यं स्मृत्वा तौ पाद्यं अर्घ्यं आतिथ्यं च सम्यक् अर्पयामास। काकुत्स्थः विधिवत् तानि प्रतिगृह्य, अहल्यां सत्कृत्य उपविष्टः। तदा दिव्यदुन्दुभिनिर्घोषेण सह पुष्पवृष्टिः अभवत्, गन्धर्वाप्सरसां महोत्सवः च। देवाः अहल्यां स्तुत्वा, "शुभम्, शुभम्" इति वदन्तः, तपसा शुद्धदेहां, गौतमवशवर्तिनीं तां प्रशशंसुः। महातेजाः गौतमः अपि अहल्यया सह सन्तुष्टः, रामं सम्यग् पूज्य, पुनः तपस्याम् अवस्थितः। रामः अपि गौतममहर्षेः सम्यक् सत्कारं प्राप्य, विधिवत् मिथिलां प्रति प्रस्थितः। ततः रामः सौमित्रिणा सह, विश्वामित्रं पुरस्कृत्य, ईशानदिशं प्रति ययौ, यत्र जनकस्य यज्ञवाटिका आसीत्। तत्र रामः लक्ष्मणेन सह महर्षिं विश्वामित्रं उवाच—"कथं जनकस्य महात्मनः यज्ञसमृद्धिः अद्भुतरूपेण दृश्यते।" तत्र सहस्रशः पुण्यात्मानः विप्राः, विविधदेशसंस्थिताः, वेदाध्ययननिरताः दृश्यन्ते। मुनिनिवेशान् अपि शतशः रथसंघैः परिपूर्णान् पश्यामि; अस्माकं वासस्थानं निर्दिश, हे ब्राह्मण। रामस्य वचनं श्रुत्वा, विश्वामित्रः तपस्वी जलसम्पन्ने एकान्ते वासस्थानं व्यवस्थितवान्। विश्वामित्रागमनं श्रुत्वा, जनकः धर्मात्मा, शतानन्दपुरोगमः, त्वरया प्राह, यज्ञकर्तारः अपि सम्यग् सत्कार्यं गृह्य, ससन्मानं महर्षये प्रददुः। जनकः धर्मनिष्ठः, विश्वामित्राय विधिवत् सत्कार्यं दत्त्वा, तेन महर्षिणा सम्यक् सत्कृतः। ततः सः जनकस्य कुशलं यज्ञस्य च निर्विघ्नसमाप्तिं पृष्ट्वा, मुनिनां, आचार्याणां, ऋत्विजां च कुशलं पप्रच्छ। ततः सः सर्वान् ऋषीन् यथोचितं ससङ्गत्यानन्दपूर्वकं सन्ददर्श। ततः राजा अञ्जलिं कृत्वा महर्षिं प्राह। आसनं उपविष्टः महर्षिः, तत्रैव श्रेष्ठैः मुनिभिः सहितः, जनकवचनं श्रुत्वा, स्वस्थानं उपाविशत्। ऋत्विजः, होतारः, राजा च मन्त्रिभिः सहितः, यथायोग्यं परितः उपाविशत्। विश्वामित्रं तत्र दृष्ट्वा, राजा उवाच—"अद्य मम यज्ञस्य सफलतां देवैः सह सम्प्राप्तम्।" "अद्य मम यज्ञस्य फलप्राप्तिः भगवत्संमेलनात् जातम्; अहं पुण्यशाली, यस्य महर्षिः आगतः।" "भवान् मुनिसहितः यज्ञवाटिकायाम् आगतः; द्वादशरात्रं दीक्षा भवति इति विद्वांसः वदन्ति, हे ब्रह्मर्षे। तस्मात्, कौशिक, यज्ञभागार्थिनः देवतान् पश्यतु।" इति उक्त्वा, राजा प्रसन्नवदनः विश्वामित्रं पुनः प्रणम्य प्राह—"भगवन्, एते कः युवान्, देवैः समदृढवीर्यौ?" "गजगमने वीरौ, व्याघ्रवृषसमौ, विशालपद्मलोचनौ, खड्गबाणधनुर्धरौ, अश्विनौ इव सौन्दर्ये, कौमारारम्भे स्थितौ।" "सुरलोकात् इव समागतौ, केन कारणेन पद्भ्याम् आगतौ, केषां पुत्रौ, हे मुनिवर?" "शस्त्रधारिणौ वीरौ, केषां पुत्रौ, हे महर्षे? इमं देशं चन्द्रसूर्याविव शोभयतः।" "स्वरूपगत्या, चेष्टया, क्रियया च तुल्यौ; केशाः काकपक्षवत्, अहं तयोः यथार्थं श्रोतुम् इच्छामि।" एवं जनकस्य वचनं श्रुत्वा, विश्वामित्रः महातेजाः अव्ययः उवाच—"एते दशरथस्य पुत्रौ।" सः तयोः सिद्धाश्रमवासं, राक्षसवधं, निर्विघ्नागमनं, विशालादर्शनं च न्यवेदयत्। एवं रामायणस्य वाल्मीकिनः बालकाण्डे पञ्चाशत्तमः सर्गः।