दशग्रीव! ये ये मूढाः कालस्य वशं गताः, ते हितभूतानि सुभाषितानि वाक्यानि न स्वीकुर्वन्ति। हे राजन्, ये नराः सदा प्रियाणि वदन्ति, ते सर्वत्र सुलभाः; परन्तु यो हितमपि अप्रियम् उक्त्वा शृणोति, स दुर्लभः। कालपाशेन बद्धः सन्, सर्वभूतहरः स कालः, त्वां विनश्यन्तं न अवमानये, यथा न कश्चित् प्रज्वलितं शरणं त्यजेत्। रामस्य बाणैः, ये दीप्यमानाः अग्निसमप्रभाः सुवर्णभूषणैः भूषिताः, तैः त्वां पतितं द्रष्टुं न इच्छामि। वीराः अपि, ये महाबलपराक्रमाः शस्त्रविद्यायाम् अपि निपुणाः, ते अपि संग्रामे कालेन आप्लुताः सिक्तशैलवद् पतन्ति। यद् अहम् उक्तवान्, तत् सहिष्णुतया गृह्यताम्; सन्मानात् हिताय च उक्तम्। सर्वथा आत्मानं रक्ष, राक्षसैः सहितां पुरीं च रक्ष; शुभं ते अस्तु, अहं गच्छामि, त्वं मया विना सुखी भव। अहम्, तव हितैषी सन्, निग्रहितुम् इच्छन् अपि, मम वाक्यानि तव न रोचन्ते, निशाचर। यस्य कालः उपागतः, तस्य मित्रैः उक्तं हितम् उपदेशं न गृह्णाति जनः। शृणु, श्रीमद्वाल्मीकीये रामायणे युद्धकाण्डे सप्तदशः सर्गः प्रवर्तते। ततः, रावणस्य अनुजः, तीक्ष्णानि वचनानि उक्त्वा, त्वरितं रामलक्ष्मणयोः समीपम् अगच्छत्। तं महाकायं, मेरुशृङ्गसमुन्नतम्, शतभास्करप्रभं, व्योम्नि भूमौ च स्थितं, वानरयूथपाः दृष्टवन्तः। तस्य चत्वारः सहायाः, भीमपराक्रमाः, कवचशस्त्रधारिणः, उत्तमाभरणभूषिताः, तत्रासन्। स च स्वयं मेघसङ्काशः, वज्रसमप्रभः, दिव्याभरणैः भूषितः, उत्तमशस्त्रधारी च बभौ। तम् पञ्चमं तेषां मध्ये दृष्ट्वा, वानराधिपः सुग्रीवः, बुद्धिमान् अप्रधृष्यश्च, वानरैः सह चिन्तयामास। क्षणमात्रं चिन्तयित्वा, स सर्वान् वानरान्, हनूमत्प्रमुखान्, उत्तमैः वाक्यैः सम्बोधयामास— "एष राक्षसः, सर्वशस्त्रसम्पन्नः, चतुर्भिः सह आगतः; नूनम् अस्मान् विनाशयितुम् एष आगच्छति।" सुग्रीवस्य वचनं श्रुत्वा, सर्वे वानरश्रेष्ठाः, वृक्षशिलाः समुत्क्षिप्य, वचनम् ऊचुः— "आज्ञापय शीघ्रम्, राजन्, एतान् दुष्टबुद्धीन् हन्तुम्, यावत् ते भूमौ न पतन्ति, हतान् मूर्च्छितांश्च।" एवं तेषां संवादं कुर्वतां, विभीषणः, आकाशे स्थित्वा, उत्तरतीरम् आगतः। स महाबुद्धिः विभीषणः, आकाशे एव स्थितः, सुमहान् स्वरः कृत्वा, सुग्रीवमपि अन्यांश्च सम्बोधयामास— "अस्ति राक्षसः कश्चित् पापः, राक्षसेश्वरः रावणः; अहं तस्य अनुजः, विभीषणः नाम। तेन, जनस्थानात् सीता हृता, जटायुः निहत्य; सा राक्षसीभिः रक्ष्यमाणा, दुःखिता, अनाथा, निगृहीता च। पुनः पुनः तं हितयुक्तैः वाक्यैः उपदिशामि— 'सीता रामाय प्रतिदेयम्, एष धर्मः।' परन्तु, दैवप्रेरितः रावणः, हितवचनानि न स्वीकृतवान्, यथा दुष्टौषधं न गृह्यते। तेन तिरस्कारः कृतः, सेवकवत् व्यवहृतश्च, अहम् पुत्रदारान् परित्यज्य, राघवस्य शरणं प्राप्तः।" एवं वदन्तं श्रुत्वा, सुग्रीवः शीघ्रकर्मा, लक्ष्मणसन्निधौ, रामम् उद्विग्नः इदं वचनम् अब्रवीत्— "शत्रुः शत्रुसैन्यं प्रविष्टः, अप्रतीतः आगतः; स अवसरं प्राप्य, शकुन्तकः वयांसि इव, प्रहारं करिष्यति। मन्त्रे, व्यूहे, नीतिरे, गुप्तिपथे च, त्वं सततम् अप्रमत्तः भव; वानराणां तव च, रिपुतापन, रक्षां कुरु। राक्षसाः, रूपाणि विकुर्वन्ति, अदृश्याः भवन्ति, शूराश्च मायाविनश्च; न कदापि तेषां विश्वासः कर्तव्यः। एष रावणस्य दूतः भविष्यति; अस्मान् प्रविश्य, नूनम् अन्तरायं जनयेत्। अथवा, एष बुद्धिमान्, दुष्प्रवेशं दृष्ट्वा, विश्वासं लब्ध्वा, कदाचित् प्रहारं करिष्यति। मित्रबलं, वनौकसां, सेवकानां च बलम् उपगृह्णीयात्; परन्तु, शत्रुबलं सर्वथा परिहरेत्। स्वभावतः राक्षसः, तव शत्रोः भ्राता च; स्वयम् शत्रुवत् आगतः—कथं तत्र विश्वासः कर्तव्यः? श्रूयते, एष विभीषणः रावणस्य अनुजः; स चतुर्भिः राक्षसैः सह, तव शरण्यं प्राप्तः। एष रावणेन प्रेषितः इति विद्धि; निग्रहोऽस्य उचितः, क्षमाश्रेष्ठ। एष राक्षसः, कुटिलाभिप्रायः, मायया संवृतः, त्वां निर्भर्त्स्य, विश्वासं लब्ध्वा, प्रहारं कर्तुं आगतः। एष क्रूररावणस्य भ्राता, तस्य मन्त्रिणः सह, घोरदण्डेन दण्डनीयः।" एवं रामं प्रति उक्त्वा, सेनापतिः उद्विग्नः, वाक्यविशारदः, तत्र मौनं जगाम। तस्य सुग्रीवस्य वचनं श्रुत्वा, रामः महाबलः, समीपस्थितान् वानरान्, हनूमन्तं प्रमुखीकृत्य, इदं वचनं अब्रवीत्— "वानरराजेन यत् उक्तं, रावणस्य अनुजं प्रति, तद् युक्त्यर्थसम्पन्नं वचनं यूयं अपि शृण्वन्तु। नित्यं हि, यः बुधः, स्थिरं श्रेयः इच्छन्, स मित्रैः, संकटे, मन्त्रयेत्।