तदा विभीषणः, रावणस्य अनुजः, तं लङ्केश्वरं सम्यक् अवगच्छ्य, सान्त्वनपूर्वकं वचनमब्रवीत्— "राजन्, त्वं मयि विपरीतमतिः; यत् इच्छसि, तत् मम कथय। ज्येष्ठः पितृसमानः पूजनीयः, किन्तु धर्ममार्गं त्वं न पालयसि। त्वत्तः, मम अग्रजादप्येतानि कठोराणि वचनानि सोढुं न शक्नोमि। दशग्रीव, ये मूढाः कालवशगाः, ते हितार्थं सुसंहितानि वचनानि न स्वीकुर्वन्ति। राजन्, ये सदा प्रियवदनं कुर्वन्ति, ते सर्वत्र सुलभाः; किन्तु ये हितकरं, अप्रियं च शृण्वन्ति वदन्ति च, ते दुर्लभाः। सर्वप्राणिनां हरकः कालपाशेन बद्धः सन्, त्वां न अवमानये, यथा ज्वलन्तं शरणं न परित्यजति कश्चित्। रामबाणैः दीप्तैः सुवर्णभूषणैः शोभितैश्च, त्वां निहतं द्रष्टुम् अहं न इच्छामि। सर्वशस्त्रकुशलाः वीराः अपि, संग्रामे कालग्रस्ताः सन्तः, सन्धिपङ्काः इव पतन्ति। यत् मया उक्तं, तत् सह्यं भवतु; मम श्रद्धया हिताय च उक्तम्। सर्वथा आत्मानं, पुरं, राक्षसान् च रक्ष; अहम् इतः यास्यामि। त्वं मया विना सुखी भव। मम हितैषिणा त्वया निग्रहः कृतः, तथापि मम वचनं न रोचते, रजनिचर। येषां कालः सम्प्राप्तः, ते मित्रैः उक्तं हितवचनं न गृह्णन्ति।" एवं विभीषणेन उक्त्वा, श्रीमद्रामायणे युद्धकाण्डे सप्तदशस्सर्गः आरभ्यते। ततः, रावणस्य अनुजः, तानि कठोराणि वचनानि उक्त्वा, शीघ्रमेव रामलक्ष्मणयोः समीपं जगाम। तं महाकायं, मेरुशिखरसमुच्छ्रायं, शतभानुमिव दीप्तिमन्तं, नभसि भूमौ च स्थितं, वानरयूथपाः ददृशुः। तस्य चत्वारः भीमपराक्रमाः अनुचराः अपि तत्र आसन्— शस्त्रास्त्रधारिणः, कवचिनः, उत्तमाभरणभूषिताः। सः स्वयम्, मेघसन्निभः, वज्रप्रभः, दिव्यायुधधरः, दिव्याभरणैः शोभितः आसीत्। सः पञ्चमः तेषां मध्ये दृष्ट्वा, वानरेन्द्रः सुग्रीवः, बुद्धिमान्, दुष्प्राप्यः, वानरैः सह चिन्तयामास। क्षणमालोक्य, सः सर्वान् वानरान्, हनूमन्तं पुरस्कृत्य, उत्तमानि वचनानि प्राह— "एष राक्षसः, सर्वशस्त्रसम्पन्नः, चतुर्भिः सह आगच्छति; निःसंशयं नाशाय अस्माकं एष आगतः।" सुग्रीवस्य वचः श्रुत्वा, सर्वे वानरश्रेष्ठाः, वृक्षशिलाः उद्यम्य, वचनमूचुः— "राजन्, शीघ्रं आज्ञापय, यावत् एते पातिताः, मृतप्रायाः, पृथिवीं न पतन्ति, तावत् एतान् दुष्टबुद्धीन् हन्यामः।" एवं तेषां संवादे, विभीषणः, आकाशे स्थित्वा, उत्तरतीरं प्राप। स महाबुद्धिः विभीषणः, आकाशे स्थित्वा, सुग्रीवमपि चान्यान् उवाच— "अस्ति राक्षसः कश्चित् दुष्टः, रावणः नाम राक्षसेश्वरः; अहम् तस्य अनुजः, विभीषण इति प्रसिद्धः। तेन, जानस्थानात् सीता हृता, जटायुषं हत्वा; सा राक्षसीभिः रक्ष्यमाणा, दुःखिता, अनाथा च तत्र बन्धने स्थापिता। बहुधा मया युक्तयुक्तानि वचनानि उक्तानि— 'सीता रामाय प्रतिदेयम्, एष धर्मः' इति। रावणः तु, कालप्रेरितः, हितानि वचनानि न अङ्गीकृतवान्, यथा विपरीतमौषधम् अस्वीकृतम्। तेन अवमानितः, दासवत् व्यवहृतः, पुत्रान् भार्यां च परित्यज्य, अहम् राघवस्य शरण्यम् आगतः।" एवं श्रुत्वा, सुग्रीवः शीघ्रकर्मी, रामस्य समीपे, लक्ष्मणस्य च साक्षात्, उद्विग्नः वचनमुवाच— "नूनम्, शत्रुः शत्रुसैन्यं प्रविश्य, अप्रतीतः आगतः; अवसरं लब्ध्वा, वयांसि काकैः इव, प्रहारं दास्यति। मन्त्रे, व्यूहे, उपायेषु, बले, सर्वथा सावधानः भव; वानराणां, तव च, अपि च शत्रुघ्न, रक्षां कुरु। एते राक्षसाः रूपाणि परिवर्तयन्ति, अदृश्याः च भवन्ति; ते शूराः, मायाविनः, विश्वासः न कर्तव्यः। एष रावणस्य दूतः स्यात्, अस्मान् प्रविश्य, निःसंशयं भेदं करिष्यति। अथवा, सः बुद्धिमान्, विश्वासं लब्ध्वा, अवसरं प्राप्य, प्रहारं करिष्यति। मित्रबलं, वनौकसां, सेवकानां च बलं स्वीकर्तव्यम्; शत्रुबलं तु सर्वथा परिहर्तव्यम्। स्वभावतः राक्षसः, तव शत्रोः भ्राता च; प्रत्यक्षं शत्रुरिव आगतः— कथं तत्र विश्वासः कर्तव्यः? विभीषणः रावणस्य अनुजः इति कथ्यते; सः चतुर्भिः राक्षसैः सह तव शरण्यं प्राप्तः। एष विभीषणः रावणेन प्रेषितः इति विद्धि; निग्रहः अस्य युक्तः, क्षमाश्रेष्ठ। एष राक्षसः, मायया गुप्तः, कपटबुद्ध्या उपदिष्टः, विश्वासं लब्ध्वा, त्वां प्रहार्य आगतः। क्रूररावणस्य भ्राता एषः, तस्य मन्त्रिभिः सह, दण्ड्यः।" एवं सुग्रीवेण रामं प्रति उक्त्वा, सः सेनान्यः, वाक्पटुः, उद्विग्नः, तुष्णीं बभूव। सुग्रीवस्य वचनानि श्रुत्वा, रामः, महाबलः, समीपस्थितान् वानरान्, हनूमन्तं पुरस्कृत्य, इदं वचनमब्रवीत्— "वानरेन्द्रेण यानि रावणस्य अनुजं प्रति उक्तानि, तानि युक्तियुक्तानि, अर्थपूर्णानि, यूयं अपि श्रुतवन्तः।" एवं तत्र श्रीरामस्य सैन्ये, विभीषणस्य आगमनं, तस्य आत्मनः परिचयं, सुग्रीवस्य सन्देहं, तस्य युक्तियुक्तं चिन्तनं च, सर्वे वानरमुख्याः सम्यक् अवलोकयन्ति। रामः च सर्वाणि वचनानि श्रुत्वा, विचारयन्, धर्मयुक्तया बुद्ध्या, तत्र स्थितः।