ततः कोपसमन्वितः श्रीमान् विभीषणः, आकाशे स्थित्वा, स्वभ्रातरं राक्षसाधिपतिं प्रति क्रुद्धया वाचा इदं वचनमुवाच। "माम् अवगच्छसि त्वं, राजन्, यथाकामं वद। ज्येष्ठः पितृसमानः पूजनीयः, किन्तु त्वं धर्ममार्गं न चरसि। अहं तव, ज्येष्ठस्य भ्रातुः, कठोराणि वचनानि सोढुं न शक्नोमि। दशग्रीव, ये मूढाः कालवशवर्तिनश्च, ते हितमुक्तं सुभाषितं वाक्यं न गृह्णन्ति। राजन्, ये सदा प्रियवदनाः, ते सर्वत्र सुलभाः; किन्तु अप्रियं हितं च वक्ता श्रोताच दुर्लभः। कालपाशेन बध्धः, सर्वभूतविनाशकाले, त्वां न अवमन्ये, यथा प्रज्वलितं शरणं न परित्यजेत्। रम्यैः सुवर्णभूषितैः दीप्तशरैः रामेण विद्धं त्वां द्रष्टुं न इच्छामि। युद्धे शूराः पराक्रान्ताः शस्त्रकुशलाश्च अपि, कालाभिपन्नाः, सन्धिसेतवद् पतन्ति। यदुक्तं मया, तत् क्षान्त्या सह्यताम्; मम तव प्रति श्रद्धया हितार्थं च उक्तम्। सर्वथा आत्मानं नगरीं च राक्षसैः सह रक्षस्व। शुभं ते अस्तु; गच्छाम्यहम्। त्वं मया विना सुखी भव। प्रियहितोपदेशेन अपि निगृह्यमाणः, मम वचनानि तव न रञ्जयन्ति, निशाचर। यः पुरुषः मृत्युकालसम्प्राप्तः, स मित्रैः हितमुक्तं वाक्यं न गृह्णाति।" एवं श्रीमद्रामायणे वाल्मीकिना कृतं युद्धकाण्डे सप्तदशः सर्गः आरभ्यते। विभीषणः, रावणस्य अनुजः, कठोराणि वचनानि उक्त्वा, तत्क्षणात् रामलक्ष्मणयोः समीपं जगाम। तम् वानरयूथपाः, मेरुशिखरसमुच्छ्रायं, शतभानुसमप्रभं, आकाशे भूमौ च स्थितं, दृष्टवन्तः। तस्य चत्वारः अनुचराः, भीमपराक्रमाः, कवचशस्त्रधारिणः, उत्तमाभरणभूषिताः, तत्र आसन्। स च स्वयम्, मेघसङ्काशः, वज्रप्रभः, उत्तमशस्त्रधारी, दिव्याभरणभूषितः, तिष्ठन् ददृशे। पञ्चमं तं दृष्ट्वा, वानराधिपः सुग्रीवः, बुद्धिमान् दुर्धर्षश्च, वानरैः सह चिन्तयामास। क्षणं विचिन्त्य, स हनूमदादिभिः वानरैः सह, उत्तमं वचनमुवाच। "एष राक्षसः, समस्तशस्त्रसंपन्नः, चतुर्भिः सह आगच्छति; नूनं निःसंशयं नाशायै आगतः।" सुग्रीवस्य वचनं श्रुत्वा, सर्वे वानरश्रेष्ठाः, वृक्षशिलाः समुत्पाट्य, इदं वचनमूचुः— "शासनं देहि, राजन्, एतान् पापकृतः हन्तुम्; भूमौ पतितान् मूर्च्छितान् वा वधिष्यामः।" एवं परस्परं संवाद्यमानाः, विभीषणः आकाशे स्थित्वा, उत्तरतीरं प्राप्तः। स महाबुद्धिः विभीषणः, आकाशे स्थितः, सुग्रीवमथान्यान् ऊर्ध्वस्वरेण प्रोवाच। "अस्त्येकः पापः राक्षसः, रावणो नाम राक्षसेश्वरः; अहं तस्य अनुजः, विभीषणः नाम। तेन जानस्थानात् सीता, जटायुषः वधात् अनन्तरं, हृता; सा राक्षसीभिः रक्ष्यमाणा, दुःखिता, बन्धने स्थिताऽस्ति। बहुधा हितयुक्तैः वाक्यैः तम् उपदिष्टवानस्मि—'सीता रामाय प्रतिदीयताम्, एष धर्मः।' रावणः तु, कालवशात्, हितमुक्तं वचनं न अङ्गीकृतवान्, यथा दुष्टौषधं न गृह्यते। ततः तेन तिरस्कृतः, सेवकवत् अवमानितश्च, पुत्रान् भार्यां च परित्यज्य, राघवशरणं प्राप्तुम् आगतः।" एवं वचः श्रुत्वा, सुग्रीवः शीघ्रकर्मा, लक्ष्मणसन्निधौ रामं प्रति उद्विग्नं वचनमुवाच— "सत्यं, शत्रुः शत्रुसैन्यम् अप्रतीत एव प्रविष्टः; स अवसरं लब्ध्वा, काकः वत् वयांसि मध्ये, आघातयेत्। युक्त्या, व्यूहेन, मन्त्रेण, बुद्ध्या च, त्वं सततम् अवधानं कुरु; वानराणां तव च रक्षां कुर्यात्। राक्षसाः चायं रूपाणि विकुर्वन्ति, अदृश्याः, शूराः, मायाविनश्च; न विश्वासनीयाः। अयं रावणस्यैव चारः स्यात्; अस्मान् प्रविश्य, निःसंशयं कलहं जनयेत्। अथवा, अयं बुद्धिमान्, दोषं दृष्ट्वा, विश्वासं लब्ध्वा, कालेन आक्रमेत्। मित्रबलं, वनौकसां, विश्वस्तानां सेवकानां च बलं ग्राह्यम्; शत्रूणां बलं तु सर्वथा न ग्राह्यम्। स्वभावतः अयं राक्षसः, तव शत्रोः भ्राता; प्रत्यक्षशत्रुवद् आगतः—कथं अत्र विश्वासः कर्तव्यः? श्रूयते, विभीषणः रावणस्य अनुजः; चतुर्भिः राक्षसैः सह, तव शरण्यं प्राप्तः। एष विभीषणः रावणेन प्रेषितः इति विज्ञेयः; निग्रहः अस्य उचितः, क्षमावन्तां श्रेष्ठ। मायया गूढः, अयं राक्षसः, कुबुद्ध्या उपदिष्टः, त्वयि विश्वासं लब्ध्वा, आघाताय आगतः। क्रूररावणस्य भ्राता, एष विभीषणः, मन्त्रिणः सह, दण्ड्यः। एवं रामं प्रति उक्त्वा, सेनापतिः उद्विग्नः, वाक्यविशारदः, तत्र मौनं उपागमत्। सुग्रीवस्य वचनं श्रुत्वा, बलवान् रामः, समीपस्थितान् वानरान् हनूमदादीन् प्रति वचनमुवाच।