इन्द्रः स्वकृतं कर्म स्मरन् देवतानां कृते महर्षेः गौतमस्य तपसः विघ्नं कृत्वा तस्य रोषं चोत्पाद्य, इदं कर्म कृतवानिति देवतानां मध्ये निवेदयामास। तस्य कोपात् फलहीनः सञ्जातः, अहल्या च तेन परित्यक्ता, तस्य महाशापस्योच्चारणेन तं तपोहरं कृतवानस्मि। अतः हे देवश्रेष्ठाः, ऋषिचारणसहिताः यूयं सर्वे, मया देवकारणात् कृतस्यास्य कर्मणः फलदातृत्वं कुरुत। शक्रस्य वचनं श्रुत्वा, अग्निप्रमुखाः देवाः मरुद्गणैः सहिताः पितॄन् उपगम्य, इदं वचनमूचुः—‘अयं मेषः सम्पूर्णः, इन्द्रस्तु फलहीनः जातः। तस्मात् मेषस्य फलौ गृह्य शीघ्रं तावदिन्द्राय दत्त।’ मेषः फलहीनः कृतः स्यात्, तेन पितॄणां परितोषः परमः स्यात्; ये नराः मेषान् प्रयच्छन्ति, ते अक्षयफललाभिनः स्युः, यूयं च तान् बहु फलानि दत्त। अग्निवचनं श्रुत्वा, पितरः समागताः मेषस्य फलौ गृह्य सहस्राक्षिणि स्थापयामासुः। तस्मात् कालात् प्रभृति, हे काकुत्स्थ, पितरः फलहीनान् मेषान् भुञ्जते, तस्य फलम् एव तेभ्यः कल्प्यते। तथा, हे राघव, तस्मात् कालात् इन्द्रः मेषफलयुक्तः जातः, गौतमस्य तपोबलात्। अनन्तरं, हे महातेजः, धर्मात्मनः आश्रमं गच्छ; अहल्यां पुण्यशीलां दिव्यरूपिणीं विमोचय। विश्वामित्रवचनं श्रुत्वा, राघवः लक्ष्मणेन सहितः, विश्वामित्रं पुरस्कृत्य आश्रमं प्रविवेश। तत्र सः तपसाविवृद्धतेजसम् अहल्यां दृष्टवान्, या सुरासुरैः अपि दुरदर्शा अभवत्। विधातृणा यत्नेन निर्मिता, मायया वेष्टिता, धूमच्छन्ना इव ज्वलन्ती अग्निशिखेव आसीत्। सा हिमवाताच्छन्ने पूर्णचन्द्रप्रभेव, वार्यामध्ये विराजमाना, सवितुरिव तेजसा दुर्निरीक्ष्या अभवत्। गौतमवाक्येन सा त्रिलोक्याय दुरदर्शा जाता, रामदर्शनात् शापान्तं प्राप्तवती, सर्वेभ्यः दृश्यत्वं प्राप्तवती च। ततः रघुनन्दनौ हर्षपूर्णौ तस्याः पादौ गृहीत्वा प्रणेमतुः; गौतमवचनं स्मृत्वा सा तौ पाद्यादिकं विधिवत् अर्घ्यं च अर्हणां च सम्यक् समर्पयामास। काकुत्स्थः अपि तान् विधिपूर्वकं प्रतिगृह्य, तत्र स्थितः। तदा दिव्यदुन्दुभिस्वनैः सह पुष्पवृष्टिः अभवत्, गन्धर्वाप्सरसां महोत्सवश्च। देवाः अहल्यां तपसा शुद्धशरीराम्, पतिसंनियमान्वितां, ‘शुभं, शुभम्’ इत्यभ्यनन्दन्। गौतमः महातेजाः अहल्यया सहितः प्रमुदितः, राममुत्तमेन सत्कार्य विधिवत् पूज्य, पुनः तपः समारब्धवान्। रामः अपि, गौतममहर्षेः उत्तमं सत्कार्य विधिवत् प्राप्य, ततो मिथिलां प्रति प्रस्थितः। ततः उत्तरपूर्वदिशं गच्छन्, रामः सौमित्रिणा सह विश्वामित्रपुरस्कृतः यज्ञवाटमुपागमत्। तत्र रामः लक्ष्मणेन सह महर्षिं विश्वामित्रं उवाच—‘महात्मनः जनकस्य यज्ञसमृद्धिः खलु अद्भुता। बहवः भाग्यवन्तः ब्राह्मणाः, विविधदेशेषु स्थिताः, वेदाध्ययनपरायणाः, अत्र दृश्यन्ते। मुनिनिकेतानि अपि, शतानि रथानां समावृतानि, दृश्यन्ते; हे ब्राह्मण, अस्माकं वासाय योग्यं स्थानं निर्दिश।’ रामवचनं श्रुत्वा, विश्वामित्रः महर्षिः जलयुक्ते एकान्ते वासस्थानं व्यवस्थितवान्। विश्वामित्रस्य आगमनं श्रुत्वा, निष्पापः जनकः, शतानन्दपुरोहितेन अग्रतः, त्वरया सायं यज्ञकर्म कुर्वन्तः ऋत्विजः अपि, आदरात् त्वरया बहिर्गताः। धर्मनिष्ठः जनकः, विधिपूर्वकं विश्वामित्राय अर्घ्यम् अर्पितवान्; तस्य सत्कारं लब्ध्वा, विश्वामित्रः महात्मनः जनकस्य कुशलं, यज्ञस्य च निरवद्यवृत्तिं पप्रच्छ। ऋषिपुरोहिताचार्यैरपि समं, सः सर्वान् मुनीन् सम्यक् दृष्ट्वा, हर्षेण समागतः। ततः राजा अञ्जलिं कृत्वा, अग्रतो मुनिवरं प्राह—‘अद्य देवैः मम यज्ञस्य सिद्धिः प्राप्ता। अद्य मम यज्ञफलं प्राप्तं, भगवत्प्रसादात्; धन्यः अहम्, यस्य मुनिवरः स्वयम् आगतः। हे ब्रह्मन्, त्वं मुनिभिः सह यज्ञवाटमागतः; द्वादशरात्रं दीक्षा भवतीति पण्डिताः वदन्ति। तस्मात् कौशिक, त्वं देवांश्च यज्ञभागार्थिनः पश्य;’ इत्युक्त्वा, हर्षसमुल्लसन्मुखः, पुनरपि विनयेन प्राञ्जलिः प्राह—‘भवान् शुचिः, एते द्वौ कुमारौ के? देवैः तुल्यवीर्यौ, गजगमनौ, व्याघ्रवृषसमनौ, विशालपद्मलोचनौ, खड्गबाणधनुर्धरौ, अश्विनौ इव रूपसम्पन्नौ, कौमारारम्भे स्थितौ।