महातपस्वी गौतमः, तां पापवृत्तां स्त्रीं शप्त्वा, सिद्धचारणसेवितं तं आश्रमं परित्यज्य, हिमालयस्य शोभनं शृङ्गं प्रति तपः कर्तुं जगाम। ततः, शक्रस्य कृत्यफलहीनत्वं दृष्ट्वा, भयाकुललोचनः इन्द्रः, अग्निप्रधानैः देवैः सह, सिद्धगन्धर्वचारणैः अपि, समागतः इत्युवाच— “महतः गौतमस्य तपसः विघ्नं कृत्वा, तस्य कोपं च संप्रेर्य, अहं देवकार्यार्थं एतदाचरम्। तस्य कोपेन अहं फलहीनः जातः, सा च परित्यक्ता; तस्य महाशापेन तस्य तपः हृतम्। तस्मात्, हे सुरश्रेष्ठाः, सर्वे ऋषिचारणैः सह, मम एषः देवकार्यार्थः कृत्यः सफलः क्रियताम्।” शतक्रतुवचनं श्रुत्वा, अग्निप्रधानाः देवाः पितॄन् उपगम्य, मरुद्गणैः सह, एवं ऊचुः— “अयं मेषः सम्यक् अस्ति, इन्द्रस्तु फलहीनः जातः; तस्मात् मेषस्य लिङ्गं गृहित्वा शीघ्रं तदिन्द्राय दत्त। फलहीनः मेषः पितॄणां परमं तुष्टिं दास्यति; ये नराः यजन्ति, तेभ्यः अक्षयफलप्राप्तिः स्यात्, यूयं च तान् बहुफलान् दत्त।” अग्निवचनं श्रुत्वा, पितरः मेषस्य लिङ्गं गृहित्वा सहस्राक्षिणि स्थापयामासुः। तस्मात् कालात्, हे काकुत्स्थ, पितरः फलहीनान् मेषान् भुञ्जते, तेषां च फलं तैः प्राप्यते। तथा, हे राघव, इन्द्रः गौतमस्य तपोबलात् मेषलिङ्गधारी जातः। ततः, महातेजाः विश्वामित्रः रामं उवाच— “साधु, पुण्यश्लाघ्या अहल्या, या दिव्यरूपा, तस्याः मोचनाय तस्य धर्मिष्ठस्य आश्रमं गच्छ।” विश्वामित्रवचनं श्रुत्वा, रामः लक्ष्मणेन सह, विश्वामित्रं पुरस्कृत्य, तं पुण्याश्रमं प्रविवेश। तत्र सः तपोबलसम्पन्नां, देवासुरैः अपि दुरदर्शां, अहल्यां अपश्यत्। सृष्टिकर्त्रा प्रयत्नेन निर्मितां, मायामयीं, धूमावृतां, दीप्तज्वालामिव, तां सः दृष्टवान्। सा हिमरजसाच्छन्ने पूर्णचन्द्रे इव, जलमध्ये स्थितं तेजोमयं सूर्यं इव, दुरासदं रूपं बिभ्रती आसीत्। गौतमवाक्येन सा त्रिलोक्यां दुरदर्शा जाता, रामदर्शनात् शापान्तं प्राप्तवती, पुनः सर्वैः दृश्यते स्म। ततः, रघुनन्दनौ हर्षपूर्णौ तस्याः पादौ स्पृष्टवन्तौ; सा अपि गौतमवचनं स्मृत्वा, तौ पादस्पर्शं स्वीकृतवती। सा सम्यक् चित्तेन पाद्यं, अर्घ्यं, आतिथ्यं च दत्तवती; काकुत्स्थः अपि विधिवत् तानि स्वीकृतवान्। तदा दिव्यपुष्पवृष्टिः अभवत्, देवदुन्दुभिनादः च, गन्धर्वाप्सरसां च महोत्सवः समजायत। देवाः अहल्यां “साधु साधु” इति स्तुत्वा, तपोबलशुद्धशरीरां, गौतमवशवर्तिनीं, प्रशंसयामासुः। गौतमः महातेजाः, अहल्यया सह, सुखी अभवत्; सः सम्यक् रामं पूजयित्वा, पुनः तपः आससाद। रामः अपि, गौतममहर्षेः सम्यक् सत्कारं प्राप्य, मिथिलां प्रति जगाम। ततः, रामः सौमित्रिणा सह, विश्वामित्रपुरस्कृतः, ईशानदिशं प्रति प्रययौ, यज्ञवाटिकां समुपेत्य। रामः लक्ष्मणेन सह, तं महर्षिं उवाच— “जनकस्य महात्मनः यज्ञसमृद्धिः अद्भुतम्। अत्र बहवः पुण्यशाली ब्राह्मणाः, देशान्तरात् आगताः, वेदाध्ययनरताः दृश्यन्ते। अत्र ऋषिणां आश्रमाः, शतशः रथैः समाकीर्णाः, दृश्यन्ते। हे ब्रह्मन्, यत्र वयं वसेम, तादृशं देशं निर्दिश।” रामवचनं श्रुत्वा, महर्षिः विश्वामित्रः, जलसमेतं एकान्तं वासस्थानं व्यवस्थितवान्। विश्वामित्रः आगतः इति श्रुत्वा, निःदोषः राजा जनकः, शतानन्दपुरोगमः, त्वरया समुपेत्य, यथार्हं सत्कारं चकार। याजकाः अपि, महात्मनः, हविः गृहीत्वा, श्रद्धया सह, शीघ्रं निष्क्रान्ताः। धर्मप्रधानः जनकः, विधिवत् विश्वामित्राय सत्कार्यं दत्तवान्; विश्वामित्रः अपि, जनकस्य महात्मनः तं मानं स्वीकृत्य, राज्ञः कुशलं, यज्ञस्य च निर्विघ्नं पृष्टवान्। ततः, ऋषिभिः, आचार्यैः, पुरोहितैः च सह, सम्यक् मिलित्वा, हर्षेण, राजा अञ्जलिपुटः तं महर्षिं उवाच। महर्षिः, ऋषिसमूहैः सह, उपविष्टः, जनकवचनं श्रुत्वा, आसने उपविशत्। पुरोहिताः, याजकाः, राजा च मन्त्रिभिः सह, यथायोग्यं सर्वे उपविष्टाः। तत्र विश्वामित्रं दृष्ट्वा, राजा उवाच— “अद्य मम यज्ञस्य सिद्धिः सुरैः साधिता। अद्य अहं यज्ञफलं प्राप्तवान्, भवतः दर्शनात्; अहं धन्यः, पुण्यशीलः, यस्य महर्षिः आगतः। हे ब्रह्मन्, त्वं ऋषिभिः सह यज्ञवाटिकां प्राप्तः; द्वादशरात्रं दीक्षा इति पण्डिताः वदन्ति, हे ब्रह्मर्षे।