रावणस्य सभायां विविधानि मतानि प्रवर्तन्ते स्म। तत्र विभीषणः, धर्मज्ञः बुद्धिमान् च, हितार्थं राक्षसाधिपस्य समीपे वाक्यम् इदं उवाच—"न रावणः, न अतिबलवान् त्रिशिरा, न कुम्भकर्णसुतः निकुम्भः, न इन्द्रजित्, न त्वं प्रहस्तः अपि, यदि इन्द्रसमः भवेत, दशरथात्मानं रणाङ्गणे विजेतुं समर्थः। न देवान्तकः, न नरान्तकः, न अतिबलवान् रथी अतिकायः, न पर्वतसमानबलः अकम्पनः राघवस्य समक्षं युद्धे स्थितुं शक्ताः।" "अयं राजा, आपद्ग्रस्तः, स्वजनैः शत्रुसमानैः मित्ररूपैः अनुगतः, स्वभावतः कठोरः, अपरिशील्य कर्म कुर्वन्, राक्षसानां विनाशम् इच्छन्। यूयं सर्वे, अनन्तफणिनः सहस्रशीर्षस्य महाविषधरस्य पाशबद्धं इमं राजानं परिवृत्य, बलात् तस्य बन्धनात् विमोचयन्तु। यावत् सर्वे मित्राणि, स्वाभिलाषसिद्ध्यर्थं, तस्य केशग्रहणेन, राजानं निगृह्य, एकत्र समागच्छेयुः, तावत् तं रक्षेयुः, यथा बलवन्तः भीषणाः जनाः बद्धं रक्षन्ति।" "राघवसेनासमुद्रेण शीघ्रं संवृतः सन्, काकुत्स्थस्य पातालमुखे पतन्, यूयं एकत्रित्या तं उद्धरन्तु। एष एव मार्गः राक्षसानां पुरी, राज्ञः, मित्राणां च हिताय; सत्यम् अहम् उक्तवान्—मैथिली नरश्रेष्ठाय दातव्या। मन्त्रिणा, शत्रोः बलं प्रभावं च, आत्मनः च स्थितिम्, हानिवृद्धी च, बुद्ध्या विचिन्त्य, ततः स्वामिनः यथोचितं हितं च वाक्यम् उक्तव्यम्।" एवं विभीषणस्य हितमन्त्रम् उपश्रुत्य, तत्र सभायां, महाबुद्धेः बृहस्पतेः समबुद्धेः विभीषणस्य वचनान्य् श्रुत्वा, राक्षसेन्द्रपुत्रः महात्मा इन्द्रजित्, राक्षसेषु श्रेष्ठः, प्रत्युवाच—"किमर्थं त्वं, प्रिय भ्रातः, व्यर्थं भीषणं च वदसि? अस्मिन् वंशे जातः, अपि बालः, न एवं वक्तुं न च कर्तुं अर्हति। धर्मेण, बलेन, वीर्येण, शौर्येण, पराक्रमेण, तेजसा च, केवलं त्वं, विभीषण, अस्मिन्समाजे निवृत्तः।" "किं त्वं अस्मान् भीषयसि, यद् नरपतिसुतौ एका अपि सामान्यशक्त्या राक्षसा न हन्तुं शक्यौ? न किल अहम् एव त्रैलोक्यनाथं देवेन्द्रं भूमौ विजित्य, सर्वे देवगणाः भयत्रस्ताः दिशः पलायिताः? अहम् एव एरावतं भीमस्वनं भूमौ पातयित्वा, तस्य दन्तौ बलात् निष्कृष्य, सर्वान् देवगणान् भयभीतान् कृतवान्। अहम् एव देवदर्पनाशकः, दैत्यश्रेष्ठानां शोकदः; कथं तर्हि अहम्, बलवान् सन्, नरपतिसुतौ, मानुषौ, न विजेतुं शक्नोमि?" एवं इन्द्रजितः, इन्द्रकल्पः, दुर्निवार्यतेजाः, वचनं उक्त्वा, तस्य वाक्यानि श्रुत्वा, शस्त्रधराणां श्रेष्ठः विभीषणः, गम्भीरार्थं वाक्यम् अवदत्—"वत्स, त्वयि न स्थिरा मन्त्रणा; बालः असि, अपक्वबुद्धिः; अतः त्वया व्यर्थवचनानि, स्वविनाशाय, उक्तानि। रावणात्मजः सन्, त्वं मित्ररूपेण शत्रुः जातः; मोहात् राघववधस्य अनुमोदनं कृत्वा, स्वविनाशाय प्रवृत्तः। त्वं एव हन्तव्यः, अतिदुष्टबुद्धिः; यश्च त्वां अत्र मन्त्रिसभायां, बालं, दुर्मतिं, अनयत्, स अपि हन्तव्यः।" "त्वं मूढः, अदाक्षिण्यः, अभिमानी, स्वभावतः कठोरः, अल्पबुद्धिः, पापबुद्धिः; बाल्येन, इन्द्रजित्, पापानि वदसि। कः राघवस्य बाणान्, ब्रह्मदण्डसमानान्, दीप्तान्, कालोपमांश्च, यमदण्डसमानान्, युद्धे सहेत? वयं रत्नानि, भूषणानि, दिव्यवस्त्राणि, बहुविधानि रत्नानि, सीतां च महाराज्ञीं, रामाय ददाम; ततः वयं दुःखरहिताः अत्र वसाम।" एवं तु तत्र, युद्धकाण्डे, पञ्चदशः सर्गः वर्तते इति शृणुत। तत्र, हितयुक्तं विभीषणस्य वचनं श्रुत्वा, रावणः, दैवेन प्रेरितः, कठोरं वचनम् उक्तवान्—"सपत्न्या सह, क्रुद्धेन सर्पेण वा, वासः शक्यः; परन्तु मित्ररूपेण शत्रुणा सह कदापि न वासः। अहम् एव सर्वत्र बान्धवानां स्वभावं जानामि; आपदि बान्धवाः स्वजनदुःखेषु हर्षन्ति।" "यद्यपि प्रमुखः, सिद्धः, वैद्यः, धर्मात्मा वा भवेत्, बान्धवाः वीरं अपि न गणयन्ति, तिरस्कुर्वन्ति। परस्परदुःखेषु रममाणाः, गोपनीयार्थाः, भीषणाः च—बान्धवाः सत्यम् एव भयहेतवः। कदाचित् पद्मवनान्तरे गीयमानानि गजानां गीतानि श्रूयन्ते; यथा पुरुषान् पाशबद्धान् दृष्ट्वा, तानि वदामि।" "न अग्निः, न शस्त्राणि, न पाशाः अपि, अस्माकं भीषणानि; आत्मीयबान्धवाः, स्वार्थेन प्रेरिताः, एव अत्यन्तभीषणा इति। ते निश्चितं अस्माकं बन्धनाय उपायं चिन्तयिष्यन्ति; तेषां भीतया, एष कठोरः नियमः कृतः। गवां मध्ये धनम् अस्ति, बान्धवेषु भयम्, स्त्रीषु चञ्चलता, ब्राह्मणेषु तपः।" "तस्मात्, सौम्य, न अहम् एतद् इच्छामि—यद्यपि लोके पूजितः, समृद्धिजन्यः, शत्रुषु च उत्तमः अस्मि। यथा पद्मपत्रे जलबिन्दवः न लग्नाः, तथा पापजनैः मित्रता। यथा शरदि मेघाः वृष्टिं कुर्वन्ति, गर्जन्ति च, जलं न तिष्ठति, तथा पापजनैः मित्रता। यथा मधु नास्ति, तत्र अपि तृषार्तः भ्रमरः न तिष्ठति, तथा पापजनैः मित्रता। यथा काशपुष्पे भ्रमरः तृषार्तः सन् अपि, मधुरसं न लभते, तथा पापजनैः मित्रता। यथा गजो स्नानात् पश्चात्, स्वशुण्डया रजः क्षिपन्, स्वदेहम् मलिनं करोति, तथा पापजनैः मित्रता।" एवं कठोरवचनेन उक्तः, धर्म्यं वचनं भाषमाणः विभीषणः, गदां गृहीत्वा, चत्वारः राक्षसैः सह, उत्थाय निर्गतः।