गौतमस्य वचनं श्रुत्वा साऽपि पापात्मिका स्त्री तं यथावत् सत्कृत्य, लोभमोहविनिर्मुक्ता सन्तोषेण स्वस्वरूपं पुनरवाप्य तस्मै प्राप्यते स्म। ततो महातपस्वी गौतमः, तां दुष्कर्मिणीं तद्वचनं सम्यक् उक्त्वा, सिद्धचारणसेवितां तां तपोवनभूमिं परित्यज्य, हिमवत्प्रस्तरे रम्ये महत्तपः समारब्धवान्। एवमभवत्। अथ शृणु वाल्मीकि-रामायणे बालकाण्डे एकोनचत्वारिंशः सर्गः। तदा शक्रः फलहीनत्वेन भीतानयनः, अग्निप्रधानैः देवैः, सिद्धगन्धर्वचारणैश्च सह, वाक्यमुवाच। "महात्मनः गौतमस्य तपसि विघ्नं कृत्वा, तस्य कोपं सञ्जनयित्वा, देवकार्यार्थं मया एष कर्म कृतम्। तस्य महर्षेः शापेन अहं फलहीनः कृतः, सा च परित्यक्ता; तस्य महाशापेन तस्य तपोऽपि हृतम्। अतः, भगवंतः, सर्वे ऋषिचारणैः सह, एतत् देवकार्यम् मम सफलं कुरुत।" शतक्रतुवचनं श्रुत्वा, अग्निप्रधानाः देवाः पितॄन् उपेत्य, मरुद्भिः सह, एवं प्रोचुः— "एष मेषः अक्लीबः, इन्द्रस्तु फलहीनः; अस्य मेषस्य फलानि गृहीत्वा शीघ्रं इन्द्राय दत्त।" "मेषः फलहीनः सन् परमं तुष्टिं दास्यति; युष्माकं च प्रीत्यर्थं, ये नराः मेषान् यजन्ति, ते अक्षयफलप्राप्ताः भविष्यन्ति, युष्माभिश्च तान् बहुफलैः समर्पयिष्यन्ति।" अग्निवचनं श्रुत्वा, समागताः पितरः मेषस्य फलानि गृहीत्वा, सहस्राक्षिणे इन्द्राय आरोपयामासुः। ततोऽभ्यागतकाले, हे काकुत्स्थ, पितरः फलहीनान् मेषान् भुञ्जते, तेषां फलं तैः एव लभ्यते। तस्मात् प्रभृति, हे राघव, इन्द्रः मेषफलधारी जातः, गौतमस्य तपोबलात्। ततः, महातेजाः, धर्मात्मनः आश्रमं गच्छ; अत्र दिव्यरूपिणीं अहल्यां मोचय। विश्वामित्रवचनं श्रुत्वा, राघवः लक्ष्मणेन सह, विश्वामित्रपूर्वगः तं महर्षेः आश्रमं प्रविवेश। तत्र सः पुण्यशीलां अहल्यां ददर्श, या तपसा दीप्त्या समुपेत्या, देवान् असुरांश्च अपि दुर्लभदर्शनां जाताम्। सा च सृष्टिकर्त्रा यत्नेन निर्मिता, मायया आवृता, धूमवद्वह्निज्वालामिव, तिष्ठति स्म। सा पूर्णचन्द्रप्रभामिव हिमनिभृतवर्णाम्, जलमध्ये विराजमानामिव, दुर्निरीक्ष्यां सूर्यप्रभामिव बभासे। गौतमवाक्यप्रभावात्, सा त्रैलोक्यस्यापि दुर्निरीक्ष्या जाता, यावत् रामदर्शनात् तस्याः शापान्तः संजातः, सा सर्वैः दृश्यते स्म। तदा रघुनन्दनौ तस्याः पादौ प्रमुदितौ गृहीत्वा, गौतमवचनं स्मृत्वा, तया प्रत्यग्रहीयेताम्। सा सम्प्रशान्तचित्ता पाद्यं, अर्घ्यं, अतिथिसत्कारं च सम्यक् समर्प्य, काकुत्स्थः तानि विधिवद् प्रतिगृह्णात्। तदा दिव्यपुष्पवृष्टिः अभवत्, दिव्यदुन्दुभिनिनादेन सह; गन्धर्वाप्सरसां महोत्सवः समजायत। देवाः अहल्यां प्रशशंसुः— "साधु साधु!" इति; सा तपसा शुद्धकायाः, गौतमवचनपरायणा अभवत्। गौतमोऽपि महातेजाः, अहल्यया सह, प्रसन्नचित्तः, रामं सम्यक् सत्कृत्य, पुनः तपः समारब्धवान्। रामः अपि, गौतमेन विधिवत् सत्कृत्य, ततो मिथिलां प्रति प्रस्थितः। शृणु वाल्मीकि-रामायणे बालकाण्डे पञ्चाशः सर्गः। ततः रामः सौमित्रिणा सह, विश्वामित्रपुरस्कृतः, उत्तरपूर्वदिशं गच्छन्, यज्ञवाटिकां समुपाजगाम। तत्र रामः लक्ष्मणेन सह महर्षिं प्राह— "जनकस्य महात्मनः यज्ञसमृद्धिः खलु अद्भुतं दृश्यते।" "अत्र सहस्रशः पुण्यात्मानः विप्राः, देशदेशभ्यः आगत्य, वेदाध्ययनरताः दृश्यन्ते।" "मुने, अत्र शतशः रथैः समाकीर्णानि मुनिवासानि दृश्यन्ते; अस्माकं निवासस्थानं निर्दिश।" रामवचनं श्रुत्वा, महर्षिः विश्वामित्रः निर्जने सलिलयुक्ते स्थले निवासं कल्पितवान्। विश्वामित्रस्य आगमनं श्रुत्वा, जनकः राजर्षिः, शतानन्दपुरोगमः, त्वरया समुपेत्य, विधिवत् सत्कारं चकार। महात्मानः ऋत्विजः अपि त्वरया हविर्गृह्य, सश्रद्धया अग्रे जग्मुः। धर्मात्मा जनकः, विश्वामित्राय सत्कार्यं विधिवत् दत्तवान्; विश्वामित्रः अपि जनकात् तं मानं प्रतिगृह्य, राज्ञः कुशलं, यज्ञस्य च निर्विघ्नतां पृष्टवान्। ततः ऋषिपुरोगमैः सह, सन्तोषेण, सर्वैः मुनिभिः समागतः। तदा राजा अञ्जलिं कृत्वा, विश्वामित्रं प्राह— "भगवन्, अद्य मम यज्ञस्य सफलता देवैः सम्पादिता। भगवतः दर्शनात् अद्य मम यज्ञफलम् आप्तम्; धन्योऽस्मि, कृतकृत्योऽस्मि, यन्महर्षिः स्वयम् आगतः।" एवं ते सर्वे सम्यक् उपविष्टाः, यथोचितं पूजां च कृतवन्तः।