राघवस्य युद्धे कुम्भकर्णः, इन्द्रजित्, महापार्श्वः, महोदरः, निकुम्भः, कुम्भः, अतिकायः च — एते सर्वे तस्य प्रतिरोधं कर्तुं न समर्थाः, हे राजन्। यदि जीवसि अपि, सवितृणा वा मरुतः वा रक्षितः, इन्द्रे वा मृत्यौ वा व्योम्नि वा पाताले प्रविश्य, रामात् न मोक्ष्यसे। विभीषणस्य वचनं श्रुत्वा प्रहस्तः उवाच — न कदाचित् देवदनवभ्यः भयमस्माकं जातम्। न यक्षगन्धर्वमहानागभ्यः, न पक्षिराजसर्पेभ्यः युद्धे भयम्; तस्मात् न मानुषराजपुत्रात् रामात् युद्धे भयम्। प्रहस्तस्य अनर्थकरं वचनं श्रुत्वा, धर्मार्थकामनिष्ठः, राजहितकामनः विभीषणः, गम्भीराणि वचनानि उवाच। प्रहस्तः, राजा, महोदरः, त्वं, कुम्भकर्णः च — रामे यद् वक्तुम् इच्छथ, तत् न सम्भवति; अधर्मनिष्ठस्य स्वर्गात् पतनं एव भवति। रामस्य वधः त्वया, मया, प्रहस्तेन, सर्वैः राक्षसैः च — कatham सम्भवति, यथा उपायकुशलः जनः महोदधिं तरितुं स्वयम् इच्छेत्। इक्ष्वाकुवंशसम्भूतस्य धर्मनिष्ठस्य राजा महारथः — यस्य पुरतः देवाः स्थिता: — तं यो विरोधं करोति, स मूढः। प्रहस्त, तव गृध्रपक्षधनुष्काणि तीक्ष्णबाणाः राघवे विमुक्तानि न तावद् प्रबलानि; ते बाणाः शरीरं विदारयन्ति, प्रविशन्ति च, तथापि त्वं गर्वं करोति। न रावणः, न अतिबलः त्रिशिरा, न कुम्भकर्णपुत्रः निकुम्भः, न इन्द्रजित्, न त्वं प्रहस्तः — दशरथपुत्रं युद्धे जयितुं न समर्थाः, अपि इन्द्रसमः स्यात्। न देवान्तकः, न नरान्तकः, न अतिकायः महारथः, न अक्रमणः पर्वतसमबलः — राघवे युद्धे स्थातुं न समर्थाः। राजा, विपत्तिसन्तप्तः, मित्रैः शत्रुसदृशैः अनुगतः, राक्षसविनाशकामैः; तस्य स्वभावः कठोरः, चिन्तनरहितः। यूयं सर्वे, महाफणिसहस्रशीर्षमहासर्पग्रस्तं एतं राजानं बलात् विमोचयेत्। पूर्वं तस्य केशग्रहणेन, सर्वे मित्राः, कामसम्पन्नाः, एकत्रिताः, राजानं निगृह्णन्ति; तदा तं रक्षेत, यथा बलवन्तः भीमाः ग्रस्तं जनं रक्षन्ति। राघवसेनासागरः शीघ्रं तं आवृत्य, तं रक्षेत, काकुत्स्थस्य पातालमुखे पतन्तं उद्धरेत। एषा नीति राक्षसनगरस्य, राज्ञः, मित्राणां च; सत्यम् उक्तवान् — मैथिलीं नरश्रेष्ठाय दातव्यम्। मन्त्रिणः शत्रुबलम् आत्मबलं च, हानिवृद्धिं च बुद्ध्या विचिन्त्य, ततो यथायोग्यं हितं वाक्यं स्वामिने ब्रूयात्। इदानीं युद्धकाण्डस्य पञ्चदशसर्गः शृणु। विभीषणस्य बृहस्पतिसमबुद्धेः वचनानि श्रुत्वा, राक्षसरथश्रेष्ठः महात्मा इन्द्रजित् तत्र उवाच — किं त्वम्, प्रिय भ्रातः, व्यर्थभयानकानि वचनानि भाषसे? अस्मिन कुलजे, अपि अप्राप्तवयस्य, न कदाचित् एवं वदेत् वा आचरति वा। धर्मबलवीर्यशौर्यतेजसा, अस्मिन कुलजे केवलं त्वमेव, विभीषण भ्रातः, विपरीतं आचरितवान्। किमर्थं अस्मान् भययितुं इच्छसि, यद् नरराजपुत्रयोः वधः साधारणराक्षसैः अपि न सम्भवति इति वदसि? न वा अहम् इन्द्रं, त्रिलोकाधिपं, भूमौ निवार्य, देवगणाः भयात् दिशः ययुः। अहमेव ऐरावतं घोषयन्तं भूमौ निपात्य, दन्तौ बलात् अपाकर्ष्य, देवगणान् भयभीतान् अकरवम्। अहमेव देवगर्वं नाशयामि, दैत्यश्रेष्ठानां शोकं जनयामि; कथं तर्हि अहम्, बलवान्, नरराजपुत्रयोः वधं कर्तुं न समर्थः? ततः इन्द्रजितस्य इन्द्रसदृशस्य, दुर्गमस्य, महातेजसः वचनं श्रुत्वा, शस्त्रधारिणां श्रेष्ठः विभीषणः गम्भीराणि वचनानि उवाच — तव मन्त्रे स्थैर्यं नास्ति, त्वं बालः, तव बुद्धिः अपक्वा; अतः तव वचनानि व्यर्थानि, तव विनाशाय एव। रावणपुत्रत्वेन भाषमाणः, त्वं मित्ररूपेण शत्रुर्भूतः; मोहात् राघवविनाशं अनुमन्यसे। त्वं एव मारणीयः, अतिक्रूरमना; यः त्वां, बालं, दुर्मन्त्रिणं, मन्त्रिसभायाम् आनयत्, स अपि मारणीयः। त्वम् मूढः, निर्भयः, विनीतिहीनः, कठोरस्वभावः, अल्पबुद्धिः, दुष्टमना; त्वं मूढः, अतिक्रूरः, बाल्येन भाषसे। राघवस्य ब्रह्मदण्डोपमाः, कालसदृशाः, यमदण्डोपमाः, दीप्ताः बाणाः युद्धे को न सहेत्? रत्नानि, भूषणानि, दिव्यवस्त्राणि, विविधरत्नानि, सीतां च रामाय ददाम; तदा वयम्, हे राजन्, दुःखरहिताः अत्र जीवेम। इदानीं युद्धकाण्डस्य षोडशसर्गः शृणु। हितवचनं भाषितं विभीषणं प्रति, रावणः, दैवेन प्रेरितः, कठोरं वचनं उवाच। सहपत्नीया वा, विषसर्पेण क्रुद्धेन वा, वासः साध्यः; किन्तु मित्ररूपेण शत्रुना सह कदाचित् न वासः। सर्वत्र बान्धवानां स्वभावं जानामि, हे राक्षस; विपत्तौ बान्धवाः स्वजनदुःखेषु सदा हर्षं कुर्वन्ति। श्रेष्ठः, सिद्धः, वैद्यः, धर्मात्मा वा, हे राक्षस, बान्धवाः वीरम् अपि तिरस्करन्ति। परस्परदुःखसुखासक्ताः, गूढाभिप्रायाः, भीमाः — बान्धवाः एव भीषणाः। यानि गजैः पद्मवनान्तरे गीतानि श्लोकानि, तानि श्रूयन्ते; तानि यथा यथोक्तं मनुष्याणां पाशबन्धनं दृष्ट्वा पठामि। न अग्निः, न शस्त्राणि, न पाशाः, अस्माकं भीषणाः; स्वार्थप्रेरिताः बान्धवाः एव भीषणाः। एवं राक्षससभायां विभीषणः, प्रहस्तः, इन्द्रजित्, रावणः च, रामस्य अप्रतिमबलं, धर्मनिष्ठां, तथा स्वजनदोषं, युद्धे जयपराजयस्य कारणानि, सीतादानस्य महत्त्वं, मन्त्रिणां कर्तव्यं च, गम्भीरं संवादं अकुर्वन्।